बारम्बार कांग्रेस र एमालेको काँध फेर्दै १९ महिना सत्ताको नेतृत्व गरेको माओवादी केन्द्र अहिले प्रतिपक्षमा आइपुगेको छ।
२०६४ सालयता लगभग निरन्तर सत्तामा बसेको माओवादी पार्टीमा अब के गर्ने; पार्टी कसरी अघि बढाउने र कसरी यसलाई जोगाएर लैजाने भन्ने उकुसमुकुस छ। अहिले माओवादीको हातबाट केन्द्रीय सत्ता मात्रै गएको छैन, यो दलले प्रदेश सरकार, प्रदेश प्रमुख र राजदूतहरू समेत गुमाएको छ।
माओवादीले किन सत्ता गुमायो भन्नेमा माओवादी नेता-कार्यकर्ताका फरक फरक धारणा छन्। ३२ सिट मात्र ल्याएको माओवादीले सत्ताको नेतृत्व लिनु नै अस्वाभाविक थियो भन्नेदेखि, ठूला दुई दलसँग आवश्यक संवेदनशीलता अपनाउन नसकेको भन्नेसम्मका धारणा नेता-कार्यकर्तामा छन्।
कतिपय माओवादी नेता-कार्यकर्तालाई आफूहरू सडकमा पुगेको केही समयका लागि मात्र हो, फेरि सत्तामा पुग्ने बाटो आइहाल्छ भन्ने छ। माओवादीका एक पूर्वमन्त्रीका सहयोगीले भने, 'अहिले काजमा सडकमा आएका हौं, पछि फिर्ता भइहाल्छौं।'
कतिपयले अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' धेरै नै भावुक भएको र एमालेको चाल बुझ्न नसकेको बताए।
'एमाले अध्यक्ष केपी ओलीको चाल बुझ्न नसक्नु नै हाम्रो पार्टी अध्यक्षको ठूलो कमजोरी हो,' ती सहयोगीले भने, 'उहाँको इगो राख्ने स्वभाव आकलन गर्न सक्नुभएन।'
कतिपय माओवादी नेता-कार्यकर्तालाई भने आफ्नो दलका लागि अब सत्ता धेरै टाढा छ भन्ने बलियो आभास भएको देखिन्छ। प्रतिपक्षमा बसेर जनताकहाँ जानुपर्ने र पार्टीलाई फेरि तलैदेखि निर्माण गर्नुपर्ने उनीहरूको धारणा छ।
हामीले कुरा गरेका माओवादी केन्द्रका १६ जना सांसद, केन्द्रीय नेता र युवा नेताहरूले पार्टीको भविष्यबारे खुलेर कुरा गरेका छन्।
धेरैले आन्तरिक लोकतन्त्रको अभावमा पार्टी खुम्चिएको बताएका छन्। कतिले पार्टीको शीर्ष नेतृत्व नै फेर्नुपर्ने भनेका छन् भने कतिले अध्यक्ष, महासचिव लगायत सबै प्रमुख पदमा अब खुला प्रतिस्पर्धा हुनुपर्ने राय राखेका छन्।
'विचार र सांगठनिक हिसाबले नेतृत्व नयाँ हुनुपर्छ'
— माधव सापकोटा, प्रतिनिधिसभा सदस्य
३२ सिटको सानो दल माओवादीले हामीलाई शासन गर्ने भन्ने कुन्ठा कांग्रेस र एमाले दुवै दललाई थियो। सुरूको चरणमा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली जसरी पनि माओवादीलाई कांग्रेसको गठबन्धनबाट निकाल्न चाहनुहुन्थ्यो। त्यसमा गठबन्धन होइन, नयाँ सहयात्रा र कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई बलियो बनाएर २०८४ सालमा पार्टी एकता गरौं भन्ने कुरा थियो। प्रचण्ड अलिकति भावनावादी हुनुहुन्छ। यसपटक उहाँको भावनामा ओलीले खेल्नुभयो जस्तो लाग्छ।
सत्ताबाट बाहिरिनु पनि एउटा महत्त्वपूर्ण अवसर हो। अब एक-डेढ वर्ष सत्ताको खेलोमेलो छाडे हुन्छ। बरू चुनाव एक्लै लड्ने तयारी गर्नुपर्छ। एक्लै लड्दा माओवादीको आकार अहिलेभन्दा पक्कै ठूलो हुन्छ। किनभने, हामीले गठबन्धनमा लिएको जम्मा सिट ४७ थियो। त्यसमा ६ वटाजति छाडेका थियौं। ४१/४२ वटा क्षेत्रमा मात्र हँसिया-हथौडाबाट चुनाव लड्यौं। मतदाताले आफ्नो चिह्न नभएपछि भोटै हाल्न गएनन्। प्राविधिक रूपमा हामीले यहाँनिर कमजोरी गर्यौं। संसदीय राजनीतिमा यस्ता व्यवहारिक कुरा नमिलाउँदा पनि माओवादी पछि परेको छ।
कारण यति मात्र पनि होइन। मूल कुरा चाहिँ माओवादीलाई जनताले विश्वास गरे। तर हामीलाई संसदीय अभ्यासको अनुभव कम भयो। यो बाटो सही हो कि गलत हो भन्ने बहसमै हामी रूमल्लियौं। सत्ता हातमा लिएर, अभ्यास गरेर जनतालाई अधिकार दिने बेला हामी माओवादीहरू आफै लडेर बस्यौं। टुक्राटुक्रा भइयो। यी सबै घटनाबाट विभाजित माओवादीलाई एकताबद्ध गर्न विशेष महाधिवेशन गर्ने र आजको विचार र कार्यदिशा परिमार्जन गरेर नयाँ विचार र कार्यदिशासहित जनताको बीचमा जानुपर्छ।
हामीकहाँ मेहनत गरेर पार्टी बनाउन सकिन्छ भन्ने आत्मविश्वास कम छ। प्रचण्ड बाँचुञ्जेल जति सकिन्छ लुटेर खाने भन्ने छ। त्यसो हुँदा पार्टी बनेन।
नयाँमा जाने भनेपछि नेतृत्वको कुरा पनि स्वाभाविक रूपले आउँछ। नेतृत्व पनि नयाँ हुनुपर्छ; विचारले पनि, सांगठनिक हिसाबले पनि। त्यसका लागि प्रतिस्पर्धा गर्न चाहनेलाई प्रतिस्पर्धाको मौका दिनुपर्छ।
