सन्
उत्तर प्रशान्त महासागरको किनारमा रहेको सिट्का सहरको एउटा चट्टानी टाकुरामा रूसी र अमेरिकी सैनिकहरू जम्मा भएका थिए।
टाकुराको नाम थियो — क्यासल हिल।
त्यहाँ एउटा विशेष समारोह हुँदै थियो। रूसी साम्राज्यको झन्डा झारेर अमेरिकी झन्डा फहराउने।
रूसी अधिकारीको आदेशमा झन्डा झार्न थालियो। तर अचानक समस्या आयो।
झन्डा बीचैमा अड्कियो!
केही बेरको अवरोधपछि रूसी झन्डा तल झारियो। अमेरिकी झन्डा माथि चढाइयो।
सैनिकहरूले सलामी दिए।
समुद्रमा रहेका युद्धपोत र जमिनमा तैनाथ तोपबाट पनि सलामी दिइयो।
यसरी एउटा झन्डा झारेर अर्को फहराउँदा झन्डा फेरिएको मात्र थिएन, झन्डै १५ लाख वर्गकिलोमिटर विशाल भूभागमाथिको शासन नै एउटा देशबाट अर्को देशमा सरेको थियो।
त्यो भूभाग थियो — अलास्का।
अमेरिकाले रूसबाट अलास्का किनेको थियो। मूल्य थियो ७२ लाख अमेरिकी डलर।
आजभन्दा ठिक १५९ वर्षअघिको यो घटना विश्व इतिहासमा दुई देशबीच भएको एउटा असाधारण भूभाग किनबेचका रूपमा दर्ज छ।
यो घटनाको सबभन्दा रोचक कुरा के भने, जुन दिन रूसले अलास्काको शासन अमेरिकालाई सुम्पियो, त्यस दिनसम्म अमेरिकाले रूसलाई एक डलर पनि तिरेको थिएन!
पैसा त त्यसको झन्डै दस महिनापछि मात्र तिरियो।
यो अनौठो किनबेचको कथा बुझ्न हामी पहिले अलास्काको नक्सा हेरौं।
सन् १८६७ मा रूसबाट अमेरिकालाई हस्तान्तरण गरिएको अलास्काको भूभाग देखाउने तत्कालीन अमेरिकी सरकारी नक्सा। यो नक्सा अमेरिकी कोस्ट सर्भेले तयार गरेको थियो। स्रोत: लाइब्रेरी अफ कंग्रेस
आज अमेरिकाको नक्सा हेर्दा एउटा कुरा खट्किन्छ।
अमेरिकाको मुख्य भूभाग एउटा ठाउँमा छ। अलास्का भने त्यहाँबाट धेरै टाढा, क्यानडाको पश्चिमोत्तर भागमा छ। बीचमा क्यानडाको विशाल भूभाग पर्छ।
अमेरिकाका ५० राज्यमध्ये क्षेत्रफलमा सबभन्दा ठूलो राज्य अलास्का नै हो। यसको एकातिर प्रशान्त महासागर छ, अर्कातिर आर्कटिक महासागर। पश्चिममा बेरिङ जलसन्धि पार गरेपछि रूस पुगिन्छ।
अर्थात्, नक्सामा अमेरिकाबाट टाढा देखिने अलास्का रूसबाट भने समुद्रपारिको छिमेकी हो।
तर अलास्का पहिलेदेखि रूसको थियो त?
