जलेको घर एक वर्षदेखि जस्ताको तस्तै, अहिलेसम्म कोही पसेको पनि छैन
घरको गेटमै जलेका दुईवटा सोफाको थुप्रो छ।
गेटभित्रबाट ताला झुन्डिएको छ। आँगन झाडीले ढाकिएको छ। भित्तामा तोडफोड गरिएको बिजुलीको मिटर झुन्डिएको बाहिरबाटै देखिन्छ। दुईतले घरका झ्यालका सिसा, ढोका र फ्रेम कुनै पनि सग्ला छैनन्।
घरभित्र र बाहिर फुटेका सिसा छरपस्ट छन्। कोठाभित्र जलेका लत्ताकपडा, फर्निचर र अन्य सामानको थुप्रो छ।
रूपन्देहीको सैनामैना नगरपालिका–४, मुर्गियामा रहेको नगरप्रमुख फणेन्द्र शर्माको घर एक वर्षदेखि यस्तै छ।
एक वर्ष भयो, यो घरमा कोही मानिस पसेको छैन।
गत वर्ष भदौ २३ गते काठमाडौंमा जेनजी आन्दोलन भइरहँदा फणेन्द्रले आफ्नो घर पनि यसको निशानामा पर्ला भनेर कल्पना गरेका थिएनन्।
तर भोलिपल्ट उनले कल्पना नगरेको दृश्य देख्नुपर्यो — आफ्नै घर आगोले ध्वस्त भएको।
आन्दोलनकारी समूहले उनको घरमा एक पटक होइन, तीन पटकसम्म आगो लगायो।
घरभित्रका सामान जलाइयो। कतिपय सामान लुटिए।
एक दिनमा बदलिएको घर
भदौ २३ गते काठमाडौंमा आन्दोलन भइरहँदा फणेन्द्र दिनभरि नगरपालिकाको काममा व्यस्त थिए।
आन्दोलन नियन्त्रणबाहिर गएपछि गोली चल्दा १९ जनाभन्दा बढीको मृत्यु भएको खबर आयो। भोलिपल्ट बिहानैदेखि देशभर प्रदर्शन सुरू भयो।
काठमाडौंमा सुरू भएको आन्दोलनको लहर देशभर फैलिँदै जाँदा भदौ २४ गते बिहान करिब ११ बजे एउटा समूह फणेन्द्रको घर घेराउ गर्न पुग्यो।
त्यति बेला फणेन्द्र मुर्गिया चोकतिर निस्किएका थिए। घरमा उनकी श्रीमती राधा शर्मा एक्लै थिइन्।
घरमा ढुंगामुढा र घेराउ भएको खबर पाए पनि फणेन्द्र तत्काल घर फर्किन सकेनन्। समूहले घर घेराउ गर्दै ढुंगामुढा गर्न थालेपछि राधा एकसरो कपडामै बाहिर निस्किइन्।
त्यसपछि उनीहरू साथीभाइ र आफन्तको घरमा बसेर ज्यान जोगाए।
केही समय ढुंगामुढा गरेर फर्किएको समूह दिउँसो करिब २ बजे फेरि आयो।
यसपटक घरको गेटमै रहेको बैठक कोठा, मोटरसाइकल र दुईतले घरको तल्लो तलामा आगो लगाइयो।
त्यति बेलासम्म रूपन्देहीका बुटवल, तिलोत्तमा, भैरहवा, देवदह लगायत क्षेत्रमा दर्जनौं सरकारी कार्यालय, राजनीतिक दलका कार्यालय र निजी घरमा आगजनी भइसकेको थियो।
हातमा भाला र लाठी बोकेको समूहले घरमा आगो लगाएर फर्कियो।
तर घरभित्रका सामान पूरै नजलेको भन्दै त्यही समूह पटक पटक घरमा फर्किएको फणेन्द्र बताउँछन्। अन्ततः तीन पटकसम्म गरिएको आगजनीपछि घरभित्रका अधिकांश सामान नष्ट भए।
घर दनदनी बलिरहेको देखे पनि फणेन्द्र त्यस दिन घर हेर्न जान सकेनन्।
सुगरका बिरामी फणेन्द्र आगजनीपछि केही सातासम्म गाउँघरमा समेत निस्कन सकेनन्। त्यही बेला मिर्गौलामा पनि समस्या देखियो। उपचारका लागि उनी एक महिना भारत बसे।
अहिले भने मिर्गौलामा समस्या नरहेको उनी बताउँछन्।
तीन दिनपछि घर पुग्दा
आगो नियन्त्रण गर्ने प्रयास कतैबाट नभएपछि तीन दिनपछि फणेन्द्र केही साथीभाइ, आफन्त र शुभचिन्तकसहित घर पुगे। श्रीमती राधा पनि साथमै थिइन्।
तीन दिनपछि पुग्दा पनि घरभित्र कतिपय सामानबाट धुवाँ उडिरहेको थियो।