'आन्तरिक लोकतन्त्र बलियो नभए माओवादी पार्टी प्रजा परिषद बन्छ'
— पञ्चा सिंह, अध्यक्ष अनेरास्ववियु (क्रान्तिकारी)
दुई ठूला पार्टी एकठाउँ आउँदा सरकार ढल्नु स्वाभाविक हो। किनभने, हामीसँग थेग्न सक्ने जनमत थिएन। सरकार ढल्नु र बन्नु संसदको अंक गणितमा भरपर्ने कुरा हो। कुनै न कुनैसँग मिल्नुपर्ने बाध्यतामा दलहरू छन्। बनेकै दिन कुन दिन ढल्छ भन्ने संशय बोकेर नै सरकार बनेको थियो।
माओवादीको सत्ता यात्रा जति लम्बिएको छ, माओवादीको जनमतमा त्यति नै क्षयीकरण भइरहेको छ भन्ने कतै छिपेको कुरा होइन। सरकारलाई माओवादीले पार्टी हितका लागि प्रयोग र परिचालन गर्न सकेन भन्ने पनि प्रमाणित नै भइसक्यो।
यति मात्र होइन, माओवादी खुम्चिनुमा पार्टीको आन्तरिक लोकतन्त्र नहुनु नै मुख्य कुरा हो। हामीले आन्तरिक प्रतिस्पर्धालाई स्थान दिन सकेनौं, जसले पार्टीका सबै तह कमजोर भए। हाम्रो पार्टीमा भुइँतहका मान्छेको कुराले स्थान पाउन छाडेको छ। सत्तामा हुँदा या बाहिर हुँदा माओवादी हुनु र नहुनु नै आन्तरिक पार्टी जीवनको कुरा हो। कांग्रेस या एमाले या सरकार गौण कुरा हुन्। हामीले आजको विद्यमान अवस्थामा अन्य राजनीतिक दलले जुन अभ्यास गरिरहेका छन्, माओवादीलाई त्यता लैजानुपर्छ।
हिजो युद्ध बेला केन्द्रीयता प्रधान थियो। माओवादी पार्टीका क्याडरहरूको क्षमता पहिचान गरेर अध्यक्षले जिम्मेवारी दिने व्यवस्था थियो। अहिले शान्ति प्रक्रियामा आउँदा त्यसैको निरन्तरताजस्तो बन्यो। तर पार्टी कमिटी जे ढंगले चलिरहेको छ, त्यो ठिक छैन। कमिटीका संरचनाहरू विशाल बन्ने, तर जनमत खस्किँदै जानुका पछाडि आन्तरिक लोकतन्त्रको अभ्यास ठिक ढंगले गर्न नसक्नु नै कारण हो। त्यसैले हामीले सत्तातिर फर्किएर अब कांग्रेस र एमालेमा कतिखेर विवाद आउला र हामी फेरि सरकारमा जाऊँला भनेर पर्खिने विषयलाई सहायक बनाउनुपर्छ।
त्यस्तै, पार्टीको विशेष महाधिवेशन गर्ने नीतिगत निर्णय भएको छ। यसका लागि मिति घोषणा गर्ने र पार्टीको पदाधिकारीदेखि सेल कमिटीसम्म आन्तरिक प्रतिस्पर्धा गर्ने कुरालाई व्यवस्थित गर्न सकियो भने यो पार्टीमा हाम्रो भविष्य छ। नत्र पार्टीकै पनि भविष्य छैन। विशेष महाधिवेशन पनि आठौं महाधिवेशनजस्तो भयो भने धेरैले यो पार्टीमा भविष्य छ भन्ने ठान्दैनन् होला।
त्यसैले पहिलो सर्त आन्तरिक लोकतन्त्र हो। जसले आन्तरिक लोकतन्त्रलाई प्रमुख विषय बनाएका छन्, उनीहरू कुनै न कुनै रूपमा मौलाएका छन्। एमाले र कांग्रेस किन विशाल बनेको छ भने उनीहरूले आन्तरिक प्रतिस्पर्धाको ढोका खोलिरहेका छन्। पार्टी जीवन र आन्तरिक लोकतन्त्र व्यवस्थित गर्न सकेनौं र नयाँ पुस्तालाई अवसर दिने वातावरण बनेन भने हाम्रो पार्टी क्षयीकरण होइन, सकिएर जाने हो। यस्तै अवस्था रहे बन्दुक कति वर्ष बोकेको र कति वर्ष युद्ध लडेको भनेर गन्दागन्दै माओवादी सकिन्छ। माओवादी पार्टी प्रजा परिषद हुने सम्भावना छ। एउटै व्यक्ति पटक-पटक अध्यक्ष, पदाधिकारी, मन्त्री, सांसदमा दोहोरिरहेका छन्। त्यसलाई चिर्नुपर्छ।
समानहरूबीच प्रतिस्पर्धाको बाटो खोलिदिनुपर्छ
— रञ्जित तामाङ, पूर्वअध्यक्ष अनेरास्ववियु (क्रान्तिकारी)
हामी कमजोर हुनुको मूल कारण पार्टी विभाजन र विभक्त हुनु नै हो। पहिलो संविधानसभाबाट प्राप्त म्यान्डेटअनुसार संविधान निर्माण गर्न सकेनौं। त्यसबाटै हाम्रो ओरालो यात्रा सुरू भएको थियो।
निरन्तर सरकारमा रहे पनि कहिले अल्पमतको, कहिले विभिन्न दलहरूको समीकरणको नेतृत्व गरे पनि शक्तिशाली सरकार नचलाउँदा सम्झौतापरस्त नीति, योजना तथा कार्यक्रममा हिँड्नुपर्ने बाध्यता आइलाग्यो। यसले सरकारको काम प्रभावकारी हुन सकेन। पार्टी विभाजन हुँदा संसदमा पनि हाम्रो उपस्थिति हुन सकेन। पार्टी सरकारमा हुने, तर गुणात्मक परिणाम दिन नसक्दा आमनेता-कार्यकर्ता हतोत्साहित भए। यसले माओवादीमा ओरालो यात्रा सुरू भयो।
आजको विन्दुमा आइपुग्दा हिजो माओवादीले जनयुद्ध सुरू गर्दा भनेकोजस्तै अवस्थामा छ। जित्न संसार छ, तर हार्न हथकडी सिवाय केही छैन। आज माओवादीसँग विचार छ, नीति छ, योजना छ, मुद्दा छ, सबै कुरा छन्। तर संगठन छैन। माओवादीले सत्ताका रूपमा प्राप्त कुर्सीहरू गुमाए पनि आमजनताको भरोसा र अपेक्षा बचाएको छ, जगाएको छ। यही कुरालाई नै माओवादीले आफ्नो सम्पत्ति ठानेर समग्र संरचना पुनर्ताजगी गर्न जनतातिर फर्किनुपर्छ। भुइँमान्छेका पक्षमा उभिन्छौं भनेर माओवादीले जनतालाई विश्वास दिलाउन सक्ने हो भने २०८४ को निर्वाचनमा माओवादीको अवस्था आजको भन्दा सुधारिएको अवस्थामा पुग्नेछ।
