अहिले बजारमा रहेका केही कम्पनीहरूले गर्ने एक रूपैयाँ बराबर नाफालाई लगानीकर्ताले हजार गुणासम्म लगानी गरेको देखिन्छ।
कम्पनीहरूको मूल्य आम्दानी अनुपात (पिई रेसियो) ले यस्तो देखाएको हो।
कुनै पनि कम्पनीको एक रूपैयाँ नाफालाई लगानीकर्ताहरूले कति गुणा लगानी गरिरहेका छन् भनेर मूल्य आम्दानी अनुपात (पिई रेसियो) ले देखाउँछ।
कम्पनीको प्रतिसेयर आम्दानी (इपिएस) लाई त्यसको सेयर मूल्यले भाग गर्दा यो अनुपात निस्किन्छ।
कम्पनीको प्रतिसेयर आम्दानी भनेको कम्पनीको कमाइलाई हरेक सेयरमा भाग लाग्दा कति पर्छ भनेर गरिने हिसाब हो। कम्पनीहरूले हरेक त्रैमासिक रिपोर्टमा इपिएस, पिई रेसियो लगायत विवरण सार्वजनिक गर्छन्।
कम्पनीहरूको वित्तीय विवरण हेर्दा राप्ती हाइड्रो एन्ड जनरल कन्स्ट्रक्सन लिमिटेड र समृद्धि फाइनान्स (तत्कालीन वर्ल्ड मर्चेन्ट बैंकिङ) को पिई अनुपात उच्च छ। राप्तीको वार्षिकीकरण गरिएको प्रतिसेयर आम्दानी मात्रै ०.०३ पैसा छ भने समृद्धिको १२ पैसा।
त्यस्तै राप्तीको मूल्य आम्दानी अनुपात १०३६६ गुणा र समृद्धिको ३१५८ गुणा छ।
अहिले राप्तीको सेयर ३०६ रूपैयाँमा र समृद्धिको ३७७ रूपैयाँ ५० पैसामा कारोबार भइरहेको छ।
त्यसो भए लगानीकर्ताहरूले यति गुणा मूल्य किन हाल्छन् त?
सामान्यतया नयाँ कम्पनीहरू नाफामा गइसकेका हुँदैनन्। यही कारण पनि कतिपयको प्रतिसेयर आम्दानी नै देखिँदैन वा न्यून देखिन्छ। यसले गर्दा पनि कारोबार भइरहेको मूल्य आम्दानीको तुलनामा धेरै गुणा देखिन सक्छ।
अहिले पनि धेरै जलविद्युत कम्पनी नोक्सानमै छन्। यसले गर्दा धेरैको प्रतिसेयर आम्दानी समेत ऋणात्मक देखिएको छ। अर्थात्, कमाइ नै ऋणात्मक भइरहेका कम्पनीहरू पनि छन्। तर, पनि यस्ता कम्पनीको सेयर राम्रै मूल्यमा किनबेच भइरहेको देखिन्छ।
लगानीकर्ताले भविष्यमा कम्पनीको अवस्था राम्रो हुनसक्ने अनुमानमा वा कम पुँजीका कारण बजारमा आपूर्ति कम भएकाले पनि यसरी धेरै गुणा रकम तिर्न चाहिरहेका हुन्छन्।
राप्ती हाइड्रो र समृद्धि फाइनान्समा किन यस्तो देखियो त?