यसको उत्तर खोज्न हामी अझ पुरानो समयमा फर्किनुपर्छ।
अठारौं शताब्दीमा रूसी अन्वेषक र व्यापारीहरू साइबेरिया पार गर्दै उत्तर अमेरिकी भूभागसम्म पुग्न थालेका थिए। सन् १७४१ मा भिटस बेरिङको अभियानले यस क्षेत्रमा रूसी विस्तारको बाटो खोल्यो।
त्यति बेला रूसको मुख्य चासो जग्गा थिएन, जनावरको भुत्ला थियो।
विशेष गरी समुद्री अटर (समुद्रमा बस्ने एक प्रकारको स्तनधारी जनावर) को बाक्लो र मुलायम भुत्ला सहितको छाला चीन लगायत एसियाली बजारमा महँगो मूल्यमा बिक्री हुन्थ्यो।
रूसी व्यापारीहरू समुद्री अटरको छालाको खोजीमा अलास्काका समुद्री किनार, टापु र बस्तीहरूमा पुग्थे। उनीहरूले व्यापारिक चौकी बनाए। बिस्तारै रूसी साम्राज्यले त्यस क्षेत्रमा आफ्नो नियन्त्रण बढायो।
सन् १७९९ मा रूसी सम्राटले 'रसियन–अमेरिकन कम्पनी' स्थापना गरेर व्यापार मात्र होइन, आफ्नो दाबी रहेको उत्तर अमेरिकी क्षेत्रको प्रशासन समेत त्यसैलाई सुम्पिए।
अलास्का एक हिसाबले रूसी साम्राज्यका लागि सरकारी अधिकार पाएको व्यापारिक कम्पनीले सञ्चालन गर्ने उपनिवेश बन्यो।
तर यो विस्तार सजिलो थिएन।
स्थानीय आदिवासी समुदायले प्रतिरोध गरे। बेलायती र अमेरिकी व्यापारीसँग प्रतिस्पर्धा बढ्यो। अत्यधिक सिकारका कारण समुद्री अटरको संख्या घट्दै गयो।
अमेरिकी नेसनल पार्क सर्भिसको सिट्कासम्बन्धी ऐतिहासिक विवरण अनुसार रूसी कम्पनीले कोडियाक क्षेत्रमा समुद्री अटर घटेपछि दक्षिणपूर्वी अलास्कातर्फ आफ्नो व्यापार विस्तार गर्न खोजेको थियो। त्यहाँ उसले आदिवासी समुदायको प्रतिरोध सामना गर्नुपर्यो।
अब अलास्का रूसका लागि आम्दानीको अवसर मात्र रहेन। टाढाको उपनिवेश धान्ने चुनौती पनि बन्यो।
त्यसमाथि सन् १८५३ देखि १८५६ सम्म चलेको क्रिमियाली युद्धले रूसको अवस्था कमजोर बनायो। बेलायत र फ्रान्सलगायत शक्तिसँगको युद्धमा पराजित भएपछि रूस आर्थिक तथा सैनिक दबाबमा थियो।
अलास्का रूसको राजधानी सेन्ट पिटर्सबर्गबाट हजारौं किलोमिटर टाढा पर्थ्यो। त्यहाँ सेना पुर्याउन, आपूर्ति गर्न र सुरक्षा दिन कठिन थियो।
सन् १८६८ मा सिट्कामा खिचिएको स्थानीय आदिवासी अगुवाहरूको ऐतिहासिक तस्बिर। अलास्काको किनबेच हुँदा त्यहाँका आदिवासी समुदायलाई सम्झौतामा सहभागी गराइएको थिएन। तस्बिर स्रोत: विकिमेडिया कमन्स
रूसको अर्को चिन्ता थियो — बेलायत।
त्यति बेला अहिलेको क्यानडाका धेरै भूभाग बेलायती नियन्त्रणमा थिए। भविष्यमा बेलायतसँग फेरि युद्ध भए अलास्काको सुरक्षा गर्न रूसलाई कठिन पर्ने सम्भावना थियो।
त्यसैले रूसी शासकहरूले एउटा उपाय सोच्न थाले।
अलास्का बेलायतले कब्जा गर्नुभन्दा अमेरिकालाई बेचिदिने!
यसबाट रूसले पैसा पनि पाउँथ्यो र उत्तर प्रशान्त क्षेत्रमा आफ्नो प्रतिस्पर्धी बेलायतको प्रभाव बढ्नबाट पनि रोक्न सक्थ्यो।
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयको आधिकारिक ऐतिहासिक विवरण अनुसार रूसले सन् १८५९ मै अमेरिकासँग अलास्का बेच्ने सम्भावना अघि सारेको थियो।
तर किनबेच तुरून्त भएन।
अमेरिकाभित्र दासप्रथाको प्रश्नलाई लिएर तनाव बढिरहेको थियो। सन् १८६१ मा त गृहयुद्ध नै सुरू भयो।
चार वर्ष चलेको गृहयुद्ध सन् १८६५ मा समाप्त भएपछि मात्र अलास्काको विषय फेरि अघि बढ्यो।
रूस बेच्न चाहन्थ्यो। तर अमेरिका किन किन्न चाहन्थ्यो?