पार्टीको कुरा गर्दा हामीले आठौं महाधिवेशन सकिएलगत्तै विशेष महाधिवेशनको कुरा उठाएका थियौं। इलेक्सन कि सेलेक्सन भन्दा दुवैको मिश्रित प्रणालीबारे हामीले कुरा गर्यौं। इलेक्सन भन्दा पुँजीवादीकरण नहुने र सेलेक्सनमा पनि नेतृत्वले न्यायको डन्डा ठीक ढंगले चलाउन नसक्दा योग्यता र क्षमताको कदर नहुन सक्छ। त्यसको हल के हुन सक्छ भन्नेमा हामीले छलफल गरेर निर्वाचनमै जानुपर्छ। समानहरूबीच प्रतिस्पर्धाको बाटो खोलिदिनुपर्छ।
महाधिवेशनमा जाँदा हामीले एउटा व्यक्ति कतिपटकसम्म मन्त्री हुने, कतिपटक सांसद हुने, गुटगत हिसाबले चल्ने कि पार्टीको काममा लाग्ने भन्ने विरोधाभाष छ। त्यसैले हामी पार्टीमा पुस्तान्तरण र पार्टीभित्रका नयाँ पुस्तालाई अवसर दिने कुरालाई टड्कारो रूपमा उठाउनुपर्छ र संस्थागत धारणा बनाउनुपर्छ भन्नेमा छौं।
पार्टीमा एकथरी नेता अत्यन्तै क्रियाशील र अर्काथरी नेता बेरोजगार हुने अवस्था छ। यसबारे महाधिवशेनमा छलफल गरौं भन्ने छ।
'पार्टीमा कसले कति अवसर पाउने स्पष्ट हुनुपर्छ'
— निर्मल आचार्य, इन्चार्ज (दाङ)
हामीले २०६४ को मतलाई ठिक ढंगले कदर गर्न सकेनौं। यसले पार्टी विभाजन भयो। पार्टी एकता हामीले जोगाउन सकेनौं।
हामीले त्याग, तपस्या र बलिदान गरेर कीर्तिमान कायम गरेका थियौं। २०६४ को निर्वाचनपछाडि जनताको ठूलो अपेक्षा पनि थियो। जनमतको कदर गर्न नसक्दा जनताले हामीलाई पनि परम्परागत पार्टीजस्तो माने। त्यहीँबाट हाम्रो अधोगति सुरू भयो। हामीले त्यति बेला विभाजन रोक्न सक्थ्यौं, तर रोकिएन। एकातिर पार्टी विभाजन भएको छ, अर्कातिर हामी दुईतिहाइ बहुमत भन्दै हिड्यौं २०७० सालमा। जनताको मनोविज्ञान बुझ्न सकेनौं। हामी आत्मकेन्द्रित भयौं र परिणाम अपेक्षा गरेभन्दा ठिक उल्टो आयो।
सरकारमा सधैं भइराख्दा पनि न पार्टी विभाजन रोक्न सकियो, न जनताको जीवनस्तरमा परिवर्तनको अनुभूति गराउन सकियो। हामीलाई लाग्न त एकदमै धेरै गर्यौं भन्ने लागेको छ, तर त्यो अनुभूति जनतालाई हुन सकेन। त्यसो हुँदा एकातिर पार्टी बचाउन नसक्ने र अर्कातिर माओवादीकै कारण नेपालमा यो परिवर्तन भयो भन्ने अनुभूति गराउन नसक्दा हामी अप्ठ्यारो अवस्थामा छौं।
फलानोले गर्दा यस्तो गल्ती भयो कि भन्नेबारे पार्टीभित्र बहस त चलेको छ, तर हाम्रो पार्टीले चुनवाङ बैठकदेखि पछिल्ला राजदूत नियुक्तिसम्म जुनसुकै निर्णय एकमतले गरेको छ। हामी सबैले सबै निर्णयको जिम्मेवारी लिनुपर्छ।
अहिले हामी सत्ताबाट फर्केको होइन, जनताको काखमा गएको हो। अहिलेसम्म माओवादी आन्दोलन मात्र भयो। यसलाई अब पार्टीमा रूपान्तरण गर्नुपर्यो। हामीबाट केही कमजोरी भएको छ भने जनतासँग आत्मालोचना गर्नुपर्यो र हाम्रो एजेन्डालाई थप परिस्कृत गर्नुपर्यो।
हामीले अब विशेष महाधिवेशनमा जान्छौं र नेताहरूले तँ अध्यक्ष भइस्, तँ महासचिव भइस् भन्ने कुरा अन्त्य गर्छौं भनेका छौं। आवश्यक परे प्रत्यक्ष निर्वाचन गर्ने भनेका छौं। विशेष महाधिवेशनमा पनि उही मुलाको चाना, उही मुलाको सिन्की, उही मुलाको अचार, उही मुलाको सलादजस्तो त्यही मान्छे पदाधिकारी, त्यही मान्छे सांसद बनाउने भन्ने हुँदैन। नयाँ रूपमा जानुपर्छ। कसले कति अवसर पाउने भन्ने कुरा व्यवस्थित गर्नुपर्छ।
'अध्यक्षले नयाँ नेतृत्वलाई ठाउँ दिनुपर्छ'
— उर्मिला बिक, केन्द्रीय सदस्य
अध्यक्षका धेरै कुरा ठिक भए पनि केही कमजोरी भएका छन्। २०६४ सालमा पार्टी सबभन्दा ठूलो थियो, अहिले घटेर ३२ सिटमा आइपुगेको छ।
सत्तामा गएपछि संगठन विस्तार र फिल्डमा काम गर्नुपर्ने थियो, त्यसमा कमी रह्यो। हामी सबैले आ-आफ्नो क्षेत्रमा राम्रो काम गरेको भए थप राम्रो हुन्थ्यो। नेताहरूले अब यसमा ध्यान पुर्याउनुपर्छ।
सहमति, सहकार्यको महत्त्व विशिष्ट छ। पार्टी संगठन सही ढंगले अघि बढाउन नयाँ नेतृत्व आवश्यक छ। नेतृत्व दोस्रो र तेस्रो तहमा आए पनि योग्य मानिसहरू छन्। राम्रो नेतृत्व चयन गर्नुपर्छ। अध्यक्ष प्रचण्डले नयाँ नेतृत्वलाई ठाउँ दिन सोच्नुपर्छ। नेतृत्व जन्मन समय लाग्छ, तर योग्य नेताहरू हामीसँग छन्। नयाँ नेतृत्वका लागि योजना बनाउनुपर्छ।
