‘दसैँ आयो’ भन्छन्, तर खै कता आयो? कुनै मोडमा हरायो कि? कतै दसैँ हाम्रो गाउँको मूलबाटोसम्म आइपुग्नै नसकेर कतै बिचैबाट फर्कियो कि? कि सहरका पक्की भवनहरू र परदेशका मरुभूमिहरूसम्म पुगेर हाम्रा गाउँहरूलाई नदेखेझैँ गरी अर्कै बाटो लाग्यो?
भर्खरै उच्च शिक्षाका लागि सहर पसेको र ब्याचलर भर्ना भएको म एउटा नव युवा। दसैँको बिदा भएपछि मनमा अनेकौँ उत्साह बोकेर जब म सहरको धूलो र घुइँचो छाडेर आफ्नो गाउँ फर्किएँ, तब गाउँको ढोकामा पुग्दै गर्दा मेरो मन एकाएक भारी भएर आयो।
घरको भित्तामा झुण्डिएको पात्रोमा असोज-कात्तिकका दिनहरू सङ्केत गर्दै दसैँका राता अक्षरहरू प्रस्टै कोरिएका छन्। रेडियो र टेलिभिजनमा मालश्री धुन र दसैँका मङ्गलमय गीतहरू बजिरहेकै छन्। तर बाहिर आँगनमा निस्किएर हेर्छु, मेरो गाउँमा न त त्यो शरदको सिरसिरे हावाले उमङ्ग बोकेर ल्याएको छ, न त दसैँ घरभित्रै छिरिसकेको अनुभूति नै हुन्छ।
गाउँको यो भयावह सन्नाटा देख्दा लाग्छ, दसैँ त गाउँको सिमानासम्म पनि नपुगी कतै मोडबाटै अर्कैतिर सोझिएछ।
गाउँ फर्किँदा मैले देखेको परिदृश्य सोचेभन्दा धेरै फरक र कहालीलाग्दो थियो। हाम्रा गाउँहरू आज एउटा उदास र रित्तो खण्डहरजस्तै बनेका छन्। गाउँभरि आँखा घुमाएर हेर्छु, त्यहाँ केवल दुईवटा किनाराका मानिसहरू मात्रै भेटिन्छन्।
एकातिर उमेरले नेटो काटेका, दृष्टि कमजोर भइसकेका र काँपिरहेका हातहरूमा अक्षता लिएर बाटो हेरिरहेका वृद्ध बा-आमाहरू हुनुहुन्छ; अर्कोतिर तोते बोली बोल्दै हातमा मोबाइल बोकेर भर्चुअल दुनियाँमा हराइरहेका साना बालबच्चाहरू मात्र छन्। यी दुवैका बिचमा हुनुपर्ने, गाउँको मेरुदण्ड मानिने, जोस र जाँगरले भरिएको सिङ्गो युवापुस्ता भने गाउँबाट पूर्ण रूपमा लोप भइसकेको छ।
हो, म जस्तै उच्च शिक्षाका लागि सहर पसेका केही युवाहरू त दसैँ मान्न गाउँ फर्किएका छन्। तर हाम्रो यो सानो उपस्थिति गाउँको सन्नाटा मेटाउन र दसैँको रौनक फर्काउन पटक्कै पर्याप्त छैन। हामी सहर पसेका त केवल पढ्नका लागि मात्रै थियौँ। तर हामीभन्दा अलि ठूलो, गाउँको मुख्य तागत मानिने सिङ्गो युवापुस्ता भने गाउँमा छँदै छैन।
उनीहरू त रोजगारी र जीविकोपार्जनको बाध्यताले गर्दा खाडीको ५० डिग्रीको कडा घाममा बालुवा पसिनाले सिञ्चित गर्न, मलेसियाका ओसिला फ्याक्ट्रीहरूमा जीवन घोट्न र पश्चिमा देशहरूमा आफ्ना सपनाहरू लिलाम गर्न परदेशिएका छन्। सहर पुगेका हामी त दसैँमा गाउँ फर्कियौँ, तर विदेशिएका ती अधिकांश युवापुस्ता फर्किन सकेका छैनन्। उनीहरू परदेशमै थुनिएका छन्।
