संसदीय सुनुवाइ समितिले नेपालको संसदीय इतिहासमै पहिलो पटक सरकारले राजदूत पदका लागि सिफारिस गरेका नाम अस्वीकृत गरेको छ।
समितिले साउदी अरेबियाका लागि प्रस्तावित राजदूत गिरीबहादुर सुनार र मलेसियाका लागि प्रस्तावित राजदूत चुडामणि खरेलको नाम सर्वसम्मतिले अस्वीकृत गरेको हो।
राजदूत पदका लागि आवश्यक उच्च नैतिक चरित्र नभएको ठहर गर्दै समितिले सुनारको नाम अस्वीकृत गरेको छ। खरेलको नाम आर्थिक अपचलन र म्यानपावर व्यवसायीसँगको लेनदेनको आरोपका कारण अस्वीकृत भएको छ।
समितिमा खरेलविरूद्ध उजुरी परेको थिएन। तर सांसदहरूले ह्वाट्सएपमार्फत उनीविरूद्ध उजुरी तथा अडिओ/भिडिओ प्रमाण प्राप्त गरेका थिए।
सुनुवाइ क्रममा सांसदहरूले साउदी अरेबियाका लागि प्रस्तावित राजदूत सुनारलाई नाम फिर्ता लिन सुझाव दिएका थिए।
नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) का वर्षमान पुन, नेकपा एमालेका प्रेम दंगाल, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) की गजला शमिम मिकरानी, दीपक बोहोरा लगायतले उनलाई नाम फिर्ता लिन सुझाव दिएका थिए। तर सुनारले नाम फिर्ता नलिने अडान लिए।
संसदीय सुनुवाइ समितिमा सुनारविरूद्ध महिला हिंसा गरेको उजुरी परेको थियो। समितिले पीडितसँग उजुरीबारे कुराकानीसमेत गरेको थियो। साथै, उजुरीकर्ताले दिएको सूचनाका आधारमा प्रमाण खोज्ने र कागजात जुटाउने काम पनि गरेको थियो।
त्यस्तै, समितिले चुडामणि खरेललाई पनि बैठक रोकेरै नाम फिर्ता लिन आग्रह गरेको थियो। तर खरेलले पनि नाम फिर्ता लिएनन्।
त्यसपछि समितिले दुवैको नाम छुट्टाछुट्टै निर्णय प्रक्रियामा लगेको थियो। दुवै नाम १५ सदस्यीय समितिले सर्वसम्मतिले अस्वीकृत गरेको हो।
नेपालको संसदीय इतिहासमा राजदूत पदमा सिफारिस भएर पनि नाम फिर्ता लिएका घटना भएका थिए। तर संसदीय सुनुवाइ समितिबाटै नाम अस्वीकृत भएको थिएन।
गिरिजाप्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री भएका बेला भारतका लागि राजदूतमा शैलजा आचार्यको नाम सिफारिस गरिएको थियो। तर पारिवारिक नाताका व्यक्तिलाई राजदूत सिफारिस गरेको भन्दै सुरूदेखि नै विवाद भएको थियो।
अन्तरिम संविधान अनुसार गठन भएको संसदीय सुनुवाइ समितिमा प्रश्न उठ्ने देखेर सरकारले उनको नाम फिर्ता लिनुपरेको थियो।
त्यस्तै, २०८१ सालमा श्रीलंकाका लागि प्रस्तावित राजदूतको शैक्षिक प्रमाणपत्रमा कैफियत देखिएपछि समितिमा प्रश्न उठेको थियो। लगत्तै प्रस्तावित राजदूत रामकृष्ण भट्टराईले आफै नाम फिर्ता लिएका थिए।
के थियो गिरीबहादुर सुनारविरूद्धको उजुरी?