'युद्ध लडेको कुरामा व्याज खान पाइयो, मिटरव्याज खान पाइएन'
— रहबर अन्सारी, केन्द्रीय सदस्य
जेसुकै भने पनि हामी २७५ मा जम्मा ३२ सिट ल्याएर बसेका हौं। तैपनि दुई वर्षसम्म सरकार चलाउने र सुशासनका पक्षमा निर्णय गर्ने काम हामीबाट भयो। यसले हाम्रोभन्दा बढी सिट भएका दलहरूलाई कहीँ न कहीँ घोचिरहेको थियो। माओवादीलाई साइड लगाउन लामो समयदेखि वर्कआउट भइरहेको थियो। माओवादीलाई कसरी साइड लगाउने र सुशासन र भ्रष्टाचारविरोधी कामलाई कसरी ब्रेक लगाउने भन्नेमा कांग्रेस-एमाले थिए। जियोपलिटिकल कुराले पनि यसमा भूमिका खेल्यो भन्ने मलाई लाग्छ।
पार्टी अध्यक्ष प्रचण्डको सबभन्दा ठूलो कमजोरी नै एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीलाई विश्वास गर्नु हो। उहाँले अलि फराकिलो भएर सोच्नुभयो। हिजोका सबै कुरा बिर्सेर नयाँ वाम एकताको बाटोमा लाग्ने र वाम विचारतिर लाग्ने भन्ने हिसाबले सोच्नुभयो। ओलीको इगो राख्ने स्वभाव आकलन गर्न सक्नुभएन। दुइटै खुट्टाले पोखरीको गहिराइ नाप्दा प्रचण्ड डुब्नुभयो।
अब भने प्रचण्डले फेरि सत्ता बनाउने-भत्काउनेभन्दा पार्टी बनाउनेतिर लाग्नुपर्छ। साथीहरूले माओवादीको सर्भिसिङ गर्नुपर्छ भन्छन्। मैले चाहिँ पार्टपुर्जा नै परिवर्तन गर्नुपर्छ भन्छु। पुरानो गाडी सर्भिसिङ गरेर मात्र हुन्न, पार्टपुर्जा नै फेर्नुपर्छ। माओवादीभित्रका चलायमान तत्त्वहरूलाई भूमिका दिनुपर्छ। एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा हल्लिन नसक्ने मान्छेले पनि लिगेसीका कारण महत्त्वपूर्ण भूमिका पाइरहेका छन्।
साथीहरूले युद्ध लडेको कुरामा व्याज खान पाइयो, तर मिटरव्याज खान पाइएन। मिटरव्याजीहरूलाई माओवादीले साइड लगाउनुपर्छ र नयाँ एजेन्डा र भिजनसहित अघि बढ्नुपर्छ। गठबन्धन जाँदैन भनेर ज्योतिषशास्त्रमा विश्वास गर्न पनि हुँदैन।
विगतको अभ्यासको ह्याङओभर दिमागबाट नगएजस्तो लाग्छ। माओवादीले त्यो आकलन गर्न हुँदैन। हामी फेरि सत्तामा जान्छौं भन्दा पनि हामी फेरि जनतामा जान्छौं भन्ने मुख्य कुरा हो। जनताकोमा गएर टिकट किन्नुपर्छ। पुनर्संरचना गर्नुपर्छ। नेतृत्व छान्ने विषय पनि ग्रासरूटबाट आउनुपर्छ। कमिटीहरू चुनावबाट चुनिनुपर्छ।
'केन्द्रीय सदस्यलाई पार्टीको अध्यक्ष-महासचिव उठ्ने मौका दिनुपर्छ'
— रामप्रसाद सापकोटा, केन्द्रीय सदस्य
हामी सानो भएर र जनमत नपाएर संसदको तेस्रो दल भएका हौं। यस्तो कुनै पनि बेला हुन सक्थ्यो। अहिले भयो, यसलाई अस्वाभाविक मान्नु हुँदैन।
यसो हुनुका पछाडि दुई कारण छन्।
पहिलो, माओवादीले तेस्रो दल भएर पनि पहिलो र दोस्रो दललाई चलाइरहेको छ भन्ने कांग्रेस र एमालेलाई महसुस भयो।
दोस्रो कुरा चाहिँ कांग्रेस र एमालेको अन्तर्यमा जे बुझाइ थियो, त्यो सार्वजनिक भयो। उनीहरू संघीयता, समानुपातिक प्रतिनिधित्व लगायत विषय हटाउन चाहन्थे। त्यो अहिले आएर प्रकट भएको छ। माओवादीलाई साइजमा ल्याउन उनीहरू लागेका छन्।
पछिल्लो समय हाम्रा पनि कमजोरी भए। त्यसमा पनि दुई कारण छन् — नेतृत्वको चलायमान हुने तरिका र सत्ता साझेदार दलहरूमा हामीप्रति प्रकट हुने भावना। उनीहरू माओवादीलाई साइजमा राख्न चाहन्थे। त्यो पूरा भयो। माओवादीलाई आफ्नै साइजमा उभिनुपर्छ, आफ्नै खुट्टामा उभिनुपर्छ भन्ने भयो। कांग्रेस र एमालेको नियत पनि उदांग बनाइदियो। उनीहरूलाई समानुपातिक, समावेशी, संघीयता मनपर्दो रहेनछ भन्ने सार्वजनिक भयो।
यो माओवादीलाई जबरजस्त रूपमा प्राप्त भएको अवसर हो। पार्टी बनाउने, आफूलाई रूपान्तरण गर्ने र पुरानो माओवादीको आधारभूत सर्तमा उभिने दुर्लभ अवसर प्राप्त भएको छ पार्टीलाई। २०६४ सालयता हामी लगभग सबैजसो समय सरकारमा छौं। सरकारमा हुँदाखेरि हाम्रो सिट १३७ बाट घटेर ३२ मा आइपुगेको छ। परिणाम नेगेटिभ आयो। त्यसैले सत्ताभन्दा बाहिर बसेर हेर्ने, प्रतिपक्षमा बस्दा के हुँदो रहेछ भनेर अनुभूत गर्ने र पार्टीलाई पार्टीजस्तो बनाउँदै आफू रूपान्तरण हुने सुन्दर अवसर हो यो।