यसको उत्तर खोज्न हामी वासिङ्टन पुग्नुपर्छ।
त्यति बेला अमेरिकाका विदेशमन्त्री थिए, विलियम एच सिवार्ड।
उनी अमेरिकाको विस्तारमा विश्वास गर्थे। उत्तर प्रशान्त महासागरमा अमेरिकी उपस्थिति बलियो बनाउने उनको योजना थियो।
अलास्का प्राप्त भए अमेरिकाले एसियासँग व्यापार विस्तार गर्ने बाटो पाउन सक्थ्यो। चीन र जापानसँगको समुद्री व्यापारमा आफ्नो पहुँच बढाउन सक्थ्यो।
सिवार्डका लागि अलास्का केवल हिउँले ढाकिएको जमिन थिएन। भविष्यको व्यापारिक र सामरिक सम्भावना थियो।
यता रूसका तर्फबाट वार्ता गरिरहेका थिए, वासिङ्टनस्थित रूसी मन्त्री एडुआर्ड डे स्टोएकल।
सन् १८६७ मार्चमा दुई जनाबीच वार्ता तीव्र भयो।
अमेरिकी राष्ट्रिय अभिलेखालयमा प्रकाशित इतिहासकार मिल्टन ओ गुस्ताफसनको विस्तृत अनुसन्धान 'सिवार्ड्स बार्गेनः द अलास्का पर्चेज फ्रम रसिया' ले त्यस बेलाको मोलमोलाइबारे रोचक विवरण दिन्छ।
मार्च ११ मा स्टोएकलले सिवार्डलाई रूस बिक्रीका लागि प्रस्ताव लिन तयार रहेको जानकारी दिए।
सुरूमा सिवार्डले करिब ५० लाख डलरको प्रस्ताव अघि सारे। पछि साढे ५५ लाख डलरसम्म जान सकिने संकेत गरे।
तर रूसी पक्ष बढी रकम चाहन्थ्यो।
वार्ता चल्दै जाँदा मूल्य बढ्दै गयो।
सिवार्ड ७० लाख डलर तिर्न तयार भए। रूसी–अमेरिकन कम्पनीको सम्पत्ति हस्तान्तरणसँग जोडिएका विषय मिलाउने क्रममा थप दुई लाख डलर जोडियो।
अन्तिम मूल्य तय भयो — ७२ लाख डलर।
अब सम्झौता गर्न बाँकी थियो।
मार्च २९ को साँझ स्टोएकल सिवार्डको घर पुगे।
रूसबाट सहमति आएको थियो। उनले भोलिपल्ट सम्झौता गर्न सकिने बताए।
सिवार्ड भने पर्खिने पक्षमा थिएनन्।
रूसबाट अलास्का खरिद गर्न वार्ता गरेका तत्कालीन अमेरिकी विदेशमन्त्री विलियम एच सिवार्ड। सन् १८६० देखि १८६५ को अवधिमा खिचिएको ऐतिहासिक तस्बिर। स्रोत: लाइब्रेरी अफ कंग्रेस
उनका छोरा फ्रेडरिक सिवार्डले पछि लेखेको विवरण अनुसार विदेशमन्त्रीले स्टोएकललाई सोधे— 'भोलिसम्म किन पर्खने? आज राति नै सम्झौता गरौं न!'
त्यसपछि उनीहरू राति नै सरकारी कार्यालय पुगे।
कर्मचारीहरू बोलाइए। सम्झौताको भाषा मिलाइयो। अंग्रेजी र फ्रान्सेली भाषामा तयार गरिएका दस्तावेज जाँचिए।
रातभर काम चल्यो।
अन्ततः मार्च ३० को बिहान ४ बजे दुई देशका प्रतिनिधिले अलास्का किनबेचको सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे।
त्यति बेला उनीहरूले सम्भवतः कल्पना गरेका थिएनन् — यस सम्झौताको चर्चा डेढ शताब्दीपछि पनि भइरहनेछ।
अब तपाईंलाई एउटा प्रश्न उठ्न सक्छ।
७२ लाख डलरमा आखिर कति जमिन आयो?