सुनारविरूद्ध परेका दुई उजुरीमध्ये एउटामा महिलामाथि हिंसा र धम्की दिएको आरोप छ भने अर्कोमा उनको राजनीतिक आबद्धतासँगै आर्थिक अनियमिततासम्बन्धी आरोपहरू छन्।
सुनारबाट हिंसामा परेको दाबी गरेकी महिला हाल विदेशमा छिन्। उनले उजुरीकर्तामार्फत समितिमा बयान दिएकी थिइन्।
समितिमा परेको उजुरी अनुसार पीडित महिला र प्रस्तावित राजदूत सुनार प्रेम सम्बन्धमा थिए। सम्बन्धमा रहँदा दुवै विवाहित रहेको उजुरीमा उल्लेख थियो। तर बुधबार सुनुवाइ क्रममा सुनारले आफू सम्बन्धविच्छेद गरेर एक्लै रहेका बेला प्रेम सम्बन्धमा रहेको जबाफ दिएका थिए।
पीडित महिलाले सुनारसँग आफ्नो पहिलो भेट ओशो तपोवनमा भएको बयान समितिलाई दिएकी थिइन्।
'भेट भएको केही समयपछि गिरी स्वामीले आफू श्रीमतीबाट पीडित भएको, ससुरालीले घरबाट निकालिदिएको बताउनुभयो,' महिलाले समितिमा भनेकी थिइन्, 'त्यसपछि मैले उहाँलाई सरसहयोग गरेको थिएँ।'
ओशो तपोवनमा बस्नेहरूले महिलालाई 'माँ' र पुरूषलाई 'स्वामी' भनेर सम्बोधन गर्छन्।
पीडित महिलाले समितिलाई बताए अनुसार उनी श्रीमानसँग विदेश गएपछि सुनारले विभिन्न किसिमका धम्की दिन थालेका थिए।
उनले आफ्ना श्रीमान र सासूससुरालाई अन्तरंग तस्बिरहरू पठाइदिएको तथा अश्लील शब्द प्रयोग गर्दै धम्की दिएको आरोप सुनारमाथि लगाएकी छन्।
सुनारले भने ती महिलासँगको सम्बन्धबारे उनका सासूससुरा र श्रीमानलाई बताएको स्वीकार गरेका थिए। तर आफू दसैं बेला उक्त घटनाबारे जानकारी दिन गएको र उनका सासूससुराले दसैंको टीका लगाएर पठाएको बताएका थिए।
उनले पीडित भनिएकी महिलाले आफूसँग पैसा मागेको आरोपसमेत लगाएका थिए।
उजुरीकर्ताले सुनारले विगतमा ती महिलाका अन्तरंग भिडिओहरू परिवारलाई पठाएको र त्यस्ता भिडिओ डिलिट गर्न प्रहरीसमक्ष लिखित सहमति गरेको जानकारी समितिलाई दिएकी थिइन्। समितिले ललितपुर प्रहरीबाट भिडिओ डिलिट गर्ने सहमति भएको कागजात मगाएर हेरेको थियो।
महिलाले आफूसँगको सम्बन्ध र धम्कीको प्रसंगसँगै बच्चाको विषयमा पनि सुनारमाथि आरोप लगाएकी छन्।
पीडितका अनुसार विदेश गएपछि उनले बच्चा जन्माएकी थिइन्। त्यसपछि सुनारले उक्त बच्चामाथि दाबी गर्दै आफूलाई डरत्रास र धम्की दिन थालेको बयान उनले दिएकी थिइन्। सुनारले अश्लील गाली गर्दै 'बच्चासहित आत्महत्या गर' भनेर समेत धम्की दिएको महिलाको आरोप छ।
समितिमा प्रस्तावित राजदूत सुनारले उक्त घटनाबारे विस्तृत रूपमा बताएका थिए। उनले पीडित भनिएकी महिलासँग आफ्नो शारीरिक सम्पर्क भएको र सात महिनाको गर्भ बोकेर उनी अमेरिका गएको बताएका थिए।
सुनारले समितिमा बच्चा आफ्नो भएको दाबीसमेत गरेका थिए।
त्यस्तै, पीडित भनिएकी महिलाका श्रीमानले बच्चाको थर सुनार राखिदिने आश्वासन दिएको उल्लेख गरेका थिए। उनले ती महिलाका श्रीमानलाई भगवानको रूप भन्दै तारिफसमेत गरेका थिए।
हाल विदेशमा रहेकी सुनारकी बहिनीले पीडित महिलालाई बच्चाको 'डिएनए जाँच गराउन बाध्य पार्ने' धम्की दिएको आरोप पनि उजुरीकर्ताको छ।