राप्ती हाइड्रो २०७९ भदौबाट सेयर बजारमा कारोबारमा आएको हो। हालसम्म सेयर लगानीकर्तालाई कुनै पनि लाभांश नदिएको यसले गत वर्ष एक बराबर एक अनुपातमा हकप्रद जारी गरेको थियो।
गत पुसमा पनि यसको साधारण सभामा १० कित्ता बराबर चार कित्ता (१.४६६) को दरमा हकप्रद सेयर जारी गर्ने प्रस्ताव गरिएको थियो। हालसम्म राप्तीले धितोपत्र बोर्डमा भने अनुमतिका लागि आवेदन दिइसकेको छैन।
राप्ती हाइड्रोको नाफा गत चैतसम्म दुई लाख ८३ हजार रूपैयाँ छ। यसअघि यो तीन करोड ७० लाख रूपैयाँ नोक्सानमा थियो। सञ्चित नोक्सानी पनि सुधार भइरहेको छ। यसअघि १२ करोड सञ्चित नोक्सानी रहेकामा हाल ५ करोड २२ लाख रूपैयाँ छ।
५ मेगावाटको रूकुम गाढ जलविद्युत आयोजना सञ्चालन गरिरहेको यसले नेपाल विद्युत प्राधिकरणबाट ४ करोड ९८ लाख रूपैयाँ पाउँन बाँकी रहेको देखाएको छ। यो रकम प्राप्त भएको अवस्थामा नाफा रकममा सुधार हुने देखिन्छ।
यसले सुरूआतदेखि नै क्षमता अनुसार उत्पादन गर्न नसकिरहेको रेटिङ कम्पनीको केही महिनाअघिको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। मात्रै ५३ प्रतिशत बराबर उत्पादन गर्न सकिरहेको इक्रा नेपालको रिपोर्टमा उल्लेख छ।
राप्तीको वित्तीय विवरण बलियो नभए पनि हकप्रदको आशमा वा मूल्य मध्यम स्तरको रहेकाले लगानीकर्ताहरूले धेरै गुणा मूल्य हाल्न चाहिरहेका हुनसक्छन्।
त्यस्तै, समृद्धि फाइनान्स २०६४ सालमै सेयर बजारमा सूचीकृत भएको कम्पनी हो। ६ वर्ष (२०७६ सम्म) समस्याग्रस्त संस्थाको रूपमा यो फाइनान्स थियो।
वर्ल्ड मर्चेन्ट बैंकिङको नामबाट सञ्चालनमा रहेको यो समस्याग्रस्तबाट बाहिरिएसँगै नाम परिवर्तन गरेर समृद्धि फाइनान्स बनेको हो।
पटक पटक गरेर यसले २५० प्रतिशतको दरमा हकप्रद सेयर जारी गरिसकेको छ। अझै पनि कुनै त्रैमासमा नाफामा देखिने समृद्धि फाइनान्स कुनै त्रैमासमा घाटामा देखिँदै आएको छ।
गत चैतसम्ममा यो सात लाख ४० हजार रूपैयाँ नाफामा छ। यसको अझै ६१ करोड रूपैयाँ सञ्चित नोक्सान छ।
यसको मूल्य केही समयअघिसम्म ११ सय रूपैयाँसम्म पुगेको थियो। यसको चुक्ता पुँजी मात्रै ८१ करोड रूपैयाँ छ। ८१ लाख कित्ता सेयर भएको यसको ४० लाख कित्ता सेयर सर्वसाधारणसँग छ। कम सेयर आपूर्तिका कारण पनि मूल्य बेलाबेलामा उच्च पुगेको हो।
हालै यो पोखरा फाइनान्ससँग मर्जमा जाने तयारीमा पनि छ। पोखरा फाइनान्सको सेयर मूल्य हाल ३७६ रूपैयाँ छ। चैतसम्म ६ करोड नाफामा रहेको पोखरा फाइनान्सको सञ्चित नोक्सान एक अर्ब ४० करोड रूपैयाँ छ। यसको प्रतिसेयर आम्दानी ९ रूपैयाँ र प्रतिसेयर नेटवर्थ ६३ रूपैयाँ छ।
मर्जमा जान लागेका दुवै संस्था कमजोर नै देखिन्छन्। दुवैको खराब कर्जा ७ देखि ८ प्रतिशत छ।
समग्र बजारमा आउने उतारचढावमा यी कम्पनीको मूल्य समेत परिवर्तन हुने र यसबाट लाभ, हानि दुवै हुन सक्ने अवस्था छ। त्यसैले कम्पनीहरूको अवस्था लगानीकर्ता आफैले बुझेर लगानी रणनीति बनाउनुपर्छ।
