खण्डहरमा परिणत तत्कालीन संसद भवनको अहिलेको अवस्था

जेनजी आन्दोलन क्रममा तोडफोड र आगजनीको सिकार भई भग्नावशेषमा परिणत भएको तत्कालीन संसद भवन अहिले पनि खण्डहर अवस्थामा छ।

काठमाडौं बानेश्वरस्थित संसद भवन रहेको वीरेन्द्र अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र चीन सरकारको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा २०५० को दशकमा निर्माण गरिएको थियो। २०६४ को संविधानसभा निर्वाचनपछि यही सम्मेलन केन्द्रमा संघीय संसद सञ्चालन हुँदै आएको थियो।

करिब १६० रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको संसद भवन परिसरमा संघीय संसदअन्तर्गत प्रतिनिधिसभा, राष्ट्रियसभा, सचिवालय भवन, खुला बगैंचा तथा पार्किङ स्थल लगायत संरचना थिए। भदौ २४ को आगजनीले यी सबै संरचना जलेर पूर्ण रूपले क्षतिग्रस्त छन्।

त्यस दिन काठमाडौंका विभिन्न स्थानमा ध्वस्त पारिएका सवारी साधनसमेत यही संसद भवन परिसरमा थुपारेर राखिएको देखिन्छ।

भदौ २४ गते संसद भवन कसरी आगजनी गरियो भन्नेबारे पूर्वन्यायाधीश गौरीबहादुर कार्की नेतृत्वको जाँचबुझ आयोगले विस्तारमा बयान गरेको छ।

आयोगको प्रतिवेदन अनुसार दिउँसो १:४५ बजे प्रहरीबाटै लुटिएका हातहतियार बोकेको ठूलो भीड संसद भवन छिरेर आगजनी गरेका थिए। प्रदर्शनकारीहरूले ४० हजार लिटर क्षमताको डिजेल कन्टेनरमा आगजनी गर्न खोजेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

आयोगले तत्कालीन समय संघीय संसद भवनको सुरक्षार्थ खटिएका प्रहरी निरीक्षक समुन्नत अधिकारीको बयानका आधारमा उक्त जानकारी दिएको हो।

'उक्त जोखिमपूर्ण घडीमा टोलीले बोक्न सक्ने जति हातहतियार, गोलीगठ्ठा र सञ्चार साधनसहित प्रहरी वृत्त नयाँ बानेश्वरको टोलीसँग मर्ज भएर सुरक्षित स्थान गई ज्यान जोगाइयो। हामी बाहिरिनुअघि संसद भवनभित्र रहेको ४० हजार लिटर क्षमताको डिजेल कन्टेनरमा आगजनी गर्न खोज्दा अश्रुग्यास २ सेल, सर्टगनको रबर कार्ट १ र ५.५६ एमएम इन्सास राइफलबाट ३ राउन्ड हवाई फायर गरी त्यसलाई सुरक्षित राख्न सकियो,' उनले आयोगसँगको बयानमा भनेका छन्।

उनका अनुसार त्यस दिन संसद भवनभित्र भीषण आगजनी, तोडफोड र लुटपाट हुँदा प्रहरीका ब्यारेक, मेस, क्यान्टिन, सिसिटिभी कक्ष, कार्यालय भवन, वाल्क-थ्रु-गेट र संसद भवनभित्र पार्किङ गरिएका सवारी साधन लगायत सम्पूर्ण प्रहरी कर्मचारीहरूको व्यक्तिगत लत्ताकपडा, काजपत्र जलेर पूर्ण रूपमा नष्ट भएका थिए।

आगजनीबाट हातहतियारका म्यागजिन, गोलीगठ्ठा, ग्यास सेल, सुरक्षात्मक गियर, बुलेटप्रुफ सामग्री, सञ्चार सेट लगायत पूर्ण रूपमा जलेर नष्ट भएको प्रतिवेदनमा छ।