पीडित महिलाले सुनारमाथि आफ्ना श्रीमानलाई समेत मदिरा सेवन गरेर जथाभाबी गाली गरेको आरोप लगाएकी छन्।
सुनारविरूद्ध परेको अर्को उजुरी उनको राजनीतिक आबद्धता र आर्थिक अनियमितताका आरोपसँग सम्बन्धित छ।
प्रस्तावित राजदूत सुनार रास्वपा सांसद खगेन्द्र सुनारका निकट व्यक्ति हुन्। उनी खगेन्द्र सुनारले स्थापना गरेको हाम्रो नेपाल पार्टीको केन्द्रीय समिति सदस्यसमेत थिए।
यही राजनीतिक पृष्ठभूमिलाई आधार बनाउँदै दोस्रो उजुरीकर्ताले राजनीतिक व्यक्ति राजदूत बन्न नहुने दाबी गरेका थिए। त्यसको प्रमाणका रूपमा उजुरीकर्ताले खगेन्द्र सुनारले दर्ता गराएको हाम्रो नेपाल पार्टीको केन्द्रीय समितिको सूचीसमेत बुझाएका थिए।
उजुरीमा प्रस्तावित राजदूत गिरीबहादुर सुनारभन्दा सांसद खगेन्द्र सुनारमाथि धेरै आरोप लगाइएका छन्।
खगेन्द्र सुनारले विभिन्न व्यक्तिसँग पैसा उठाएको र त्यसरी उठाइएको पैसा व्यवस्थापन गर्ने काम गिरीबहादुरले गरेको आरोप उजुरीकर्ताले लगाएका थिए।
त्यस्तै, प्रहरीमा डिआइजी बढुवा क्रममा सांसद खगेन्द्र सुनार र प्रस्तावित राजदूत गिरीबहादुर सुनारले ३३ लाख रूपैयाँ बुझेको आरोप पनि उजुरीमा लगाइएको थियो।
उजुरीबारे सांसदहरूले सुनारसँग सोधपुछ गरेका थिए। रास्वपा सांसद मधुकुमार चौलागाईंले उक्त पैसा बुझेको आरोपबारे प्रश्न गरेका थिए।
जबाफमा सुनारले आफू अहिले पनि बहिनीको घरमा बसिरहेको उल्लेख गर्दै ५० हजारदेखि एक लाख रूपैयाँसम्मको जागिर खाएर गुजारा गर्ने व्यक्ति भएको बताएका थिए।
के सोधे सांसदहरूले, के जवाफ दिए सुनारले?
संसदीय सुनुवाइ समितिमा सांसदहरूले गिरीबहादुर सुनारमाथि महिला हिंसा, नैतिक चरित्र, प्रेम सम्बन्ध र आर्थिक आरोपबारे कडा प्रश्न उठाएका थिए।
सांसद वर्षमान पुनले उजुरीकर्ताको पीडा, अडिओ–भिडिओ र अन्य सामग्रीले गम्भीर प्रश्न उठाएको भन्दै सुनारलाई उम्मेदवारी फिर्ता लिन सुझाव दिए।
'महिलामाथिको हिंसा हामी टोलरेन्स गर्न सक्दैनौं,' पुनले भने, 'स्पष्टीकरणभन्दा पनि म छाडिदिन्छु भन्नू।'
जबाफमा सुनारले आफूमाथि लागेका आरोप अस्वीकार गर्दै आफ्नाविरूद्ध कहीँ पनि प्रहरीमा जाहेरी नपरेको, प्रहरीले वारेन्ट जारी नगरेको र फौजदारी मुद्दा नलागेको बताए।
रास्वपा सांसद मधुकुमार चौलागाईंले दलित अभियन्ताका रूपमा करोडौं रकम असुल गरेको उजुरीबारे प्रश्न गरे।
साथै, जर्मनीबाट डिपोर्ट गरेर पठाइएको भन्ने आरोपमा पनि जबाफ मागे। उनले महिलामाथि हिंसा गरेको विषयमा समेत स्पष्ट पार्न माग गरे।
जबाफमा सुनारले भने, 'फोनमा भनाभन हुनुलाई महिला हिंसा करार दिइन्छ भने कुनै अब्जेक्सन छैन।'
उनले महिला हिंसाविरूद्ध आफूले गरेका कामको फेहरिस्त र मिडियामा आएका विषयबारे समितिलाई जानकारी दिएका थिए।
सांसद पद्मा अर्यालले उच्च नैतिक चरित्रको प्रश्न उठाएकी थिइन्।
'घरमा श्रीमती भएको बेला परस्त्रीसँग लागेर श्रीमतीलाई बेवास्ता गर्ने कुरा हिंसा हो,' अर्यालले भनिन्, 'तपाईंले स्वीकार गरेको कुरा, श्रीमती हुँदाहुँदै परस्त्रीसँग प्रेम गर्नु नैतिक चरित्र हो त?'