सम्झौताबाट अमेरिकाले करिब ५ लाख ८६ हजार वर्गमाइल अर्थात् १५ लाखभन्दा बढी वर्गकिलोमिटर भूभाग प्राप्त गर्यो।
मूल्य हिसाब गर्दा प्रतिएकड दुई अमेरिकी सेन्टभन्दा पनि कम पर्थ्यो।
एक एकड भनेको करिब चार हजार वर्गमिटर हो।
अर्थात्, ठूलो फुटबल मैदानभन्दा आधाजति क्षेत्रफल जमिनको मूल्य दुई सेन्टभन्दा कम परेको थियो!
यद्यपि यो आजको पैसासँग तुलना गरेर निकालिएको मूल्य होइन। सन् १८६७ कै डलरका आधारमा गरिएको हिसाब हो। त्यति बेलाको डलरको क्रयशक्ति आजभन्दा निकै फरक थियो।
सम्झौता भएपछि पनि अलास्का तत्काल अमेरिकाको नियन्त्रणमा आएन।
अमेरिकी सिनेटले अप्रिल ९ मा उक्त सम्झौता ३७ का विरूद्ध दुई मतले अनुमोदन गर्यो। राष्ट्रपति एन्ड्र्यु जोन्सनले मे २८ मा त्यसको औपचारिक अनुमोदन गरे। दुवै देशबीच अनुमोदनपत्र जुन २० मा आदानप्रदान भयो।
त्यसपछि मात्र अलास्का हस्तान्तरणको तयारी अगाडि बढ्यो।
र, अब हामी फेरि फर्किन्छौं सिट्काको त्यही चट्टानी टाकुरोमा।
अक्टोबर
रूसी र अमेरिकी सैनिकहरू उपस्थित थिए। रूसी अधिकारी अलेक्सेई पेश्चुरोभ र अमेरिकी जनरल लभेल रूसोले हस्तान्तरणको औपचारिक प्रक्रिया पूरा गरे।
रूसी झन्डा झारियो। अमेरिकी झन्डा फहराइयो।
अलास्का राज्य सरकारको क्यासल हिलसम्बन्धी पुरातात्त्विक तथा ऐतिहासिक अभिलेखमा उक्त समारोहको विवरण सुरक्षित छ।
रूसी उपनिवेशको केन्द्र रहेको सिट्का अब अमेरिकी प्रशासनअन्तर्गत आयो।
सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको, सिनेटले अनुमोदन गरेको र भूभाग हस्तान्तरण भएको यति लामो समय बितिसक्दा पनि एउटा काम बाँकी थियो।
पैसा तिर्ने!
अमेरिकी संसदको तल्लो सदनमा रकम निकासा गर्ने विषयमा विवाद थियो।
राष्ट्रपति जोन्सनविरूद्ध चलेको महाअभियोग प्रक्रियाले पनि संसदीय काम प्रभावित गरेको थियो।
त्यसैले रूसले पैसा पाउन अर्को वर्षसम्म पर्खिनुपर्यो।
सन् १८६८ जुलाईमा मात्र अमेरिकी संसदले रकम निकासाको प्रक्रिया टुंग्यायो।
अगस्ट १ मा अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयले ७२ लाख डलरको चेक काट्यो। त्यो चेक रूसी मन्त्री स्टोएकलको नाममा थियो।
आज पनि त्यो ऐतिहासिक चेक अमेरिकी राष्ट्रिय अभिलेखालयमा सुरक्षित छ।
अमेरिकी राष्ट्रिय अभिलेखालयको वेबसाइटमा उक्त चेक र मूल सम्झौताका दस्तावेज हेर्न सकिन्छ।
अलास्का खरिदबापत अमेरिकाले रूसलाई तिर्न सन् १८६८ अगस्ट १ मा जारी गरेको ७२ लाख अमेरिकी डलरको ऐतिहासिक चेक। सम्झौता भएको १६ महिनापछि यो चेक जारी गरिएको थियो। स्रोत: अमेरिकी राष्ट्रिय अभिलेखालय
रोचक कुरा यतिमै सकिँदैन।
पैसा निकासा गराउने क्रममा वासिङ्टनमा लबिइङका लागि रकम खर्च भएको थियो। रकमको केही हिस्सा कहाँ पुग्यो भन्ने प्रश्न उठेपछि अमेरिकी संसदले छानबिनसमेत गर्यो।
