समयको अनवरत बहावमा हामी कति धेरै कुराहरू छोडेर अगाडि बढ्छौँ भन्ने हेक्का सायदै कसैलाई होला। हिजोका तीतामीठा पलहरू, मनमा गुम्सिएका भावनाहरू र ओठसम्म आएर पनि व्यक्त हुन नसकेका शब्दहरू कता हराउँछन् भन्ने प्रश्नको उत्तर प्रायः हाम्रा पुराना डायरीका धुलाम्मे पानाहरूभित्र लुकेका हुन्छन्।
डायरी केवल कागजको एउटा थुप्रो मात्र होइन, यो त मानिसको आत्माको एउटा प्रतिविम्ब हो, जहाँ उसले संसारलाई देखाउन नसकेका आफ्ना असली रूपहरूलाई सुरक्षित राखेको हुन्छ। जब हामी वर्षौँपछि तिनै पुराना पानाहरू पल्टाउन थाल्छौँ, तब ती मृतप्रायः यादहरूले पुनर्जन्म पाउँछन्। बिर्सिएका स्मृतिहरूको यो पुनरागमन कहिले आँखामा आँसु लिएर आउँछ त कहिले ओठमा एउटा मधुर मुस्कान छरिदिन्छ।
डायरीका ती पहेँलिएका पानाहरूले एउटा यस्तो समयको कथा भन्छन्, जुन समय हामीले जिउन त जिऔँ तर सायद पूर्ण रूपमा अनुभूत गर्न बाँकी नै थियो। पुराना डायरी पल्टाउँदा आउने त्यो पुरानो कागजको बास्ना आफैँमा एउटा स्मृति बोक्ने माध्यम बनिदिन्छ। ती अक्षरहरू, जुन सायद हतारमा कोरिएका थिए वा मन भारी भएको बेला काँपेका हातहरूले लेखिएका थिए, तिनले हाम्रो विगतको जीवन्त चित्र प्रस्तुत गर्छन्। ती पानाहरूमा कोरिएका स-साना घटनाहरू—कसैसँगको पहिलो भेट, एउटा मिठो चकलेटको स्वाद, स्कुल जाँदाको त्यो बाटो वा झरीमा रुझ्दाको त्यो आनन्द— आजको व्यस्त संसारमा कता हराए कता।
हामीले प्रविधिको यो युगमा आफ्ना भावनाहरूलाई स्ट्याटस र स्टोरीमा सीमित गरिदिएका छौँ, तर ती डिजिटल अक्षरहरूमा डायरीको पानामा कोरिएको मसीको जस्तो गहिराइ र आत्मीयता कहिल्यै हुँदैन। डायरीका पानाहरूमा हाम्रो आफ्नै हस्तलिपि हुन्छ, जसले हाम्रो तत्कालीन मानसिक अवस्थालाई ऐनाझैँ छर्लङ्ग पारिदिन्छ।
बिर्सिएका यादहरूको पुनर्जन्म हुनु भनेको विगतमा फर्कनु मात्र होइन, बरु आफ्नो वर्तमानलाई चिन्नु पनि हो। जब हामी दश वर्षअघिको आफूलाई डायरीका पानाहरूमा भेट्छौँ, तब हामीलाई आभास हुन्छ कि हामी कति बदलिएछौँ। हाम्रा प्राथमिकताहरू, हाम्रा डरहरू र हाम्रा सपनाहरू कसरी समयसँगै परिमार्जित हुँदै गएछन् भन्ने कुरा ती पानाहरूले नै सिकाउँछन्। कुनै समय जुन समस्याले गर्दा हामी रातभरि सुत्न सकेका थिएनौँ, आज ती पानाहरू पढ्दा लाग्छ कि त्यो त कति सामान्य कुरा रहेछ। यसरी डायरीले हामीलाई जीवनको एउटा ठुलो दर्शन सिकाउँछ— समय बलवान् छ र हरेक पीडाको आयु सीमित हुन्छ। बिर्सिएका यादहरूले जब नयाँ जीवन पाउँछन्, तब तिनले हामीलाई धैर्य र सहनशीलताको पाठ पनि सटाउँछन्।
