विश्व क्रिकेटका चर्चित खेलाडीको जमघट, अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आइसिसी) को आधिकारिक मान्यता र डिसिजन रिभ्यू सिस्टम (डीआरएस) को प्रयोग हुने कुराले नेपाल प्रिमियर लिग (एनपिएल) को तेस्रो सिजन तातेको छ।
कीर्तिपुरस्थित त्रिवि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदानमा सोमबारदेखि सुरू हुने प्रतियोगितामा यसपटक अघिल्ला दुई संस्करणभन्दा केही महत्त्वपूर्ण परिवर्तन भएका छन्। अस्ट्रेलियाका डेभिड वार्नर, वेस्ट इन्डिजका आन्द्रे रसेल, दक्षिण अफ्रिकाका डेभिड मिलर र बंगलादेशका शाकिब अल हसनजस्ता विश्वचर्चित खेलाडीको सहभागिताले प्रतियोगिताको चर्चा बढाएको छ।
त्यसमा आइसिसीको आधिकारिक मान्यता, डीआरएस प्रविधि, विदेशी खेलाडीको अनुबन्धमा थप सहजता र कीर्तिपुर मैदानमा सुधारिएका सुविधाले यसपटकको एनपिएललाई थप विशेष बनाएका छन्। आठ फ्रेन्चाइज टोलीले उपाधिका लागि प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। प्रतियोगिता नोभेम्बर २१ अर्थात् मंसिर ५ गतेसम्म चल्नेछ।
आइपिएलमा छाएका खेलाडी नेपाली मैदानमा
एनपिएल सिजन ३ को सबैभन्दा ठूलो आकर्षण अन्तर्राष्ट्रिय फ्रेन्चाइज क्रिकेटमा आफ्नो छाप छाडेका खेलाडीको सहभागिता हो। आइपिएलमा खेलेका र विश्वका विभिन्न टी–२० लिगमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका खेलाडी नेपाली मैदानमा उत्रनेछन्।
अस्ट्रेलियाका पूर्वओपनर डेभिड वार्नर काठमाडौं गोर्खाजबाट खेल्नेछन्। आइपिएलमा सनराइजर्स हैदराबादलाई सन् २०१६ मा उपाधि दिलाएका वार्नरले तीनपटक प्रतियोगितामा सर्वाधिक रन बनाउने ब्याटरको उपाधि जितेका थिए। उनी अस्ट्रेलियाले सन् २०१५ र २०२३ मा एकदिवसीय विश्वकप तथा २०२१ मा टी–२० विश्वकप जित्दाका महत्त्वपूर्ण सदस्य पनि हुन्।
वेस्ट इन्डिजका आन्द्रे रसेल विराटनगर किङ्समा आबद्ध छन्। आक्रामक ब्याटिङ र तीव्र गतिमा बलिङ गर्ने क्षमताका कारण परिचित रसेलले कोलकाता नाइट राइडर्सबाट आइपिएल खेल्दै आफ्नो प्रभाव देखाएका थिए। उनी सन् २०१२ र २०१६ मा टी–२० विश्वकप जित्ने वेस्ट इन्डिज टोलीका सदस्यसमेत हुन्।
दक्षिण अफ्रिकाका अनुभवी ब्याटर डेभिड मिलर कर्णाली याक्सबाट खेल्नेछन्। दबाबको अवस्थामा आक्रामक ब्याटिङ गर्दै खेलको नतिजा बदल्न सक्ने क्षमताका कारण उनी टी–२० क्रिकेटमा परिचित छन्। कर्णालीले मिलरसँगै पाकिस्तानका टी–२० कप्तान साहिबजादा फरहान र अलराउन्डर हुसेन तलतलाई पनि अनुबन्ध गरेको छ।
बंगलादेशका पूर्वकप्तान तथा अनुभवी अलराउन्डर शाकिब अल हसन पोखरा एभेन्जर्सबाट खेल्नेछन्। ब्याटिङ र स्पिन बलिङ दुवैमा योगदान दिन सक्ने शाकिबले आइपिएलसहित विश्वका विभिन्न फ्रेन्चाइज लिगमा खेलेका छन्।
यी खेलाडीबाहेक पनि एनपिएलमा अनुभवी विदेशी खेलाडीको उपस्थिति छ। इंग्ल्यान्डका मोइन अली र न्युजिल्यान्डका जिमी निसम जनकपुर बोल्ट्समा छन्। श्रीलंकाका पूर्वकप्तान एन्जेलो म्याथ्युज विराटनगर किङ्समा आबद्ध छन्। जिम्बाब्वेका सिकन्दर राजा चितवन राइनोजबाट खेल्नेछन् भने वेस्ट इन्डिजका शेरफेन रदरफोर्ड सुदूरपश्चिम रोयल्समा छन्।
यसअघि पहिलो संस्करणमा भारतका शिखर धवन र दोस्रो संस्करणमा दक्षिण अफ्रिकाका फाफ डु प्लेसिसको सहभागिताले एनपिएलको चर्चा बढाएको थियो। यसपटक वार्नर, रसेल, मिलर र शाकिबजस्ता खेलाडीको आगमनले प्रतियोगितालाई थप अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान दिने अपेक्षा गरिएको छ।
