बाहिर झारपात उम्रिए, भित्र आगजनीको अवशेष

जेनजी आन्दोलनले मुलुकको राजनीतिक व्यवस्थामै ठूलो परिवर्तन ल्यायो। तर आन्दोलन क्रममा भएको आगजनी र तोडफोडबाट क्षतिग्रस्त कतिपय सरकारी संरचना अझै पुरानै अवस्थामा छन्।

त्यसैको एउटा उदाहरण हो, सिंहदरबारको ठ्याक्कै अगाडि रामशाहपथमा रहेको तत्कालीन स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय भवन।

आन्दोलनको दोस्रो दिन भदौ २४ गते आगजनीमा परेको यो भवन अहिले झाडीले घेरिन थालेको छ। भवनको बाहिरी भागमा झारपात उम्रिएका छन् भने भित्र जलेका फर्निचर, क्षतिग्रस्त सामग्री र आगलागीका अवशेष अझै देखिन्छन्।

कुनै बेला देशको स्वास्थ्य नीति निर्माण र प्रशासनिक निर्णय हुने यो भवन अहिले प्रयोगविहीन छ।

आगलागीले भवनको भित्री संरचनामा गम्भीर क्षति पुर्‍याएको थियो। कार्यालयका फर्निचर, कम्प्युटर, कागजात तथा अन्य सामग्री जलेर नष्ट भएका थिए। मन्त्रालय परिसरमा रहेका सवारीसाधन समेत आगजनीमा परेका थिए।

आन्दोलनले पुर्‍याएको क्षति स्मरण गराउने यो संरचना अब सरकारी सम्पत्तिको व्यवस्थापन र पुनर्निर्माणमा भइरहेको ढिलाइको प्रश्नसँग जोडिएको छ।

आन्दोलनलगत्तै भवनको प्राविधिक परीक्षण गरिएको थियो। नेपाल इन्जिनियर्स एसोसिएसन र सहरी विकास तथा भवन निर्माण विभागको समन्वयमा गरिएको प्रारम्भिक परीक्षणमा भवन पुनः प्रयोग गर्न नसकिने निष्कर्ष निकालिएको थियो।

यसरी प्राविधिक रूपमै प्रयोग गर्न नमिल्ने ठहर भएको भवन एक वर्षभन्दा बढी समयसम्म हटाइएको छैन। क्षतिग्रस्त संरचना र जलेका सामग्रीको व्यवस्थापन समेत पूरा भएको देखिँदैन।

आन्दोलनपछि मन्त्रालयको नियमित काम सञ्चालन गर्न समेत समस्या परेको थियो। मन्त्रालयले सुरूमा नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषदको भवनबाट काम सञ्चालन गर्ने व्यवस्था मिलाएको थियो। पछि सिंहदरबारभित्रका अस्थायी संरचना र विभिन्न कार्यालयबाट काम सञ्चालन गरिएको थियो।

जेनजी आन्दोलन क्रममा सिंहदरबार, संघीय संसद भवन, सर्वोच्च अदालतसहित देशभरका थुप्रै सरकारी तथा निजी संरचनामा आगजनी र तोडफोड भएको थियो। ती घटनाले अर्बौं रूपैयाँ बराबरको भौतिक क्षति पुर्‍याएका थिए।

जेनजी आन्दोलनबाट भएको क्षति मूल्यांकन गर्न गठित सरकारी समितिको प्रतिवेदन अनुसार देशभर २ हजार ६७१ भवनमा क्षति पुगेको थियो। ती भवनमा मात्रै ३९ अर्ब ३१ करोड ७५ लाख रूपैयाँ बराबर क्षति भएको थियो। आन्दोलन क्रममा भएको समग्र भौतिक क्षति भने ८४ अर्ब ४५ करोड ७७ लाख रूपैयाँ बराबर रहेको समितिको निष्कर्ष छ।

तर क्षतिग्रस्त संरचनाको पुनर्निर्माण र व्यवस्थापन सबै ठाउँमा समान गतिमा अघि बढेको छैन। स्वास्थ्य मन्त्रालयको पुरानो भवन त्यसैको एउटा दृश्य उदाहरण बनेको छ।

भवन पुनः प्रयोग गर्न नसकिने प्राविधिक निष्कर्ष आइसकेपछि त्यसलाई कहिले हटाउने, त्यहाँ नयाँ भवन बनाउने वा जग्गाको अन्य प्रयोजनमा उपयोग गर्ने भन्ने विषयमा स्पष्ट कार्यतालिका सार्वजनिक भएको छैन।

एकातिर मन्त्रालयले वैकल्पिक संरचनाबाट आफ्नो नियमित काम सञ्चालन गरिरहेको छ भने अर्कातिर पुरानो भवन जलेको अवस्थामै छ।

swasthya-mantralaya-(18)-1793179120.jpg