डायरी लेख्नु भनेको आफैँसँगको एउटा गोप्य संवाद हो। संसारका सामु हामीले लगाउने मुखौटाहरू डायरीका अगाडि काम लाग्दैनन्। त्यहाँ हामी निर्वस्त्र हुन्छौँ, आफ्ना कमजोरीहरू स्वीकार गर्छौँ र आफ्ना सानाभन्दा साना खुसीहरूमा रमाउँछौँ। कसैले नदेख्ने गरी लेखिएका ती हरफहरूमा एउटा यस्तो शक्ति हुन्छ, जसले मानिसलाई मानसिक रूपमा शान्त बनाउँछ। पुराना यादहरू ब्युँझिँदा हामीले ती व्यक्तिहरूलाई पनि सम्झन्छौँ जो आज हाम्रो जीवनमा छैनन्। कोही टाढा भइसके, कोही संसारबाटै बिदा भइसके, तर डायरीका पानाहरूमा उनीहरू अझै पनि जीवितै हुन्छन्। उनीहरूसँग बिताएका पलहरू, उनीहरूले भनेका शब्दहरू र उनीहरूको साथले दिएको त्यो न्यानोपन ती पानाहरूमा सुरक्षित रहन्छ। यस अर्थमा, डायरी एउटा यस्तो पुल हो जसले वर्तमानलाई विगतसँग र जीवितलाई स्मृतिहरूसँग जोड्ने काम गर्छ।
कहिलेकाहीँ डायरीका पानाहरूमा हामीले आफ्ना ती सपनाहरू भेट्छौँ जुन समयको अन्धकारमा कतै बिलाएका थिए। सानो छँदा के बन्ने, कहाँ जाने र के गर्ने भन्ने बारेमा कोरिएका ती रङ्गिन योजनाहरूले हामीलाई आजको निरस जीवनमा नयाँ ऊर्जा प्रदान गर्छन्। बिर्सिएका ती इच्छा र आकांक्षाहरूको पुनर्जन्मले हामीलाई फेरि एक पटक बालक बनाइदिन्छ। मानिस जतिसुकै ठुलो र सफल किन नहोस्, उसको भित्र एउटा सानो बच्चा सधैँ जीवितै रहनुपर्छ। डायरीले त्यही बच्चालाई बाहिर निकाल्ने काम गर्छ। यादहरूको यो पुनर्जन्म केवल नोस्टाल्जिया मात्र होइन, यो त आत्म-अन्वेषणको एउटा यात्रा पनि हो। हामी को थियौँ र यहाँसम्म कसरी आइपुग्यौँ भन्ने कुराको प्रमाण नै हाम्रा डायरीहरू हुन्।
डायरीका पानाहरूमा कहिलेकाहीँ दुःखका पहाडहरू पनि हुन्छन्। असफल प्रेम, टुट्दै गरेका सम्बन्धहरू, गरिबीको मार वा व्यक्तिगत संघर्षका ती तीता दिनहरू डायरीमा यसरी कैद भएका हुन्छन् कि तिनलाई पढ्दा फेरि एक पटक त्यही पीडा महसुस हुन्छ। तर त्यो पीडामा एउटा छुट्टै प्रकारको सन्तुष्टि पनि लुकेको हुन्छ— यो सन्तुष्टि कि हामीले ती कठिन दिनहरू पार गर्यौँ। हामी ती परिस्थितिहरूबाट हारेनौँ, बरु तिनलाई झेलेर आज यहाँसम्म आइपुग्यौँ। त्यसैले, यादहरूको पुनर्जन्मले हामीलाई आफ्नो शक्ति र सामर्थ्यको बोध गराउँछ। विगतका घाउहरूमा जब वर्तमानको चेतनाले मलम लगाउँछ, तब ती यादहरू कष्टकर होइन, बरु प्रेरणादायी बन्न पुग्छन्।