कांग्रेस-एमाले गठबन्धन फर्सीको झालमा सिस्नु कलमी गरिएको अस्वाभाविक र अप्ठ्यारो गठबन्धन हो। त्यसैले यो गठबन्धन आफै झर्छ। तर यसको पछाडि माओवादी कुद्नु हुँदैन। जो-जो मिलेर सरकार बनाउने हुन्, तिनीहरू नै मिलुनू। आफै बलियो नभई केही हुँदैन। त्यसैले हामी पार्टी बनाउनतिर लाग्ने हो। जति बेला केन्द्रीय कमिटी बैठक बस्छ, हामी त्यहाँ बहस गर्छौं।
माओवादी धाराको १७-१८ लाख मत हो, १२ लाख हामीसँग छ। बाँकी ५-७ लाख मत छिरोलिएको छ। २०६४ मा ३२ लाख मत आएको थियो भन्ने चर्चा चल्छ। त्यो कहाँबाट आएको हो, हाम्रो होइन? हामी बलियो तेस्रो दल बन्न सक्छौं। पहिलो हुन्छौं, दोस्रो हुन्छौं त म भन्दिनँ। १८-२० सिट समानुपातिकबाट ल्याउने र बाँकी १८-२० सिट हामीले जित्न सक्ने ठाउँ छन्। त्यसमा थपथाप हुँदा हामी ५०-५५ को अनुपातमा जान्छौं। त्यो भनेको कांग्रेस र एमाले ५५-६० मा आइपुग्ने हो।
हामीले अघिल्लो केन्द्रीय समितिमा छलफल गर्यौं। माथिबाट छान्ने विधि धेरै हेर्यौं। अब तलबाट निर्वाचित गर्ने विधिमा जानुपर्छ भन्ने छ। हामीले आजसम्म जो-जोलाई पटक-पटक जे-जे जिम्मा दियौं, त्यसमा समीक्षा गर्नुपर्छ। हाम्रो पार्टीमा सातपटक मन्त्री बन्नेहरू छन्। आफ्ना जिम्मेवारी पटक-पटक लिनेहरू छन्। यी सबैले एकपटक नयाँलाई जिम्मेवारी दिएर जानुपर्छ। यो अध्यक्षदेखि नै लागू हुन्छ।
'माओवादीले आफ्नो कमजोरी बुझ्न नसके भगवानले पनि बचाउन सक्दैन'
— रेनु चन्द, राष्ट्रिय सभा सदस्य
सत्तामा केका लागि जाने भन्ने ध्येय फरक-फरक छन्। माओवादी पनि सरकारमा जान चाहन्छ। कांग्रेस-एमाले पनि सरकारमै छन्। तपाईंहरूले प्रचण्डको पछिल्लो कार्यकाल हेर्नुभयो भने सुशासनमा जोड दिएको थियो। शान्ति प्रक्रियाका बाँकी कार्यभार पूरा गर्न खोजेको थियो।
अहिलेको गठबन्धनको मूल उद्देश्य संविधान संशोधन गर्ने भन्ने देखिन्छ। त्यसमा पनि घोर शंका के छ भने संविधानको मूल आत्मा समावेशी र समानुपातिक छ। त्यसलाई नै मार्न खोज्ने त होइन भन्ने छ। २०६४ पछि माओवादीका आफ्ना केही कमजोरी छन्। हामीले त्यसलाई आठौं महाधिवेशनमा संश्लेषित गरेका छौं। निर्वाचन भएर आएपछि आफ्नो पार्टीतिर नफर्किने, कार्यकर्तातिर नफर्किने समुदायमा विश्वास कायम राख्न नसक्ने लगायत कमजोरी त छ नि।
अहिले प्रचण्डले पार्टीलाई जगाउने गरी फुलटाइम दिन्छु भन्नुभएको छ। अद्भूत कुरा के भएको छ भने पार्टी सत्ताबाट बाहिरिएपछि निराश हुने कुरा हाम्रो पार्टीमा देखिएको छैन। किनभने, प्रचण्ड नेतृत्वको सरकारले राम्रो काम गरिरहेको थियो भन्ने नै छ। कहाँ विश्वास गर्ने, कहाँ सतर्कता अपनाउने भनेर माओवादी पार्टीलाई सबक पनि हो। अन्तत्वगोत्वा पार्टीलाई बलियो बनाएर अगाडि बढ्नुको त हामीसित विकल्पै छैन। राम्रो काम गरेपछि जनतासम्म सूचना पुर्याउनुपर्छ। हाम्रो यो कमजोरी हो। अहिले माओवादीले आफ्नो कमजोरी बुझेको छ। बुझ्नुपर्छ। अहिले बुझ्न सकेन भने माओवादीलाई भगवानले पनि बचाउन सक्दैन।
मेरो विचारमा माओवादीले सबभन्दा आत्मालोचित हुनुछ भने आफ्नो सांगठनिक जीनभित्रै हुनुपर्छ। निर्वाचित कमिटी बनाउनुपर्छ भन्ने बहस भइरहेको छ, तर त्यसलाई कार्यान्वयनतर्फ लगेका छैनौं। एकाध ठाउँमा हामीले चुनाव सुरू गर्यौं, तर हामीलाई चुनावबाट आएका कमिटीलाई पचाउन गाह्रो हुने समस्या देखियो। यो विषयमा विशेष महाधिवेशन गरेर सांगठनिक रूपमा देखिएको उदासिनता हटाउनुपर्छ। माओवादीको काम गर्ने शैली र अरू पार्टीहरूको काम गर्ने शैलीमा फरक छ। माओवादी कार्यकर्तामा अभियानात्मक तरिकाले काम गर्ने बानी परेको छ। यो कुरा माओवादीका शीर्षस्थ नेताहरूले बुझ्नुपर्छ।
म अहिलेसम्म नेतृत्व नै फेर्नुपर्छ भन्नेमा छैन। अब केही समय अध्यक्ष कमरेडले नै पार्टी हाँक्नुपर्छ। तर जति क्रियाशील प्रचण्ड हुनुहुन्छ, त्यति क्रियाशील पदाधिकारीहरू किन हुनुहुन्न? हाम्रो स्थायी कमिटीमा आन्दोलन सुरू भएदेखिका मान्छेहरू हुनुहुन्छ। तर उहाँहरूको ज्ञानको फाइदा पुगेन। उहाँहरूको ज्ञान प्रयोग भएन। उपयोग पनि भएन दुरूपयोग पनि भएन। कसैले बोतलमा पानी भरेर राखिदिएपछि न खाएको छ नपोखेको छ, त्यसै बसेको छ। त्यसो भएकाले उहाँहरू क्रियाशील हुनपर्छ।
'अध्यक्षले किन पटक-पटक गठबन्धन परिवर्तन गर्नुभयो भन्ने समीक्षा हुन्छ'
