रातले
सहरको काँधमा
कालो कम्बल ओढाइरहेको बेला
फ्लाइओभरको पेटमुनि
प्लास्टिकको छानो टाँगेर
एउटी आमा
भिजेको दाउरा झैँ आफ्ना हड्डी सेक्दै थिइन्
र उनका बच्चाहरू
भोकलाई काखी च्यापेर
निदाउन सिकिरहेका थिए।
टाढा
सिंहदरबारका झ्यालहरूमा
बिजुली निदाएको थिएन
त्यहाँ
विकासका फाइलहरू
एसीको चिसोमा मुस्कुराइरहेका थिए
देश निदाएको थिएन
केवल
विवेक निदाएको थियो।
खोलाले फेरि
एउटा सपना बगायो
माटोभन्दा पहिले
मानिसको ठेगाना बगायो
र एउटा बच्चा
हातमा फुटेको मोबाइल समाउँदै
आकाशतिर हेरेर सोध्छ
गुगलले संसार देखाउँछ भने
हाम्रो घर किन देखाउँदैन?
त्यो प्रश्नसँगै
रातको आकाशमा टाँसिएको
एउटा सेटेलाइट काँप्छ
ड्रोनहरू
आकाशमा गिद्ध झैँ घुमिरहेका छन्
उनीहरू
वनको सीमा नाप्छन्
नदीको घाउ नाप्छन्
सहरको फैलावट नाप्छन्
तर
नाप्न सक्दैनन्
एउटा भूमिहीन आमाको
छातीभित्रको विस्थापन
ब्लकचेनमा दर्ता हुँदैछ पृथ्वी
डिजिटल नक्सामा कैद हुँदैछन् सिमाना
कृत्रिम बुद्धिमत्ताले
मानिसको अनुहार चिन्न सिकिसकेको छ
रोबोटहरूले
मुटु फेर्न थालेका छन्
तर
मानिसको नियति फेर्ने विज्ञान
अझै जन्मिएको छैन।
विज्ञान
मंगल ग्रहमा घरको डिजाइन बनाइरहेको छ
धरतीमा भने
मानिसहरू
आकाशलाई नै ठेगाना लेखेर बाँच्छन्
ब्राजिलको फाभेलादेखि
मुम्बईको झुपडपट्टीसम्म
काठमाडौँको खोला किनारदेखि
न्युयोर्कको सबवेभित्र सुतेको बेघर शरीरसम्म
एउटै चिसो हावा बहिरहेको छ
जमिनभन्दा महँगो मानिस
किन सस्तो छ?
एउटा बहुराष्ट्रिय कम्पनी
हजारौँ बिघा जमिन किन्छ
र त्यसलाई विकास परियोजना भन्दछ
एउटा किसान
एक धुर टेक्न खोज्छ
र उसलाई अतिक्रमणकारी घोषणा गरिन्छ
यो पृथ्वी
कति अचम्मको अदालत रहेछ
जहाँ
पैसाले अपराध धुन्छ
गरिबीले जन्मैदेखि सजाय पाउँछ।
नेपालका पहाडहरू
अझै सम्झिरहेका छन्
ती बुढा हातहरू
जसले जिन्दगीभर हलो ताने
तर आफ्नो नामको माटो पाएनन्
तराईको धुलोमा
अझै उडिरहेको छ
लालपुर्जाविहीन पुस्ताहरूको सास।
काठमाडौँका भित्ताहरूमा
पोस्टर फेरिन्छन्
सरकार फेरिन्छ
आयोग फेरिन्छ
तर
सुकुम्बासीको ठेगाना फेरिँदैन
ऊ हिजो पनि
खोलाको किनारमै थियो
आज पनि त्यहीँ छ
र भोलि पनि
बाढी आउँदा
सबैभन्दा पहिले बग्ने
उही हुनेछ
तर
यो देशमा
कतिपयले
गरिबीलाई व्यापार बनाए
सुकुम्बासीको नामलाई
राजनीतिक पासपोर्ट बनाए
कसैले
जनताका आँसुमाथि महल ठड्याए
कसैले
सार्वजनिक जमिनलाई
चुनावी पोस्टर बनाए
र वास्तविक भूमिहीनहरू
लाइनको अन्तिम छेउमा उभिएर
आफ्नै अधिकारको मृत्यु हेर्दै रहे।
अनि एकदिन
कुनै कविले
सहरको भित्तामा लेख्यो
समस्या टहराको होइन
समस्या त
मानिसभित्रको जमिन बाँझिएको हो
त्यसपछि
भित्ताहरू धेरै बेर मौन रहे
सायद
इँटाले पहिलो पटक
आफ्नै अपराध सम्झेको थियो।
प्रविधि तब मात्र चमत्कार हुन्छ
जब उसले
नक्सामा हराएको घर फेला पार्छ
विकास तब मात्र विकास हुन्छ
जब त्यो
सडकको बच्चाको निद्रामा
भोक होइन, भविष्य राख्छ
लोकतन्त्र तब मात्र साँचो हुन्छ
जब नागरिकताको प्रमाणपत्रभन्दा अघि
मानिसको सम्मान बाँच्छ।
म चाहन्छु
ड्रोनहरू
अब युद्धका लागि होइन,
भूमिहीनको पुनर्वासका लागि उडुन्
सेटेलाइटहरूले
मिसाइल होइन,
हराएका बस्तीहरूको पीडा टिपुन्
कृत्रिम बुद्धिमत्ताले
बजारको नाफा होइन,
मानिसको मौनता बुझ्न सिकुन्
र एकदिन
संसदहरूमा
तिनै बच्चाको प्रश्न प्रवेश गरोस्
यदि पृथ्वी सबैको हो भने
केही मानिसहरू
सधैँ नक्साबाहिर किन पर्छन्?
त्यो दिन
सुकुम्बासी शब्द
शब्दकोशको पुरानो धुलोभित्र थन्किनेछ
त्यो दिन
एउटा बच्चाले
पहिलो पटक
आकाशलाई होइन,
आफ्नै घरको छानोलाई हेरेर निदाउनेछ
तर
आकाश अझै त्यतिकै टाढा हुनेछ
नक्साहरू अझै त्यतिकै अधुरा
र मानिसहरू
आफ्नै पृथ्वीमा
अस्थायी पाहुना झैँ बाँचिरहनेछन्।
रात फेरि
सहरको काँधमा झुक्नेछ
फ्लाइओभरमुनि
एउटी आमा
फेरि आफ्ना बच्चाहरूलाई
भोकको लोरी सुनाइरहेकी हुनेछिन्
र आकाशको धेरै माथि
एउटा सेटेलाइट
चुपचाप पृथ्वी हेरिरहेको हुनेछ
मानौँ
उसले पहिलो पटक
मानिसभन्दा ठुलो पीडा देखेको हो।