राष्ट्रिय अभिलेखालयमा प्रकाशित गुस्ताफसनको अनुसन्धान अनुसार रूसी प्रतिनिधिले लबिइङमा ठूलो रकम खर्च गरेको विवरण पाइन्छ। केही सांसदलाई पैसा दिइएको हुन सक्ने संकेत पनि भेटिन्छन्।
तर संसदीय छानबिनले आरोपबारे निर्णायक निष्कर्ष निकाल्न सकेन।
अर्थात्, अलास्काको किनबेच केवल भूगोल र कूटनीतिको कथा थिएन। यसमा मोलमोलाइ, घरेलु राजनीति, पैसाको निकासा र सम्भावित प्रभावको खेल पनि जोडिएको थियो।
अब अमेरिकाभित्र त्यो खरिदलाई कसरी हेरियो भन्ने प्रसंगमा जाऔं।
अलास्का किन्ने निर्णयको व्यापक आलोचना भएको थियो।
कतिपय अमेरिकी राजनीतिज्ञ र पत्रिकाले टाढाको चिसो भूभागका लागि ठूलो रकम खर्च गर्नु उचित नभएको तर्क गरेका थिए। पछि यही आलोचना 'सिवार्ड्स फली' अर्थात् 'सिवार्डको मूर्खता' नामले प्रख्यात भयो।
अलास्कालाई 'सिवार्डको आइसबक्स' समेत भनियो।
यहाँ इतिहासको एउटा लोकप्रिय कथन सच्याउनुपर्ने हुन्छ।
अलास्का किन्ने निर्णयलाई त्यति बेला सम्पूर्ण अमेरिकाले मूर्खता भनेको होइन।
सन् २०१९ को वेस्टर्न हिस्टोरिकल क्वार्टरली मा प्रकाशित इतिहासकार माइकल ए हिलको अनुसन्धान 'द मिथ अफ सिवार्ड्स फली' ले अलास्का खरिदप्रति तत्कालीन अमेरिकी विरोधलाई पछिल्ला कथाहरूमा बढाइँचढाइ प्रस्तुत गरिएको निष्कर्ष निकालेको छ।
कतिपय पत्रिका र राजनीतिक समूह विरोधमा भए पनि खरिदका समर्थकहरू पनि थिए।
उनीहरूले अलास्काको प्राकृतिक स्रोत, समुद्री व्यापार र भविष्यको सम्भावना देखेका थिए।
समय बित्दै जाँदा ती सम्भावनाहरू एकपछि अर्को गर्दै खुल्न थाले।
सन् १८९६ मा क्यानडाको युकोन क्षेत्रमा सुन भेटियो। त्यसको खबर फैलिँदै गएपछि सन् १८९७ मा हजारौं मानिस सुनको खोजीमा अलास्का हुँदै युकोनतर्फ लागे। यही अभियान 'क्लोन्डाइक गोल्ड रश' का नामले प्रसिद्ध भयो।
त्यसपछि अलास्काकै नोम लगायत क्षेत्रमा पनि सुन भेटियो।
हिउँ र पहाडले ढाकिएको भनेर उपेक्षा गरिएको भूभागमा अब मानिसहरू सम्पत्ति खोज्दै पुग्न थाले।
सुनभन्दा पनि ठूलो परिवर्तन दोस्रो विश्वयुद्धले ल्यायो।
सन् १९४२ मा जापानी सेनाले अलास्काका एल्युसियन टापुहरूमध्ये अट्टु र किस्का कब्जा गरे।
अमेरिकाले आफ्नै नियन्त्रणको भूभाग फिर्ता लिन युद्ध लड्नुपर्यो।
उक्त घटनाले अलास्का अमेरिकाका लागि केवल टाढाको क्षेत्र नभएर उत्तर प्रशान्त महासागरको महत्त्वपूर्ण सामरिक मोर्चा भएको देखायो।
यो इतिहास अमेरिकी नेसनल पार्क सर्भिसको दोस्रो विश्वयुद्धसम्बन्धी विवरणमा उल्लेख छ।
त्यसको केही वर्षपछि अलास्काको भाग्य फेरि बदलियो।
सन् १९५९ जनवरी ३ मा अलास्का संयुक्त राज्य अमेरिकाको ४९औं राज्य बन्यो। त्यसको नौ वर्षपछि, सन् १९६८ मा उत्तरी अलास्काको प्रूधो बे क्षेत्रमा विशाल तेल भण्डार पत्ता लाग्यो।