पहिलोपटक आइसिसीको आधिकारिक मान्यता
एनपिएलको तेस्रो संस्करणको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उपलब्धि आइसिसीबाट प्राप्त आधिकारिक मान्यता हो। आइसिसी स्वीकृतिपछि यस संस्करणका खेलको प्रदर्शन खेलाडीको आधिकारिक टी–२० करियर तथ्यांकमा गणना हुनेछ।
अघिल्ला दुई संस्करणमा बनाएका रन र लिएका विकेट आधिकारिक टी–२० करियर तथ्यांकमा समावेश भएका थिएनन्। यसपटक भने प्रतियोगितामा खेलाडीले बनाएका रन, लिएका विकेट र खेलेका खेलले आधिकारिक तथ्यांकमा स्थान पाउनेछन्।
आइसिसीको मान्यताले विदेशी खेलाडीको अनुबन्धमा पनि थप सहजता ल्याएको छ। यसअघि टेस्ट खेल्ने राष्ट्रका खेलाडी अनुबन्ध गर्ने विषयमा रहेको सीमितता हटेपछि फ्रेन्चाइज टोलीले अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी भित्र्याउन थप लचकता पाएका छन्।
प्रत्येक फ्रेन्चाइजले आफ्नो टोलीमा ६ देखि ८ जनासम्म विदेशी खेलाडी राख्न सक्नेछन्। तर प्लेइङ–११ मा बढीमा चार विदेशी खेलाडी मात्रै समावेश गर्न पाइनेछ। साथै, एसोसिएट सदस्य राष्ट्रका कम्तीमा एक खेलाडीलाई प्लेइङ–११ मा समावेश गर्नुपर्ने व्यवस्था छ।
विदेशी खेलाडीले सम्बन्धित क्रिकेट बोर्डबाट अनापत्ति प्रमाणपत्र (एनओसी) लिनुपर्नेछ। आइसिसीको स्वीकृति नपाएको प्रतियोगितामा पछिल्लो छ महिनाभित्र खेलेका खेलाडीलाई समेत नियमअनुसार खेल्न अयोग्य ठहर गर्न सकिने व्यवस्था छ।
आइसिसीको मान्यताले एनपिएलमा खेल्ने नेपाली क्रिकेटरको प्रदर्शनलाई अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटको आधिकारिक तथ्यांकमा स्थापित गर्ने अवसर दिएको छ। यसले भविष्यमा विदेशी फ्रेन्चाइजको ध्यान नेपाली खेलाडीमा आकर्षित गर्नसमेत सहयोग पुर्याउन सक्छ।
डीआरएसले थप्नेछ प्रविधिको रोमाञ्चकता
यसपटक एनपिएलमा पहिलोपटक डीआरएस प्रयोग हुनेछ। अघिल्ला संस्करणमा थर्ड अम्पायरको व्यवस्था भए पनि खेलाडीले मैदानका अम्पायरको निर्णयलाई प्रविधिको सहायताले चुनौती दिन पाउने पूर्ण प्रणाली उपलब्ध थिएन।
डीआरएसमा एलबी डब्लूको निर्णय पुनरावलोकन गर्न थ्रीडी बल ट्र्याकिङ प्रविधि प्रयोग हुनेछ। ब्याटमा बल लागेको वा नलागेको जाँच्न आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्समा आधारित एज डिटेक्सन तथा ध्वनि विश्लेषण प्रविधि पनि प्रयोग गरिनेछ।
रनआउट, स्टम्पिङ, फ्रन्टफुट नोबल, उचाइका आधारमा वाइडको निर्णय तथा छक्काको दूरी र उचाइ मापन गर्न पनि प्रविधिको प्रयोग हुनेछ। प्रत्येक टोलीले एक इनिङ्समा दुईवटा असफल रिभ्यु लिन पाउने व्यवस्था छ।
नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) का सचिव पारस खड्काका अनुसार डीआरएस लागू गर्न करिब डेढदेखि दुई करोड रुपैयाँ खर्च लाग्नेछ। क्यान र आठवटै फ्रेन्चाइजले खर्च साझेदारी गर्नेछन्।
डीआरएस प्रयोगका कारण खेलको अवधि बढ्न सक्ने भएकाले क्यानले खेल तालिकामा पनि परिवर्तन गरेको छ। डबल हेडर अर्थात् एकै दिन दुई खेल हुने दिन पहिलो खेल दिउँसो १२:३० बजे र दोस्रो खेल साँझ ५ बजे सुरु हुनेछ। एक खेल मात्रै हुने दिनको खेल पनि साँझ ५ बजे सुरु हुनेछ।
यसअघि साँझका खेल ४:३० बजे सुरु हुने तालिका थियो। डीआरएसका लागि थप समय आवश्यक पर्ने भएकाले साँझको खेल आधा घण्टा ढिलो सुरु हुने व्यवस्था गरिएको हो।
शोएब अख्तर पनि एनपिएलको आकर्षण