— विजय गौतम, केन्द्रीय सदस्य
मुख्य कारण नेपालको शासकीय स्वरूपको जुन मोडालिटी हामीले अपनायौं, त्यो नै मुख्य हो। सुधारिएको संसदीय प्रणाली भन्यौं, तर व्यवहारमा हिजोकै निरन्तरताभन्दा फरक देखिएन। यो सँगसँगै दलहरूको हिजोकै निरन्तरतामा हामी गयौं। कार्यक्रम पनि त्यसैबाट प्रभावित हुने भयो। त्यसले छिटो छिटो सरकार परिवर्तन हुनेजस्तो भयो।
संविधान निर्माणपछि पार्टी बनाएर अगाडि बढाउने भन्नेमा अपुगजस्तो भइरहेको छ। जीवन्त पार्टी बनाउने अवसरका रूपमा यो समयलाई लिनुपर्छ। त्यसो गर्दा संगठनात्मक रूपमा देखापर्ने विधिसम्मत् कुरामा उठेका प्रश्नको जबाफ दिनुपर्छ। हामीले विशेष महाधिवेशनमा पनि यसबारे छलफल गर्ने भनेका छौं।
अर्को उठिरहेको कुरा पार्टी नेतृत्वको पनि छ। नेतृत्व सर्वसम्मत् हुने प्रक्रिया आफैमा सबभन्दा उन्नत प्रक्रिया हो। तर आजको समाजमा माओवादीभित्र माथिदेखि तलसम्म विधिको कुरा अलि धेरै उठ्ने भएकाले विशेष महाधिवेशनसम्म पुग्दा यसलाई पार्टीले नयाँ ढंगले सम्बोधन गर्नुपर्छ।
हामी अब फेरि सरकारमा फर्किहाल्ने अवसर प्राप्त हुन्छ भनेर पर्खिएर बस्नु हुँदैन। कम्तिमा सरकारबाहिर, सत्ताबाहिर बसेर आफ्नो धरातल टेक्ने अवसरका रूपमा लिनुपर्छ। भोलि समय सन्दर्भमा नयाँ परिस्थिति बन्यो भने फरक कुरा, तर माओवादी सरकार बनाउने-भत्काउले खेलोफड्कोमा लाग्न हुँदैन। पार्टी खेलोफड्कोमा छैन भन्ने कुराको स्पष्ट सन्देश नेताहरूले माथिबाट प्रवाहित गर्नुपर्छ।
'प्रचण्ड सरकार किन भत्कियो भन्दा पनि कसरी बनेको थियो भनेर समीक्षा हुनुपर्छ'
— वीरेन्द्र बस्नेत, पूर्वमहासचिव अनेरास्ववियु (क्रान्तिकारी)
सरकार अत्यन्तै कमजोर आधारमा खडा भएको थियो। सरकार किन ढल्यो भन्दा पनि कसरी बन्यो र यहाँसम्म कसरी पुग्यो भन्ने हो।
जनताले दिएको ३२ सिट सरकारको नेतृत्व गर्न थिएन। प्रतिपक्षमा बसेर ५ वर्ष मेहनतपूर्वक जनताको माझमा रहन भनेर दिएको जनमतको दुरूपयोग भयो। अब बाँकी समय जनतामा गएर आफ्नो भावी योजना र कांग्रेस-एमाले गठबन्धनको खबरदारी गर्नुपर्छ। ने
नेपालको राजनीतिमा प्रतिपक्षी भूमिका आगामी दिनको राजनीतिका निम्ति धेरै ठूलो अवसर हो र अहिले यो मैदान माओवादीका निम्ति छाडिएको छ। अब सत्ताको दाउपेच छाडेर यो अवसरको सदुपयोग गर्नुपर्छ।
सही विचारको साथमा अपनाइएको सही कार्यदिशाको आलोकमा जनयुद्धको कठोर संघर्षले ठूलो राजनैतिक उपलब्धिसहित हामी यो नयाँ ठाउँमा पुगेका छौं। तर नयाँ परिस्थिति अनुसारको विचार, संगठन कार्यदिशा र कार्यशैलीमा नयाँपन दिन नसक्दा उपलब्धिहीन सत्ता यात्रा, एजेन्डविहीन राजनीति र गन्तव्यमै अलमल देखिन्छ।
हाम्रो पार्टीले पार गरेको अघिल्ला दुइटा चरणहरू जनयुद्ध र शान्तिपूर्ण चरणको समीक्षा गर्दै अब नयाँ विचार, नयाँ नेतृत्व र नयाँ एजेन्डाको विकासका निम्ति महाधिवेशन आयोजना गर्नुपर्छ।
'खुला प्रतिस्पर्धामा पार्टीलाई छाडिदिनुपर्छ'
— सुमन देवकोटा, पूर्वअध्यक्ष वाइसिएल
संसदीय व्यवस्थामा गणितको खेल हुने हो। हाम्रो सिट संख्या कम छ। त्यो नै मुख्य आधार र कारण हो। हामीले अपनाएको संसदीय व्यवस्थामा मैले यसलाई स्वाभाविक रूपमा लिएको छु।
यो हाम्रा लागि महत्त्वपूर्ण सवाल र अवधि हो। पार्टी सरकारमा हुँदा होस् या नहुँदा, दुवै बेलामा बैठक, भेलाहरू हुन्थे। पार्टीले सुझाव मागेका हुन्थे। नमागे पनि हामीले बेला बेलामा सुझाव दिने गरेका थियौं।कार्यान्वयन भने कहिल्यै भएन।
गत वर्ष हामीले चार महिना 'जनतासँग माओवादी विशेष रूपान्तरण अभियान' चलायौं। त्यो बेला राम्रो गर्नेलाई पुरस्कार दिने र नराम्रो गर्नेलाई कारबाही गर्ने, चेतावनी दिने निर्णय भयो। त्यसपछि त्यसबारे बैठक नै भएन।
पार्टीको आठौं राष्ट्रिय महाधिवेशनले लिएका नीतिहरू अहिलेसम्म तलका कमिटीमा पुगेका छैनन्।
खासमा हाम्रो पार्टी अहिलेसम्म पार्टीजस्तो बनेको छैन। यो आन्दोलनजस्तो भइरहेको छ। सामान्य रूपमा हेर्दा सबै जनतालाई राम्रो काम जति माओवादीले गरिदिए हुन्थ्यो भन्ने छ। तर भोट माओवादीलाई दिन नपरे हुन्थ्यो जस्तो भइरहेको छ। त्यसलाई हामीले चिर्नुपर्छ।