सन् १९७७ देखि ट्रान्स–अलास्का पाइपलाइनमार्फत तेल ढुवानी सुरू भयो।
अमेरिकाको अलास्का राज्य सरकारको पाइपलाइन इतिहासले यी घटनाका मिति पुष्टि गर्छ।
कुनै बेला आर्थिक बोझ सम्झेर रूसले बेचेको क्षेत्रमा सुन, तेल र प्राकृतिक ग्यासका स्रोत थिए। समुद्री मार्ग र सैनिक रणनीतिका दृष्टिले पनि यसको महत्त्व बढेको थियो।
आज पछाडि फर्केर हेर्दा अमेरिका यस किनबेचबाट ठूलो लाभमा रहेको स्पष्ट हुन्छ।
यति भनेर अलास्काको कथा सकिँदैन। बरू यसको सबभन्दा गम्भीर पक्ष अब सुरू हुन्छ।
१८६७ को सम्झौतामा अलास्का बेच्ने रूस थियो। किन्ने अमेरिका। तर अलास्कामा हजारौं वर्षदेखि बस्दै आएका मानिसहरू कहाँ थिए?
त्यहाँ ट्लिङ्गिट, इनुपियाक, युपिक, उनाङ्गान लगायत विभिन्न आदिवासी समुदाय पुस्तौंदेखि बसोबास गर्दै आएका थिए।
उनीहरूको आफ्नै भाषा थियो। समाज थियो। व्यापारिक सम्बन्ध थिए। जमिन र समुद्रसँग जोडिएका सांस्कृतिक परम्परा थिए। रूसीहरू आउनुभन्दा धेरैअघि उनीहरू त्यहाँ थिए।
अलास्का राज्य सरकारका पुरातत्त्वविदले त्यहाँ गरेको उत्खननमा भेटिएका प्रमाणले ट्लिङ्गिट समुदाय कम्तिमा एक हजार वर्षअघि नै त्यस स्थानमा बसोबास गरेको देखाउँछन्।
रूसले त्यहाँ आफ्नो केन्द्र स्थापना गर्नुअघि ट्लिङ्गिट समुदायको किक्सादी समूहको किल्ला थियो।
सन् १८०४ मा रूसी शक्तिले आक्रमण गरेर त्यो क्षेत्रमा आफ्नो नियन्त्रण स्थापित गरेको इतिहास अमेरिकी नेसनल पार्क सर्भिसले अभिलेखमा राखेको छ।
अर्थात्, १८६७ मा रूसले अमेरिकालाई हस्तान्तरण गरेको भूभाग कसैले पहिलो पटक पत्ता लगाएको निर्जन जमिन थिएन। त्यहाँ मानिस थिए। उनीहरूको इतिहास थियो। पुर्ख्यौली भूमिसँग जोडिएका अधिकार थिए।
दुई देशबीचको सम्झौतामा उनीहरूको सहमति भने लिइएको थिएन।
अझ रोचक र गम्भीर कुरा सम्झौताको तेस्रो अनुच्छेदमा छ।
त्यसमा अलास्कामा बसोबास गर्ने मानिसले तीन वर्षभित्र रूस फर्कन सक्ने वा त्यहीँ बसेर अमेरिकी नागरिकको अधिकार पाउने व्यवस्था गरिएको थियो।
आदिवासी समुदायलाई भने यो अधिकारबाट अलग राखियो।
सम्झौतामा उनीहरूका लागि 'अनसिभिलाइज्ड नेटिभ ट्राइब्स' अर्थात् 'असभ्य आदिवासी जनजाति' भन्ने शब्द नै प्रयोग गरिएको थियो।
उनीहरूलाई अरू बासिन्दासरह नागरिकताको प्रत्याभूति दिनुको साटो अमेरिकाले आदिवासी समुदायका लागि बनाउने कानुनअन्तर्गत राख्ने भनिएको थियो।
यो भाषा आजको दृष्टिले औपनिवेशिक विभेदको स्पष्ट उदाहरण हो।
सम्झौताको मूल पाठ अमेरिकी राष्ट्रिय अभिलेखालयमा अहिले पनि पढ्न सकिन्छ।
यसले एउटा प्रश्न उठाउँछ।
रूसले अमेरिकालाई जमिन बेचेको थियो कि त्यहाँका मानिसमाथि शासन गर्ने आफ्नो दाबी?