कार्की आयोगको प्रतिवेदन अनुसार भदौ २३ गते राति कर्फ्यु लागेपछि नेपाली सेना संसद भवन सुरक्षार्थ खटिएको थियो। दोस्रो दिन भने प्रदर्शनकारीहरू संसद भवनमा घुस्दा कुनै प्रतिक्रिया नजनाई २:३० बजेतिर सेना आफ्नो हतियार सामग्रीसहित बाहिरिएको प्रतिवेदनमा छ।

सशस्त्र प्रहरीले समेत संसद भवन जोगाउन उल्लेख्य भूमिका खेल्न नसकेको आयोगले जनाएको छ।

भदौ २३ गते केही प्रहरीले 'लौ हामीलाई मार्न लाग्यो' भनेर सञ्चारसेटमै बोलेकोबाट पनि परिस्थित विश्लेषण गर्न सकिने प्रतिवेदनले औंल्याएको छ।

'भदौ २३ गते प्रहरीको ब्यारिकेट तोड्दै संघीय संसद भवन बानेश्वरतर्फ प्रदर्शनकारीहरू अगाडि बढे। गेट बाहिर रहेका प्रहरीमाथि प्रदर्शनकारीहरूले ढुंगामुढा प्रहार, लाठीले आक्रमण सुरू गरेको देखिन्छ। अनियन्त्रित भीडमध्ये केही उच्छृंखल युवाहरू उक्त भवनको दक्षिणपट्टिको गेटको बायाँतर्फको कौसीमा चढ्ने, नारा लगाउने, केहीले सोही छतमुनि प्रहरी अधिकृत बस्ने कोठामा आगजनी गर्न थाले,' प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

त्यस दिन कोही प्रदर्शनकारी दक्षिणी र पूर्वी पर्खालबाट भित्र प्रवेश गर्न खोजेको र कोही टिकटक लगायतमा आफ्नो बहादुरी देखाउन उग्र हुँदा अवस्था जटिलतातर्फ मोडिन गएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

'सोही स्थानमा कार्यरत नेपाल प्रहरीका महिला अधिकृतले संसद भवनको दक्षिणी गेटमा प्रदर्शनकारीहरूले ढुंगा लगायत विभिन्न प्रकारले आक्रमण गर्न थालेपछि 'लौ हामीलाई मार्न लाग्यो' भनी प्रहरीको सञ्चार सेटमा बोलेको रेकर्डका आधारमा पनि प्रदर्शनकारीहरूले एउटा सीमा पार गर्न थालिसकेको संकेत पाइन्छ,' प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

प्रदर्शनकारीहरूले घरेलु हतियार प्रयोग गरी संसद भवन परिसरको चारैतर्फको पर्खाल फोडेको पनि प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। त्यसपछि संसद भवनको पर्खाल र गेट नाघेर, रेलिङ भत्काएर, सेन्ट्री पोष्ट कब्जा गरेको प्रतिवेदनमा जनाइएको छ।

'एक नम्बर गेट अगाडि नै आगजनी गरेर, अनधिकृत रूपमा पटक पटक गरेर अन्दाजी ५०० को संख्यामा प्रदर्शनकारीहरू प्रवेश गरेका थिए। तीमध्ये दर्जनौंलाई नियन्त्रणमा लिइएको र केहीलाई पुनः संघीय संसद भवन बाहिर लखेटिएको थियो। प्रदर्शनकारीहरूले हाइपोस्टहरूमा खटिएका नेपाल प्रहरी विशेष कार्यदल (एसटिएफ) को हातहतियार खोस्न खोजेपछि सबै पोस्ट खाली गरी ग्राउन्डमा झारिएको थियो,' संघीय संसद भवनमा सुरक्षार्थ खटिएका कमान्डर प्रहरी निरीक्षक समुन्नत अधिकारीको भनाइ उद्धृत गर्दै प्रतिवेदनमा लेखिएको छ।

खण्डहरमा परिणत तत्कालीन संसद भवनको अहिलेको अवस्था, हेर्नुहोस् तस्बिरमा —

Bicc-(1)-1787290385.jpg