यसको जबाफमा सुनारले आफू विवाहित अवस्थामा प्रेम सम्बन्धमा नरहेको दाबी गरे।
'मैले डिभोर्स गरेको थिएँ, सिंगल थिएँ, डिभोर्स पेपर छ,' उनले थपे, 'श्रीमती हुँदाहुँदै परस्त्रीगमन गर्न गएको छैन।'
सांसद गजला शमिम मिया मिकरानीले २०७५ फागुन १ गतेको मिलापत्र सम्झौताबारे प्रश्न गर्दै सोधिन्, 'तपाईं निर्दोष हो भने तपाईंले किन मिलापत्रमा हस्ताक्षर गर्नुभयो?'
सांसद आनन्दप्रसाद ढुंगानाले पनि नैतिकताको प्रश्न उठाउँदै भने, 'घरमा श्रीमती हुँदाहुँदै प्रेम भएको भन्न मिल्छ?'
सांसद नरबहादुर बिष्टले सुनारकै बयानले घरेलु हिंसा पुष्टि गरेको दाबी गर्दै भने, 'प्रेम सम्बन्ध भनेको आफ्नो श्रीमतीमाथिको हिंसा हो, तपाईं आफैले महिला हिंसाको पुष्टि गर्नुभयो।'
सांसद पुनम अग्रवालले उजुरी र उपलब्ध सामग्रीले उच्च नैतिक चरित्र पुष्टि नगर्ने दाबी गरिन्।
'तपाईंको भनाइले नै प्रमाणित गरिसकेको छ,' अग्रवालले भनिन्, 'ती अडिओ र भिडिओले उच्च नैतिक चरित्र पुष्टि गर्दैनन्।'
सांसदहरूले राजदूत पद छाड्न दिएको सुझावको प्रतिवाद गर्दै सुनारले 'क्विट' नगर्ने बताए।
उनले आरोप लगाउने पक्षमाथि नै दबाब र आर्थिक माग गरेको आरोप लगाउँदै भने, 'ब्ल्याकमेलिङ गरेको, पैसा मागेको भन्ने प्रमाण मसँग छ।'
सुनारले सुरूमा फोनमा भनाभन भएको बताएका थिए। तर त्यसलगत्तै इमेलमा थप प्रमाण रहेको र आफूमाथि 'जातीय हिंसा' भएको बताए।
'दलितमाथि हिंसा भएको छ। पीडित रूँदैमा सबै ठिक हुन्छ भन्ने छैन। जोख्दैमा हुँदैन। प्रमाण हेर्नुपर्यो। सुन्नुपर्यो,' सुनारले समितिमा भने, 'मान्छे लगाएर पिट्नेसम्मका काम भएको छ।'
लगत्तै समिति सभापति बोधनारायण श्रेष्ठले राम्रै झगडा भएको रहेछ भनेर टिप्पणी गरे।
सुनारले 'हो' भन्दै सहमति जनाए।
सुनारले बताए पीडितसँगको सम्बन्धको वृत्तान्त
प्रस्तावित राजदूत सुनारले तपोवन जाने–आउने क्रममा पीडितसँग चिनजान भएको बताए।
साथै, पीडितले नै 'फ्रेन्ड रिक्वेस्ट' पठाएर साथी बनेको उल्लेख गरे। उनले आफ्नी बहिनीको घरमा श्रीमती र पीडित भनिएकी प्रेमिकाबीच हानाहान भएको समेत बताए।
त्यसपछि आफू पीडितसँग लामो समय सम्बन्धमा रहेको र उनी सात महिनाको गर्भवती भएको अवस्थामा अमेरिका गएको सुनारले उल्लेख गरे।
'टोखाको घरबेटीकोमा दुई वर्ष बसेको छु। उहाँले प्रेम प्रस्ताव राख्नुभएको हो,' सुनारले भने, 'उहाँको श्रीमान १८ वर्षसम्म अमेरिका बस्नुभयो। सम्बन्धबारे त्यति बेलाका घरबेटीले थप बताउन सक्छन्।'
उनले अमेरिका गएपछि पीडित महिलाले कोठामा राखिएका सामानमा दाबी गरेका कारण आफू ती सामान पुर्याउन उनको घर गएको बताए।
त्यस क्रममा उनीसँगको सम्बन्धबारे सासूससुरालाई बताएको सुनाए।
'अमेरिका गएपछि उहाँ अलिकति भाग्न थाल्नुभयो। मसँग मेरो सामान फिर्ता दे भन्नुभयो,' सुनारले भने, 'उहाँले जन्माएको बच्चा मेरो हो। उहाँ रूनुको कारण छोरी खोसिन्छ भनेर हो। किनभने उहाँले जन्माएको छोरी मेरो हो।'
सुनारले पीडितका तर्फबाट उजुरी गर्ने व्यक्तिसँग कानुनी अधिकार भए/नभएको प्रश्न उठाए। उनले पीडित अहिले नेपाली नागरिकसमेत नभएको बताए।
'उहाँ अहिले नेपाली नागरिक होइन। मैले नेपालको कानुन अनुसार बाबुको अधिकारका लागि लडेको हो,' सुनारले भने, 'मैले जे गर्न खोजे पनि उहाँले भाँजो हाल्ने काम गर्दै आउनुभएको छ। म कति दिन डराएर बस्ने?'