नेपाली परिवेशमा डायरी लेखनको आफ्नै एउटा मौलिक महत्त्व छ। विशेष गरी सामाजिक र पारिवारिक संरचनाहरूमा बाँधिएको हाम्रो समाजमा मनका कुरा खुलेर व्यक्त गर्ने ठाउँ थोरै हुन्छ। यस्तो अवस्थामा डायरी धेरैका लागि एउटा भरपर्दो साथी बनिदिन्छ। पुराना सन्दुकहरूमा लुकाएर राखिएका वा सिरानीमुनि सुताइएका ती डायरीहरूमा कतिपयले आफ्ना सिर्जनाहरू, कविताहरू र कथाका प्लटहरू पनि लुकाएका हुन्छन्। ती सिर्जनाहरूले जब धेरै वर्षपछि प्रकाश पाउँछन्, तब तिनले एउटा नयाँ इतिहास र नयाँ दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्छन्। बिर्सिएका यादहरूको यो पुनर्जन्मले साहित्य र कलालाई पनि समृद्ध बनाउन सहयोग पुर्याउँछ।
यादहरू कहिल्यै मर्दैनन्, तिनीहरू केवल सुषुप्त अवस्थामा रहेका हुन्छन्। डायरीका पानाहरूले तिनलाई ब्युँझाउने एउटा निहुँ मात्र दिन्छन्। जब हामी एउटा पुरानो पाना पल्टाउँछौँ, तब हामी केवल अक्षरहरू पढिरहेका हुँदैनौँ, बरु त्यो समयको हावा, त्यो दिनको घामको झुल्को र त्यो बेलाको हाम्रो मनको धड्कनलाई पनि पुनर्जीवित गरिरहेका हुन्छौँ। यादहरूको यो पुनर्जन्मले हामीलाई यो सिकाउँछ कि जीवन भनेको केवल वर्तमानमा बाँच्नु मात्र होइन, बरु विगतका अनुभवहरूलाई सम्हाल्दै र तिनबाट सिक्दै अगाडि बढ्नु हो। ती बिर्सिएका स्मृतिहरूले नै हाम्रो व्यक्तित्वको निर्माण गरेका हुन्छन्।
अन्ततः, डायरीका पानाहरूमा हुने यादहरूको पुनर्जन्म एउटा आध्यात्मिक अनुभव जस्तै हो। यसले हामीलाई समयको नश्वरता र स्मृतिको अमरताको बारेमा सोच्न बाध्य बनाउँछ। संसारमा सबै कुरा परिवर्तनशील छ, तर हाम्रा यादहरू र तिनलाई समेट्ने हाम्रा शब्दहरू सधैँ अटल रहन्छन्।
त्यसैले, आफ्ना दिनहरूलाई डायरीका पानाहरूमा सजाउनु भनेको आफ्ना यादहरूलाई अमर बनाउनु हो। जब भोलि हामी रहने छैनौँ, तब तिनै पानाहरूले हाम्रो अस्तित्वको गवाही दिनेछन् र कसैका लागि हाम्रो जीवनको कथा एउटा नयाँ प्रेरणाको स्रोत बन्नेछ। बिर्सिएका यादहरूको यो यात्रा निरन्तर चलिरहनेछ, जबसम्म संसारमा एउटा कलम र एउटा खाली पाना बाँकी रहनेछ। डायरीका पानाहरूमा ब्युँझिने ती यादहरूले हामीलाई सधैँ यो सम्झना दिलाइरहनेछन् कि हामीले एउटा सार्थक जीवन जिएका थियौँ, जहाँ हरेक साना पलहरूको आफ्नै एउटा सुन्दर कथा थियो।
-1746009348.jpg)
