फिनटेक शृंखला– ११
नेपालको अर्थतन्त्र सञ्चालनमा नगद (क्यास) लामो समयदेखि केन्द्रमा छ। व्यवसाय कसरी सञ्चालन हुन्छ, बजारमा विश्वास कसरी कायम गरिन्छ र अर्थतन्त्रको कति हिस्सा अनौपचारिक रहन्छ भन्ने कुरामा यसले प्रभाव पारेको छ।
अहिले भने यो परिस्थिति बदलिन थालेको छ। घरपरिवार र व्यवसायहरूमा डिजिटल भुक्तानीको प्रयोग सामान्य बन्दै जाँदा, यसले अर्थतन्त्रलाई थप पारदर्शी, थप नेटवर्कमा जोडिएको र थप विश्वसनीय बनाउन थालेको छ।
यो परिवर्तन मोबाइल बैंकिङ, कार्ड, वालेट र अन्य विद्युतीय कारोबारहरूको बढ्दो प्रयोगमा स्पष्ट देखिन्छ। र, यो सहरहरूमा मात्र नभई देशैभरि तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेको छ। उपभोक्ताहरू डिजिटल रूपमा भुक्तानी गर्न बढी सहज महसुस गरिरहेका छन्। व्यवसायहरूले पनि यसको फाइदा— विशेष गरी कार्यदक्षता, पारदर्शिता र दैनिक सञ्चालनमा स्पष्ट रूपमा देख्न थालेका छन्।
नियामकहरू, वित्तीय संस्थाहरू र नवप्रवर्तनकर्ताहरू (इन्नोभेटर्स) बीचको बलियो समन्वयले यो प्रगतिमा थप बल पुर्याएको छ। यसले गर्दा एक आधुनिक र थप अन्तरसम्बन्धित वित्तीय प्रणाली निर्माण गर्न मद्दत पुगिरहेको छ।
अहिलेको मुख्य कुरा यो परिवर्तन निरन्तर अघि बढ्छ कि बढ्दैन भन्ने मात्र होइन, यसले बलियो व्यापार, औपचारिकीकरण र वित्तीय प्रणालीमा व्यापक सहभागितामार्फत बृहत्तर आर्थिक मूल्य सिर्जना गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने हो।
वास्तविक अवसर अझै बाँकी छ
यो सबै प्रगति वास्तविक हो, तर बजार अझै पनि प्रारम्भिक चरणमै छ। दैनिक जीवनमा नगदको भूमिका अझै ठूलो छ। धेरै व्यवसायहरू अझै पनि डिजिटल भुक्तानीका लागि पूर्ण रूपमा सक्षम भइसकेका छैनन्। धेरै मानिसहरूमा डिजिटल कारोबारप्रतिको आत्मविश्वास अझै विकास हुने क्रममै छ।
त्यसैले, आगामी कदम केवल यसको व्यापक प्रयोग होइन, यस्तो प्रणाली विकास गर्नु हो जसले सबैका लागि अझ राम्रो काम गरोस्। जुन विश्वसनीय होस्, व्यापक रूपमा स्वीकार्य होस् र बृहत्तर आर्थिक गतिविधिलाई सहयोग गर्न सक्षम होस्।
नेपाल विश्वसँग थप जोडिँदै पनि गइरहेको छ। धेरै नेपालीहरू घरपरिवारसँग जोडिएरै पनि विदेशमा काम गरिरहेका, पढिरहेका र बसोबास गरिरहेका छन्। अर्कातिर पर्यटनले विश्वभरका मानिसहरूलाई देशमा भित्र्याइरहेको छ। धेरै व्यवसाय र पेसेवरहरू अन्तर्राष्ट्रिय सेवा र व्यापारमा सहभागी भइरहेका छन्। नेपालको सूचना प्रविधि र डिजिटल अर्थतन्त्रले निरन्तर गति लिइरहेको छ।
यसले एउटा स्पष्ट अपेक्षा पैदा गर्छ — नेपालमा अब भुक्तानी प्रणालीले स्थानीय रूपमा मात्र काम गरेर पुग्दैन। अब यसले बाँकी विश्वसँग पनि सहज रूपमा जोडिनुपर्छ। उपभोक्ता र व्यवसाय दुवैको विस्तारका लागि, आगामी चरणमा यो प्रणालीले घरेलु प्रयोगमा देखिए जस्तै आत्मविश्वास वैश्विक रूपमा देखाउन सक्छ कि सक्दैन भन्ने कुरामा बढी निर्भर हुनेछ।
आगामी अध्यायलाई केले परिभाषित गर्नेछ?