त्यसैले गाउँमा कुनै हर्षोल्लास नै छैन। सहरबाट हामी थोरै जना फर्किँदैमा गाउँमा दसैँ आउँदो रहेनछ। हिजोका दिनमा गाउँका तन्नेरी र ऊर्जावान् युवापुस्ताको बाक्लो उपस्थिति हुँदा असोज-कात्तिक आउनेबित्तिकै गाउँमा एउटा अलग्गै तरङ्ग छाउँथ्यो।
बाटोघाटो खन्ने, कमेरो र रातो माटोले घर पोत्ने, अनि बाँस काटेर चौतारीमा लिङ्गे पिङ हाल्ने हुङ्कार र रडाको हुन्थ्यो। पिङको मच्चाइमा आकाश छुन खोज्ने तन्नेरीहरूको त्यो हाँसोले सिङ्गो डाँडा गुञ्जायमान हुन्थ्यो।
तर आज पिङ हाल्ने र मच्चाउने त्यो मुख्य युवापुस्ता नै परदेशिएपछि गाउँको बाँसको झ्याङ उदास उभिएको छ, रित्तो चौतारीमा कुनै लिङ्गे पिङ ठडिन पाएको छैन।
सहरबाट गाउँ फर्किएको म जस्तै नयाँ युवाका लागि यो दृश्य झनै कहालीलाग्दो छ। आफूभन्दा अघिल्लो युवापुस्ताको यो भयावह पलायन र रित्तिएको गाउँ देख्दा म आफूलाई एउटा ठूलो दोबाटोमा पाउँछु। एकातिर आफ्नै माटोमा बसेर केही गरौँ भन्ने रहर छ, अर्कोतिर गाउँको यो शून्य परिदृश्यले ‘के ब्याचलर सकिएपछि मेरो नियति पनि परदेशको त्यही मरुभूमि नै हुने हो त?’ भन्ने तीतो प्रश्न उठाइदिन्छ।
कस्तो दसैँ हो यो? परदेशिएका हाम्रा दाजुभाइ तथा युवापुस्ता भिडियो कलको सानो ५ इन्चको स्क्रिनमा कृत्रिम मुस्कान छर्दै परिवारसँग जोडिन खोज्छन्। यता गाउँको आँगनमा बसेकी आमाले मोबाइलको चिसो स्क्रिनमै आँसुका थोपाहरू खसाल्दै अक्षता टाँस्ने असफल प्रयास गर्नुहुन्छ।
खुसीहरू भर्चुअल पिक्सेलमा फुटेका छन्, आशीर्वादहरू इन्टरनेटका तरङ्गहरूमा अल्झिएका छन्। यो कस्तो दसैँ हो? जहाँ चाडपर्वले घरमा उल्लास होइन, केवल टोलाउने, रुने र विगत सम्झेर सुस्केरा हाल्ने वातावरण मात्र सिर्जना गरिदिन्छ।
निष्कर्षमा, जबसम्म परदेशिएका हाम्रा युवापुस्ता पुनः आफ्नै घर-आँगन र खेतबारीमा फर्किंदैनन्, जबसम्म बुढा बा-आमाका काँपिरहेका हातहरूले आफ्नै सन्ततिको निधारमा रातो टीका र जमरा प्रत्यक्ष लगाइदिने वातावरण बन्दैन, र जबसम्म रित्तिएका चौतारीहरूमा तन्नेरीहरूको हाँसो र लिङ्गे पिङको मच्चाइ गुञ्जिँदैन, तबसम्म हाम्रा लागि दसैँ आउनेछैन।
पात्रो बदलिइरहलान्, असोज र कात्तिकका महिनाहरू वर्षैपिच्छे आइरहलान्, तर दसैँको त्यो साँचो आत्मा भने गाउँको मूलबाटोसम्म नपुग्दै कतै अर्कै मोडबाट फर्किएझैँ भइरहनेछ।
हामी नयाँ पुस्ताका युवाहरू आज टोलाएर प्रश्न गरिरहेका छौँ, आखिर दसैँ कुन मोडमा हरायो? ‘दसैँ आयो’ भन्छन्, तर खै कता आयो? कुन मोडमा अड्कियो होला? कुन चौतारीमा थकाइ मार्दै होला?
.JPG)
-1746513231.jpg)