दुई देशका सरकारका लागि यो भूभाग हस्तान्तरण थियो। तर आदिवासी समुदायका लागि आफ्नै पुर्ख्यौली भूमिमाथि शासन गर्ने शक्ति फेरिएको घटना थियो।
उनीहरूको भूमि अधिकारसम्बन्धी विवाद लामो समयसम्म चलिरह्यो।
सन् १९२४ मा मात्र अमेरिकी कानुनले अलास्कासहितका आदिवासी अमेरिकीहरूलाई व्यापक रूपमा नागरिकताको अधिकार दिएको थियो।
त्यसपछि पनि मतदान र अन्य अधिकारमा अवरोध कायम रहे।
सन् १९७१ मा अमेरिकी सरकारले 'अलास्का नेटिभ क्लेम्स सेटलमेन्ट एक्ट' ल्यायो। यस कानुनले आदिवासीका ऐतिहासिक भूमि दाबी टुंग्याउने उद्देश्यले करिब ४ करोड ४० लाख एकड जमिन र ९६ करोड २५ लाख डलरको व्यवस्था गर्यो।
अमेरिकी आन्तरिक मामिला मन्त्रालयको आधिकारिक विवरणमा यो व्यवस्था उल्लेख छ।
त्यसैले अलास्काको किनबेचलाई केवल अमेरिकाले सस्तोमा विशाल भूभाग पाएको सफल सौदाका रूपमा मात्र हेर्न सकिँदैन।
यसमा साम्राज्यवादी विस्तार, आदिवासी अधिकार र दुई शक्तिशाली देशले तेस्रो पक्षको भूमिबारे निर्णय गरेको इतिहास पनि जोडिएको छ।
अब
त्यस दिन क्यासल हिलमा रूसको झन्डा झर्यो। अमेरिकाको झन्डा चढ्यो।
त्यस घटनाको सम्झनामा अलास्कामा हरेक वर्ष अक्टोबर १८ लाई 'अलास्का डे' मनाइन्छ।
यो त्यहाँको आधिकारिक बिदा पनि हो। यस वर्ष अक्टोबर १८ आइतबार परेकाले सरकारी बिदा अक्टोबर १९ मा मनाइँदैछ।
आज क्यासल हिल अलास्काको ऐतिहासिक स्थलका रूपमा संरक्षित छ।
त्यहाँ पुग्ने पर्यटकले अमेरिकी झन्डा देख्छन्। समुद्र र सिट्का सहरको दृश्य देख्छन्। तर त्यही टाकुरोको इतिहास खोतल्दै जाँदा तीनवटा फरक कथा भेटिन्छन्।
पहिलो, त्यहाँ रूसभन्दा धेरैअघि बस्दै आएका आदिवासी समुदायको कथा।
दोस्रो, समुद्री अटरको छालाको व्यापारबाट सुरू भएको रूसी साम्राज्यको विस्तार र अन्ततः अलास्का बेच्ने निर्णयको कथा।
र तेस्रो, ७२ लाख डलरमा भूभाग किनेर उत्तर प्रशान्त महासागरमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गरेको अमेरिकाको कथा।
१५९ वर्षअघि आजकै दिन भएको एउटा झन्डा हस्तान्तरणभित्र यी तीनवटै इतिहास मिसिएका छन्।
त्यसैले अलास्काको कथा केवल कसले कति सस्तोमा जग्गा किन्यो भन्ने कथा होइन। यो शक्तिशाली देशहरूले नक्सामा कोरेका सीमारेखाले मानिसको जीवन र इतिहास कसरी बदलिदिन्छन् भन्ने कथा पनि हो।
***