नेपालमा भुक्तानीको आगामी अध्याय यसको व्यापक पहुँचले मात्र तय हुँदैन, यो प्रणाली दैनिक आर्थिक जीवनमा कत्तिको विश्वसनीय, अन्तर–सञ्चालन (इन्टर–अपरेबल) योग्य र उपयोगी बन्छ भन्ने कुराले परिभाषित गर्नेछ।
वृद्धि मात्र पर्याप्त हुने छैन। बजार तब परिपक्व हुनेछ जब उपभोक्ताहरूले पूर्ण आत्मविश्वासका साथ डिजिटल भुक्तानी प्रयोग गर्न सक्नेछन्। जब व्यवसायहरूले यसलाई थप सहज रूपमा स्वीकार गर्न सक्नेछन्। र, जब यो प्रणालीले व्यापक एवं थप दिगो सहभागिताको आधारशिला निर्माण गर्नेछ।
यो कुरा विशेष गरी साना तथा मझौला व्यवसायहरूका लागि महत्त्वपूर्ण छ। यस्ता धेरै सक्षम व्यवसायहरूलाई पनि वित्तीय सहायता वा कर्जा पाउन गाह्रो हुन्छ, किनभने उनीहरूले आफ्नो स्थिर नगद प्रवाह देखाउन सक्दैनन्। व्यावसायिक अनुशासनलाई वित्तीय प्रणालीले सहजै मूल्यांकन गर्न सक्ने गरी प्रमाणित गर्न सक्दैनन्।
एक बलियो डिजिटल भुक्तानी वातावरणले आर्थिक गतिविधिको स्पष्ट रेकर्ड सिर्जना गरेर, राम्रो जोखिम मूल्यांकनमा सहयोग पुर्याएर र वित्तमा पहुँच सुधार गरेर यस्तो अवस्था बदल्न मद्दत गर्न सक्छ।
समयक्रममा, यो परिवर्तनको प्रभाव भुक्तानीको दायराभन्दा धेरै अगाडिसम्म पुग्नेछ। यसले व्यापार, व्यवसायमा व्यापक डिजिटलीकरणलाई सहयोग पुर्याउन सक्छ। थप व्यवसायहरूलाई औपचारिक अर्थतन्त्रमा ल्याउन सक्छ। र, नेपाली उपभोक्ता तथा उद्यमहरूलाई बाँकी विश्वसँग अझ प्रभावकारी रूपमा जोड्न सक्छ।
नेपालले यसलाई सही रूपमा अगाडि बढाउन सक्यो भने, यसको परिणाम डिजिटल कारोबारको वृद्धि मात्र हुने छैन, थप परिपक्व, लचिलो र दिगो भुक्तानी इकोसिस्टम पनि बन्नेछ।
यस यात्रामा भिसा (Visa) को भूमिका
नेपालको भुक्तानी इकोसिस्टम विकास हुँदै जाँदा, घरेलु प्रगतिलाई बृहत्तर बजारसँग जोड्ने नेटवर्कहरूको भूमिका दिनानुदिन महत्त्वपूर्ण बन्दै गइरहेको छ।
भिसालाई अक्सर कार्डहरूका माध्यमबाट बढी चिनिन्छ। तर आज यसको भूमिका योभन्दा धेरै व्यापक छ। विभिन्न देशका २०० भन्दा बढी क्षेत्रहरूमा सञ्चालित भिसाले उपभोक्ता, व्यापारी, बैंक, व्यवसाय र सार्वजनिक संस्थाहरूलाई जोड्न मद्दत गर्छ। भुक्तानी र पैसाको आवागमनलाई थप सुरक्षित, सहज र भरपर्दो बनाउँछ।
यो व्यापक भूमिका नै हामीले नेपालमा स्थानीय उपस्थिति स्थापना गर्ने निर्णय गर्नुको एउटा मुख्य कारण हो। हामीलाई विश्वास छ, यो बजार एक महत्त्वपूर्ण नयाँ चरणमा प्रवेश गर्दैछ र यहाँ हाम्रो प्रतिबद्धता दीर्घकालीन छ।
भिसाको उद्देश्य नेपालको घरेलु भुक्तानी इकोसिस्टम र व्यापक वैश्विक बजारबीच एउटा पुलको रूपमा काम गर्नु हो, जसले विश्वव्यापी अनुभवलाई स्थानीय प्राथमिकताहरू अनुरूप व्यावहारिक र सान्दर्भिक तरिकाले भित्र्याउन सकोस्।