अब यो अवधिमा पार्टीलाई पार्टीजस्तो बनाउनुपर्छ। आधिकारिक कमिटीमा के के पुगेको हो, त्यो गर्नुपर्छ। अहिलेको व्यवस्थामा सत्ताको चलखेल स्वाभाविक हुन्छ। तर सत्ता वरिपरि मात्रै घुम्ने, बनाउने र भत्काउने खेलमा लाग्ने हो भने हाम्रो आयु २०८४ सम्म मात्रै हो।
हामीले जनजाति, दलितका लागि काम गरेका छौं तर उनीहरूको साथ र समर्थन पाएका छैनौं। इलामकै चुनावमा पनि देखियो। अब गौंडा ढुकेर मात्रै बस्ने हो भने बल्छीमा एकपटक माछो पर्ला। तर त्योभन्दा बरू आफैले माछा मार्न लाग्यौं भने पछि पनि खान पाइन्छ। त्यसैले पार्टीलाई पार्टीजस्तो बनाउनुपर्छ।
पार्टीमा पदाधिकारी देख्दा नै आशा लाग्दो, भर्भराउँदो देखिनुपर्छ। २०६४ का युवा अनुहारहरू अहिले थोत्रा भइसके। माओवादी आन्दोलन हो भने त एउटा अवधिका लागि मात्रै त होइन होला नि! भविष्यको युवा पुस्ताका लागि पनि होला नि! त्यसैले हाम्रो पार्टीका पदाधिकारी पनि विधि बनाएर जानुपर्छ।
एकपटक पोलिटब्युरो भएका सदस्य पदाधिकारी लड्न पाउने भनेर केन्द्रीय समितिको बैठकमा पनि भनिएको छ। अब विधिको विकास गरेर खुला प्रतिस्पर्धामा पार्टीलाई छोडिदिनुपर्छ।
'हामी फेरि सत्ताको खेलमा लाग्यौं भने झन् कमजोर हुन्छौं'
— अनिता परियार, केन्द्रीय सदस्य
माओवादी अहिले तीन कारणले सत्ताबाहिर छ।
पहिलो कारण आफ्नो शक्ति कमजोर भएर हो। हामीसँग बहुमत वा निर्णायक मत हुन्थ्यो भने सरकारमै नरहने स्थिति बन्दैनथ्यो।
दोस्रो कारण, दलहरूलाई बढी विश्वास गरेर विश्वासका आधारमा कतिपय सम्झौता गर्न पुगियो। त्यसले पनि माओवादी सरकारमा नरहने स्थिति रह्यो।
तेस्रो कारण, सरकार बनाउने परिवेशमा दलहरूले दिएको धोकालाई बदलाका रूपमा प्रयोग गर्न पुगियो।
माओवादीले सत्तामा रहँदा आफ्नो तर्फबाट जीउज्यान लगाएर काम गरेको छ। हामीले विकास र भ्रष्टाचारविरूद्ध काम गर्यौं। हिजो कसैले गर्न नसकेको कुरामा प्रचण्ड नेतृत्वको सरकारले जेलसम्म पठाउने काम गर्यो। तर हामीसँग न दुईतिहाइ छ, न बहुमत। राज्यसत्तामा पकड नहुँदा भएका कामको जस पनि माओवादीले पाउन सकेन।
कतिपय ठाउँमा हाम्रो साइडबाट पनि कमी-कमजोरी भएका छन्। अहिले जसरी कांग्रेस-एमाले मिलेर माओवादीलाई भित्तामा पुर्याउने काम गरेका छन्, यो हाम्रा लागि अवसर पनि हो। सत्ता-सत्ता भनिरहँदा हामीले आन्तरिक संगठनमा ध्यान पुर्याउन सकेका थिएनौं। अब हामीले आन्तरिक एकतामा जोड दिने, माथिदेखि तलसम्मको काम-कारबाहीलाई सांगठनिक तरिकाले लाने र बलियो प्रतिपक्षीको भूमिका खेल्ने काम गर्नुपर्छ।
हामीसँग अनुभवी नेता पनि छन्, युवा पनि छन्। सबै मिलेर पार्टी बलियो बनाउने गरी कमिटी छान्नुपर्छ। पार्टीमा आन्तरिक लोकतन्त्रको कुरा हामीले अस्ति भर्खर उठाएका पनि हौं। विशेष महाधिवेशनमा जाँदा आन्तरिक लोकतन्त्रको कुरा जरूरी छ। निर्वाचनबाट नेताहरू छानिनुपर्छ। तर सत्तालाई नै लक्ष्य र उद्देश्य बनाउन हुन्न।
हामीले आफ्नो उद्देश्यतिर सत्तालाई लैजाने हो, सत्तालाई उद्देश्य बनाउने होइन। फेरि सत्ताको खेलमा लाग्यौं भने हामी झन् कमजोर हुन्छौं।
'नेतृत्वभन्दा विचार निर्माणमा ध्यान दिनुपर्छ'
— गणेशमान पुन, केन्द्रीय सदस्य
बाहिर प्रचण्डकै अस्थिरताका कारण माओवादी प्रतिपक्षमा पुगेको भनेर विश्लेषण हुने गरेको हुन्छ, विशेषगरी कहिले एमालेसँग गठबन्धन त कहिले कांग्रेससँग भन्ने सवालमा। तर राजनीतिमा यो सामान्य हो।
माओवादीले अहिले प्रतिपक्षमा रहेका बेला आफ्ना कमी-कमजोरी कहाँ कहाँ छन् भनेर समीक्षा गर्न आवश्यक छ। हामी लामो समय सरकारमा रह्यौं। यो पनि हाम्रो राजनीतिक यात्रा भएकाले यसलाई वैचारिक रूपमा कसरी संलेषण गर्ने भनेर हामीले छलफल गर्नुपर्छ।
पार्टीलाई वामपन्थी मुद्दामा कसरी उभ्याउने भन्ने कुरा मलाई बढी महत्त्वपूर्ण लागेको छ। नेपालका पार्टीहरू र त्यसभित्र पनि हामी माओवादीहरू पनि कहीँ न कहीँ चुकेजस्तो देखिन्छ। अरू बाँकी त्यति बेलाको परिस्थिति र आवश्कताका कुरा हुन्। पार्टीले आन्तरिक लोकतन्त्र प्रयोग गर्ने, आन्तरिक छलफलबाट जाने भन्ने कुरा विधानमा पनि व्यवस्था गरिएकाले कार्यान्वयन गरेरै जाने हो।
'पार्टीमा रूपान्तरण जरूरी छ'
— राजकाजी गुरूङ, केन्द्रीय सदस्य
हामीले आफ्नो शक्ति आकलन गर्न सकेनौं। हाम्रो शक्ति जे हो त्यहीअनुसार प्रस्तुत हुनुपर्थ्यो तर प्रस्तुतिमा सन्तुलन मिलेन। त्यसलाई ठूला दलहरूले पचाउन गाह्रो माने। हाम्रो शक्ति जे हो, त्योअनुसारको हाम्रो प्रस्तुति र व्यवहार हुनुपर्थ्यो। त्यहाँ हाम्रो पुगेनजस्तो लाग्छ।