झ्याल, ढोका, दराज, बिस्तरा र लत्ताकपडा सबै खरानी भइसकेका थिए। भित्ताको प्लास्टर र भुइँका टायलसमेत आगोको रापले उप्किएका थिए। घर भट्टीजस्तै बनेको थियो।
बैठक कोठामा राखिएका सोफा सेट गेटबाहिर ल्याएर जलाइएको थियो। ती सोफा अहिले पनि त्यहीँ छन्।
फणेन्द्रलाई घर र भौतिक सामान जलेकामा भन्दा छोराछोरीका जन्मकुण्डली, शैक्षिक प्रमाणपत्र, महत्त्वपूर्ण कागजात, सामाजिक क्षेत्रमा काम गर्दा प्राप्त गरेका सम्मानपत्र र उपहार जलेकोमा बढी दुःख छ।
'घर जल्दा घरभित्रका सामान मात्र खरानी बन्ने रहेनछन्, भावना पनि खरानी बन्ने रहेछ,' उनी भन्छन्, 'हाम्रो घरमा धेरै सामान थिए। तर त्यसभन्दा धेरै महत्त्वपूर्ण बच्चाहरूका जन्मकुण्डली, शैक्षिक प्रमाणपत्र, मैले सामाजिक काम गर्दा प्राप्त गरेका उपहार र सम्मानपत्र थिए।'
एक वर्षअघि मात्रै छोराको विवाह भएको थियो। बुहारीलाई माइतीले दिएका उपहार र गरगहनासमेत जलेको उनी बताउँछन्।
कतिपय सामान लुटेर लगिएको उनको भनाइ छ।
'अरू सामान त पैसा भए फेरि किन्न सकिएला। तर महत्त्वपूर्ण कागजात र मायाले दिएका उपहार पैसा तिरेर कहिल्यै पाइँदैन,' उनी भन्छन्।
राधाले बनाएको घर
त्यो घर फणेन्द्रकी पत्नी राधाले १२ वर्षअघि आफ्नै कमाइ र मेहनतले बनाएकी थिइन्।
राधा सेवानिवृत्त शिक्षिका हुन्। शिक्षण सेवामा रहँदा बचाएको तलब र अवकाशपछि पाएको पेन्सनबाट उनले दुईतले घर बनाएकी थिइन्।
त्यति मेहनतले बनाएको घर एकै पटक खरानी भएको देख्दा राधा अझै पनि त्यसबाट बाहिर निस्कन सकेकी छैनन्।
राति निदाउनसमेत गाह्रो हुने गरेको उनी बताउँछिन्।
फणेन्द्र सानैदेखि ठूलो परिवारको बीचमा हुर्किए। उनका ११ जना दाजुभाइ थिए। सबै आ–आफ्नै ठाउँमा बस्न थाले पनि चाडपर्व र पूजाआजा बेला परिवारका सदस्य उनकै घरमा भेला हुन्थे।
तर एक वर्ष भयो, त्यो घरमा परिवारको जमघट भएको छैन।
मुख्य चाडपर्वको मुखैमा भएको आगजनीपछि उनीहरूले गत वर्ष कुनै पनि चाडपर्व मनाएनन्।
आफ्नै घर छाडेर भाडामा
फणेन्द्रलाई यसअघि आफू भाडामा बसेको सम्झना छैन।
तर अहिले आफ्नै घरमा बस्न मिल्ने अवस्था छैन।
त्यसैले एक वर्षदेखि उनीहरू तीन वटा कोठा भाडामा लिएर बसिरहेका छन्।
'कहिल्यै थोरै कोठामा बसेको सम्झना छैन। कहिल्यै भाडामा बस्नुपरेन,' उनी भन्छन्, 'अहिले आफ्नो सर्वस्व गुमेपछि तीनवटा कोठा भाडामा लिएर निर्वाह गर्नुपरेको छ। भाडामा बसेपछि मेरो कोठामा परिवारको जमघट पनि भएको छैन।'
उनका छोराहरू प्रवीण, प्रज्ज्वल र बुहारी अनु विदेशमा छन्। घरमा आगजनी भएपछि उनीहरू पनि विक्षिप्त बनेको फणेन्द्र बताउँछन्।
छोराबुहारीले आफूहरूलाई विदेश आउन आग्रह गरिरहेको उनी सुनाउँछन्।
'तपाईंहरूले जीवनभर मुलुक, समाज र जनताको जीवनस्तर परिवर्तनका लागि लाग्नुभयो। तर तिनै जनताबाट अपमानित भएर त्यहाँ नबस्नुस्, यतै आउनुस् भनिरहन्छन्,' उनी भन्छन्।
फेरि त्यही घर बनाउने हिम्मत छैन
इँटा र सिमेन्टले बनाएको घरको गाह्रोसमेत खण्डहर बन्ने गरी भएको आगजनीपछि फणेन्द्रलाई त्यही घर फेरि बनाउने हिम्मत छैन।
पैसा पनि छैन।
प्राविधिकहरूले आगोको रापले घरका भित्ताहरू कमजोर बनेको बताएका छन्। अहिलेको अवस्थामा घर नभत्काई मर्मत गरेर बस्न सकिने अवस्था नरहेको फणेन्द्रको भनाइ छ।
