रामेछापको तामाकोशी नदी किनारका फाँटमा धानबाली पाकेर पहेँलपुर भएको छ।
दसैंका बेला धान पाकेपछि किसानहरू बाली काटेर भित्र्याउने तयारीमा जुटेका छन्। नदी किनारका फाँटमा लहलहाएको धानबालीले ग्रामीण क्षेत्रको प्राकृतिक सौन्दर्यसमेत बढाएको छ।
तामाकोशी नदी आसपासका खेतमा पाकेको धानले फाँटहरू पहेँलाम्मे देखिएका छन्। धानका बाला झुलेसँगै किसानहरूलाई वर्षभरि गरेको मेहनतको प्रतिफल भित्र्याउने चटारो परेको छ।
दसैंको रमझमसँगै खेतमा धान काट्ने, सुकाउने र भित्र्याउने कामले ग्रामीण भेगका किसानलाई व्यस्त बनाएको छ।
धान नेपालको प्रमुख खाद्यबाली हो। नेपालीहरूको मुख्य भोजन भात भएकाले धानखेतीको विशेष महत्त्व छ। धानले देशको खाद्य सुरक्षा, ग्रामीण अर्थतन्त्र र किसानको जीविकोपार्जनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउँदै आएको छ।
विशेषगरी तराई, भित्री मधेस तथा पहाडी क्षेत्रका नदी किनार र सिँचाइ सुविधा भएका फाँटमा धानखेती गरिन्छ।
कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालयको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को तथ्यांक अनुसार नेपालमा धान उत्पादन अघिल्लो वर्षको तुलनामा घटेको छ।
आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ५९ लाख ५५ हजार ४७६ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएकामा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा घटेर ५७ लाख ५ हजार १२६ मेट्रिक टनमा सीमित भएको छ।
धान उत्पादनमा मौसमको प्रभाव पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। खडेरी, बेमौसमी वर्षा, बाढी र सिँचाइको अभावले उत्पादनमा असर पार्न सक्छन्।
त्यसैले धानखेतीलाई दिगो बनाउन उन्नत बीउ, मलखादको सहज उपलब्धता, सिँचाइ सुविधा र कृषि प्रविधिको प्रयोग आवश्यक देखिन्छ।
धानसँगै नेपालमा मकै, गहुँ, कोदो, जौ र फापरजस्ता प्रमुख खाद्यान्न बाली पनि उत्पादन गरिन्छन्। यी बालीले देशको खाद्य सुरक्षा कायम राख्न र किसानको आम्दानी बढाउन योगदान पुर्याउँछन्।
धानखेती नेपालको कृषि प्रणालीको प्रमुख आधारमध्ये एक हो। मनसुनमा निर्भर खेती प्रणालीमा वर्षा, सिँचाइको उपलब्धता, मलखाद, उन्नत बीउ र मौसमले धान उत्पादनमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छन्।
धान उत्पादन राम्रो भए किसानको आम्दानी बढ्नुका साथै देशको खाद्यान्न आपूर्तिमा समेत सहयोग पुग्छ।
नेपालमा धान रोपाइँ सामान्यतया असारदेखि साउनसम्म गरिन्छ भने धानको जात र स्थानअनुसार असोजदेखि मंसिरसम्म बाली भित्र्याइन्छ।
पहाडी क्षेत्रका कतिपय ठाउँमा दसैंकै आसपास धान पाक्ने भएकाले किसानहरू चाडपर्व मनाउनुका साथै खेतीपातीको काममा पनि व्यस्त हुने गर्छन्।
तस्बिर: नेपाल फोटो लाइब्रेरी