आफ्नो शक्ति नभएपछि घरि यता घरि उता गर्नुपर्थ्यो। हामीले पनि दुई वर्ष त्यसै गरेर सत्ता टिकायौं। तर हामीले जुन सदासयताका साथ त्यो काम गरेका थियौं, पार्टनरलाई बुझाउन सकेनौं। सजिलो अवस्थामा नै हामीले कांग्रेससँगको गठबन्धन छोडेका हौं। यसका अरू पनि कारण होलान, मूल कारण त वामपन्थी आन्दोलनलाई एउटा बनाउने भन्ने हो। त्यसलाई राम्ररी बुझाउन नसक्दा ओली कमरेडले सौदाबाजीका रूपमा बुझ्नुभयो।
अब हाम्रो पार्टीमा रूपान्तरण जरूरी छ। तर अध्यक्षमा प्रचण्डको विकल्प सोचेका छैनौं। त्यसले दुर्घटना हुन्छ। बरू लिडरहरूको ऊर्जाशील टिम बनाउनेबारे सोच्नुपर्छ। कांग्रेस-एमाले झगडा गर्ने सम्भावना त जीवितै छ, तर त्यो हाम्रा लागि मुख्य होइन। हामीले सोच्दाखेरि यो स्टाइलबाट सोच्नु हुँदैन। यसरी सोचियो भने लामो पनि जाँदैन। माओवादी रिभाइभ हुन अरूको भर पर्न हुँदैन आफ्नै खुट्टामा टेक्नुपर्छ।
'पार्टीको सिंगो संरचना नै परिवर्तन गर्नुपर्छ'
— रामदिप आचार्य, केन्द्रीय सदस्य
अहिले हामी सत्ताबाट बाहिरिनुमा हामीले हेर्ने भित्री र बाहिरी कारण भन्ने छ। आन्तरिक रूपमा हेर्दा त आफ्नै संख्या पुगेन या त ढंग पुगेन भन्न मिल्ला। अर्को नेपालको बाह्य राजनीतिले पनि प्रभाव पारेको होला। नेपालमा स्वार्थ समूहको स्वार्थ बढ्दै गएको छ। अब दुई पार्टी सिस्टममा जाने कुरा पनि ठूला दलहरूबाट भइरहेको छ। त्यसले पनि प्रभाव पारेको हुन सक्छ।
सत्ताबाट बाहिरिसकेपछि माओवादीले आफ्नो विचार र राजनीतिमा उभिएको पार्टी बनाउँछ। आफ्ना एजेन्डा लागू गर्न पार्टी बनेको हो। अरूसँग मिलेर अरूको विचारमा पनि उभिएर उनीहरूको एजेन्डा लागू गर्न त पार्टी बनेको होइन नि। हाम्रो बीचमा अलिकति समस्याहरू भए। आफ्नो स्वतन्त्र पहिचानसहित आफ्नो विचार भएको पार्टी भयो भने पार्टी सकिँदैन। जसका लागि भनेर पार्टी खोलेको हो, त्यसमा प्रतिबद्ध भएको पार्टी बनाउन सकिन्छ।
पहिलो र दोस्रो पार्टीलाई पनि आफ्नै पार्टी चलाउन गाह्रो छ। विरोधी पनि मिलाउन त गाह्रो छ। त्यो अस्थायी हो। तर उनीहरूको अन्तरविरोधका कारण हाम्रो पार्टी बन्ने होइन। माओवादी त माओवादीकै कारण बन्ने हो। मेरो कुरा त के छ भने जमानाअनुसारको पार्टी बनाउने हो। पार्टी प्रणाली पुरानो, हामीले बाँचिरहेको समय नयाँ भयो। त्यसैले नेतृत्व छान्ने तरिका समयअनुसार नयाँ शैलीको बनाउनुपर्छ।
पार्टीको रूपान्तरण आवश्यक छ। लिडरसिप प्रणाली मात्र होइन, सोच्ने तरिका र नेताहरू छान्ने तरिका सबैबारे सोच्नुपर्छ। एक जना व्यक्तिको हेरफेरले केही प्रभाव त पार्छ। सिंगो संरचनामा हेरफेर भएन भने एक जना व्यक्तिको हेरफेरले असर पार्दैन। समस्या जहाँ देखिएको छ, त्यसलाई फुकाउने गरी विशेष महाधिवेशन पनि भनेका छौं। अहिलेसम्मकै संश्लेषण गरौं भनिएको छ।
'छुटेको जनसम्बन्ध स्थापित गर्ने बेला आएको छ'
— हर्क नेम्वाङ, अध्यक्ष कोशी प्रदेश
हाम्रो संसदीय प्रणाली अनुसार अहिले सत्ताबाट हामी बाहिरिनुलाई त्यति अस्वाभाविक रूपमा हेर्नु हुँदैन। गणितको खेल हुँदा र त्यो अनुकूल हुँदासम्म मात्रै आफ्नो पक्षमा हुने हो। कमजोर गणितीय संख्यामा बसेर बलिया दलहरूलाई चलाउने खेलको अवधि निश्चित हुँदैन।
शान्ति प्रक्रियामा आएदेखि नै निरन्तर सत्तामा बस्दा हामीले पार्टीको आकार झन् सानो बनाएका छौं। यसले सत्ता पनि सही ढंगले चलाएनौं या अरू केही कमजोरी भयो भनेर समीक्षा गर्ने अवसर अहिले आएको छ।
अब माओवादीले २०८४ सम्म बलियो प्रतिपक्षी भएर जनताको आवाज उठाउने र छुटेको जनसम्बन्ध स्थापित गर्ने काम गर्नुपर्छ। विशेष महाधिवेशनसम्म जाँदा पार्टीको आन्तरिक लोकतन्त्रको कुरा पनि छन्। सबै केन्द्रीय सदस्यहरूलाई पदाधिकारीका जुनसुकै पदमा पनि चुनाव लड्न पाउने अवसर दिनुपर्छ।
तलका कमिटीहरूमा पनि निर्वाचन गर्ने र चुनिएर नेता बनाउने कुराको संस्थागत विकास गर्नुपर्छ। अब हामीले पार्टीको विचार र संगठनबारे समीक्षा गरेर नै अघि बढ्नुपर्छ।
फेरि सत्तामा जाने अवसर आउला भनेर पर्खिएर बस्ने हो भने माओवादी पार्टीले सुध्रिन पाएको अन्तिम मौका पनि गुमाउँछ।
***