मूल रूपमा, भिसाले पैसा कसरी चलायमान हुन्छ भन्ने कुरामा सहयोग गर्छ — दैनिक भुक्तानीसँगै, व्यवसाय, संस्थाहरू र सीमापार (क्रस-बोर्डर) को पनि। यसमा कारोबारहरू सुरक्षित बनाउने, प्रणालीप्रति विश्वास सुदृढ गर्ने र ठूलो स्तरमा विश्वसनीयता सुधार गर्ने सेवाहरू विस्तार गर्ने कार्यहरू सामेल छन्।
'भिसा डाइरेक्ट' (Visa Direct) जस्ता उपकरणहरू यसै बृहत्तर परिवर्तनका हिस्सा हुन्। यिनले रेमिटेन्स र व्यावसायिक भुक्तानीहरू जस्ता कामका लागि बैंक खाताहरूमा छिटो र सुरक्षित रूपमा रकम स्थानान्तरण गर्न मद्दत गरिरहेका छन्।
नेपालमा यो कुरा महत्त्वपूर्ण छ। किनभने, मानिसहरूले कसरी भुक्तानी गर्छन्, परिवार, व्यवसाय र सीमापार पैसा कसरी चलायमान हुन्छ भन्ने कुराले आगामी चरण परिभाषित गर्नेछ। यी प्रवाहहरू जति महत्त्वपूर्ण हुँदै जानेछन्, कोषको छिटो, सुरक्षित र भरपर्दो आवागमनको आवश्यकता पनि त्यति नै बढ्दै जानेछ।
तर यो प्रगतिको ठूलो हिस्सा साझेदारीमार्फत मात्र सम्भव हुनेछ। बैंक, वित्तीय संस्था, फिनटेक र घरेलु भुक्तानी संयन्त्रहरूले स्वीकार्यता बढाउन, अन्तर–सञ्चालन योग्यता सुधार गर्न, विश्वास सुदृढ गर्न र नेपाललाई विश्वव्यापी व्यापारसँग अझ प्रभावकारी रूपमा जोड्न मिलेर काम गर्नेछन्। हाम्रो भूमिका वैश्विक विशेषज्ञता, स्थानीय केन्द्रीकरण र दीर्घकालीन प्रतिबद्धताका साथ यो प्रगतिलाई सहयोग गर्नु हो।
यसो गरेर, हामी नेपाल विकासको आगामी चरणलाई आकार दिन मद्दत गर्ने संस्थाहरूका लागि एक विश्वसनीय र रोजाइको साझेदार बन्ने लक्ष्य राखेका छौं।
भविष्यतर्फ हेर्दा
नेपालको डिजिटल यात्राका पत्रहरू बिस्तारै खुल्दै छन्, तर यसको दिशा आशाजनक छ। अब के हुन्छ भन्ने कुरा यसलाई अपनाउने गतिको आधारमा मात्र होइन, मानिसहरू र व्यवसायहरूले दैनिक जीवनमा यी प्रणालीलाई कत्तिको आत्मविश्वासका साथ प्रयोग गर्छन् भन्ने कुराले परिभाषित गर्नेछ।
अहिलेको अवसर भनेको यस्तो भुक्तानी प्रणाली निर्माण गर्नु हो जुन थप विश्वसनीय, थप उपयोगी र वास्तविक अर्थतन्त्रसँग अझ बढी जोडिएको होस्।
यस्तो भएमा, लाभ वित्तीय क्षेत्रमा मात्र हुँदैन। यसले बलियो व्यवसाय, व्यापक पहुँच र औपचारिक अर्थतन्त्रमा गहिरो सहभागिता पनि सिर्जना गर्छ।
नेपालमा यो प्रगतिलाई अघि बढाइरहेका संस्था र साझेदार निकायहरूसँग मिलेर त्यो भविष्य निर्माणका लागि मद्दत गर्न भिसा प्रतिबद्ध छ।
(लेखक मनोज थापा भिसा (Visa) का नेपाल प्रमुख हुन्।)
**
सेतोपाटी फिनटेक शृंखलाका अन्य स्टोरीहरूः
तपाईंको खल्तीमा पैसा ल्याउने डिजिटल पाइपलाइन
इसेवा सिइओलाई प्रश्न– फिनटेक र बैंकहरूले कसरी सहकार्य गर्न सक्छन्?
चार युवाले बनाएको 'ग्रो' को बजारमूल्य साढे ८ अर्ब डलर
प्रविधि, एआई र नवप्रवर्तनबारे बहस
'फिनटेकलाई नबिल बैंक प्रतिस्पर्धी होइन, टेकपार्टनर मान्छ'
संकटबाट अमिताभले उकासेको एक्सिस बैंकको कथा
'फिनटेक र बैंकको सहकार्य नै भविष्य हो'
ट्याक्सी एप 'ग्राब' बाट जन्मिएको विशाल डिजिटल बैंकको कथा
बैंकहरूसँग थुप्रिएको १२ खर्ब कसरी लगानी गर्ने, कसलाई ऋण दिने?