तर उनलाई सबभन्दा बढी दुःख घर जल्दा आफ्नै नगरपालिकाको दमकलसमेत प्रयोग गर्न नसकेकोमा छ।
नगरभित्र मात्र होइन, छिमेकी पालिका र जिल्लामा समेत आगजनी हुँदा दिनरात नभनी आगो नियन्त्रणमा खटिने सैनामैना नगरपालिकाको दमकल त्यस दिन आफ्नै नगरप्रमुखको घरमा लागेको आगो निभाउन पुग्न सकेन।
'मैले सुरक्षा निकायलाई धेरै पटक दमकल लगेर आगो निभाइदिनुस् भनेर आग्रह गरेँ,' उनी त्यो दिन सम्झिँदै भन्छन्, 'तर कतैबाट कसैले पनि दमकल लगेर आगो निभाउने हिम्मत गर्नुभएन। माथिबाटै त्यस्तै आदेश भएर होला।'
४५ वर्षको यात्रापछि पनि यही प्रश्न
फणेन्द्र विद्यार्थी राजनीतिबाट राजनीति र सामाजिक क्षेत्रमा लागेको ४५ वर्ष भयो।
आफ्नो घरमा कसैले आगो लगाउला भनेर उनले कहिल्यै कल्पना गरेका थिएनन्।
तर भयो, उनको कल्पनाभन्दा ठिक उल्टो।
एक वर्षअघिको घटना सम्झिँदा उनी अहिले पनि भक्कानिन्छन्। हामीसँग आधा घन्टा कुराकानी गर्दा उनी धेरै पटक रोकिए। आँखामा आँसु छचल्कियो।
'म ४५ वर्षदेखि निरन्तर मुलुक, समाज र जनताको जीवनस्तर परिवर्तनको आन्दोलनमा लागेँ। जानेर–बुझेर कहिल्यै कसैको कुभलो गरेको जस्तो पनि लाग्दैन,' उनी भन्छन्, 'तर समाज सुधार गर्छौं, मानवीय सेवा र सामाजिक काम गर्छौं भन्ने व्यक्ति र संस्थाका अगुवासमेत आगजनी गर्न लागेको देख्दा धेरै चित्त दुखेको छ।'
आफूले कुनै गल्ती नगरे पनि राजनीतिक आस्थाका कारण आफूमाथि आक्रमण भएको उनको बुझाइ छ।
'म नेपाली कांग्रेसको सदस्य हुनुमा के दोष थियो?' उनी प्रश्न गर्छन्, 'म बिपी कोइराला, गणेशमान सिंह, कृष्णप्रसाद भट्टराईहरूको आदर्श र विचारलाई आत्मसात् गरेर यो पार्टीमा लागेको हुँ। अहिले पनि म उहाँहरूको आदर्श र विचारभन्दा बाहिर गएर केही काम गरेको छैन।'
उनी आफूले सधैं निष्ठाको राजनीति गरेको बताउँछन्।
'हामीलाई कहिल्यै केहीको अभाव थिएन। कसैमाथि अन्याय गरेर खानुपर्ने अवस्था पनि हाम्रो थिएन,' उनी भन्छन्।
सैनामैनाको माटोमा बितेको जीवन
फणेन्द्रका बुबा चुरामणि उपाध्यायले २०२२ सालमा बागलुङबाट बसाइँ सरेर सैनामैना–४ मा बसोबास थालेका थिए।
बागलुङमा जन्मिए पनि त्यसपछिका करिब छ दशक फणेन्द्रले सैनामैनामै बिताए। यही माटोमा खेल्दै, राजनीति सिक्दै र समाजसेवामा लागे।
चार वर्षअघि उनी नेपाली कांग्रेसबाट सैनामैना नगरप्रमुखमा निर्वाचित भए।
'जनताले मलाई पाँच वर्षका लागि नगरपालिकामा गएर जनताको सेवा गर भनेर जिम्मेवारी दिनुभएको हो,' उनी भन्छन्, 'अहिले म त्यही जिम्मेवारी पूरा गरिरहेको छु।'
तर जनताको सेवामा जीवन बिताएको दाबी गर्ने व्यक्तिको घर नै आन्दोलनको निशाना बनेपछि उनलाई एउटा प्रश्नले अझै छाडेको छैन।
कसको गल्तीको सजाय उनले भोगे?
उनी भन्छन्, 'अन्यायको कुनै न कुनै दिन हिसाब हुनेमा मलाई विश्वास छ।'
'मैले सुनेको छु, न्याय कहिल्यै मर्दैन। ढिलो होला, तर एक दिन अन्याय गर्नेहरूले कारबाही भोग्नेछन्,' उनी भन्छन्।
आफ्नो घर खरानी बनाएर आफूलाई सडकको बास बस्न बाध्य बनाउनेहरूमाथि सत्यतथ्यका आधारमा कारबाही गर्न उनले सरकारसँग माग गरेका छन्।
सबै तस्बिर: भगवती पाण्डे/सेतोपाटी
***