यसपटक एनपिएलसँग जोडिएको अर्को आकर्षण पाकिस्तानका पूर्वतीव्र गतिका बलर शोएब अख्तर हुन्। उनी प्रतियोगितामा खेलाडीका रूपमा सहभागी हुने होइनन्। हिमालय स्पोर्ट्सले सञ्चालन गर्ने ‘रेड बुल क्रिकेट लाइभ’ कार्यक्रममा अख्तर विशेष अतिथिका रूपमा सहभागी हुनेछन्।
प्रतियोगिताका खेलअघि र खेलपछि प्रसारण हुने कार्यक्रममा उनको सहभागिताले नेपाली दर्शकलाई विश्व क्रिकेटका चर्चित व्यक्तित्वसँग जोड्नेछ। खेल विश्लेषण र क्रिकेटसम्बन्धी अनुभव सुन्न पाउने अवसरले पनि एनपिएलको प्रसारणलाई थप आकर्षक बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
आठ टोलीबीच उपाधिका लागि प्रतिस्पर्धा
एनपिएलको तेस्रो संस्करणमा आठ फ्रेन्चाइज टोलीले प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्।
• विराटनगर किङ्स: आन्द्रे रसेल, एन्जेलो म्याथ्युज र चरिथ असलंकाजस्ता विदेशी खेलाडी।
• चितवन राइनोज: सिकन्दर राजा र रवि बोपाराजस्ता अनुभवी खेलाडी।
• जनकपुर बोल्ट्स: मोइन अली, जिमी निसम र इफ्तिखार अहमद।
• कर्णाली याक्स: डेभिड मिलर, साहिबजादा फरहान र हुसेन तलत।
• काठमाडौं गोर्खाज: डेभिड वार्नर र अस्ट्रेलियाका अलराउन्डर विल बोसिस्टो।
• लुम्बिनी लायन्स: साविक विजेता टोली, जसले विदेशी खेलाडीको संयोजनसहित उपाधि रक्षा गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
• पोखरा एभेन्जर्स: शाकिब अल हसन, महेदी हसन र मोहम्मद सैफुद्दिन।
• सुदूरपश्चिम रोयल्स: शेरफेन रदरफोर्ड, स्कट कुगेलाइन र ब्रान्डन म्याकमुलेन।
आठ टोलीले लिग चरणमा प्रतिस्पर्धा गरेपछि शीर्ष चार टोली प्लेअफमा प्रवेश गर्नेछन्। सुदूरपश्चिम रोयल्स अघिल्ला दुई संस्करणमा उपविजेता बनेको थियो भने जनकपुर बोल्ट्स पहिलो संस्करणको च्याम्पियन हो। दोस्रो संस्करणमा लुम्बिनी लायन्सले उपाधि जितेको थियो।
यसपटक प्लेअफमा पुग्न नसकेको पोखरा एभेन्जर्सको लक्ष्य पनि लिग चरणबाट माथि उठ्दै उपाधि दौडमा प्रवेश गर्नु हुनेछ। कर्णाली याक्सले पनि पहिलो संस्करणको प्रदर्शन दोहोर्याउने प्रयास गर्नेछ।
कीर्तिपुर मैदानमा थप सुविधा
एनपिएलको तेस्रो संस्करणका लागि त्रिवि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदानमा दर्शक, खेलाडी र प्रसारणका लागि थप सुविधा तयार गरिएको छ। मैदानमा करिब दुई हजार थप सिट जडान गरिएको छ।
यी सुधारले दर्शकको अनुभव सहज बनाउनुका साथै अन्तर्राष्ट्रिय प्रसारण र व्यावसायिक साझेदारीलाई सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
एनपिएलको पहिलो खेलका सबै टिकट बिक्री भइसकेको जनाएको छ।
वार्नर, रसेल, मिलर र शाकिबजस्ता खेलाडीसँग एउटै प्रतियोगितामा खेल्नु नेपाली क्रिकेटरका लागि महत्त्वपूर्ण अवसर हुनेछ। उनीहरूको खेल रणनीति, ब्याटिङ शैली, बलिङ, फिटनेस र दबाब व्यवस्थापनबाट नेपाली खेलाडीले सिक्न सक्नेछन्।
आइसिसीको मान्यतापछि नेपाली खेलाडीको प्रदर्शन आधिकारिक तथ्यांकमा समावेश हुने भएकाले प्रतियोगितामा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्नु व्यक्तिगत उपलब्धिका हिसाबले पनि महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
तर चर्चित विदेशी खेलाडीको आगमनले मात्रै प्रतियोगिताको सफलता सुनिश्चित गर्दैन। खेलको गुणस्तर, घरेलु खेलाडीले पाउने अवसर, व्यवस्थापनको निरन्तरता र दर्शकको सहभागिता पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुनेछन्।
एनपिएलको तेस्रो संस्करण नेपाली फ्रेन्चाइज क्रिकेटलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्थापित गर्ने अर्को परीक्षा हुनेछ।