उनले आफू छोरीका लागि लड्ने बताए।
जर्मनीबाट डिपोर्ट भएको आरोप भने उनले अस्वीकार गरे। आफू जर्मनीमा कहिल्यै ट्रान्सलेटर भएर नगएको र डिपोर्टमा नपरेको दाबी गरे।
सुनारले सम्बन्धको वृत्तान्त सुनाएपछि सांसद पद्मा अर्यालले सम्बन्धविच्छेद गरेका सुनार अहिले विवाहित भए/नभएको जिज्ञासा राखिन्।
सुनारले सम्बन्धविच्छेद गरेकी श्रीमतीसँगै आफू अहिले बसिरहेको बताए। सन् २०११ मा प्रेमिका विदेश गएपछि आफूलाई पूर्वपत्नीले सम्हालेको उनको जिकिर थियो।
समिति सभापति श्रेष्ठले सम्बन्धविच्छेद गरेकी श्रीमतीले सम्हालेको प्रसंगमा 'ती महिला कति महान्!' भन्दै टिप्पणी गरे।
किन अस्वीकृत भए मलेसियाका लागि प्रस्तावित राजदूत?
संसदीय सुनुवाइ समितिमा सांसद मधुकुमार चौलागाईं र राजीव खत्रीले मलेसियाका लागि प्रस्तावित राजदूत चुडामणि खरेलमाथि प्रश्न उठाएपछि उनको निर्णय प्रक्रिया रोकिएको थियो।
सुनुवाइ क्रममा खरेलमाथि 'स्वार्थको द्वन्द्व', आर्थिक अनियमितता, म्यानपावर व्यवसायीसँगको साँठगाँठ र योग्यताबारे प्रश्न उठेका थिए।
खरेलमाथि म्यानपावर व्यवसायी विजय मिश्रको एडभान्जर ओभरसिजबाट राजदूत भएर काम गर्छु भन्दै करिब दुई करोड रूपैयाँ लिएको, विजय मिश्रले उपलब्ध गराएको बा२०च ५३९ नम्बरको कालो रङको टोयोटा आरएभी४ गाडी चढ्ने गरेको, मलेसियामा एनआरएन पूर्वअध्यक्ष दयाराम कुमालको कम्पनीको नेपाल प्रमुख एजेन्ट भई काम गरेको तथा उक्त कम्पनीसँग मलेसियामा कामदार लैजानेबारे सम्झौतासमेत गरेका आरोप छन्।
त्यस्तै, योग महासंघ नेपालको महासचिव भई काम गर्दा संस्थाको लाखौं रूपैयाँ बेरूजु एवं घोटाला गरेको, पोखरामा सार्वजनिक वनको जग्गा मिलाइदिन्छु भनी करोडौं रूपैयाँ ठगी गरेको र तराईको जनकपुर क्षेत्रमा जग्गा घोटाला काण्डमा मुछिएको लगायतका आरोप पनि उनीमाथि छन्।
खरेलले भने आफूले जग्गा कारोबार, आर्थिक लेनदेन वा कुनै पनि प्रकारको अनुदान मिलाइदिने प्रलोभन नदेखाएको बताएका थिए।
त्यस्तै, आफू व्यवस्थापकीय जिम्मेवारीमा मात्र रहेको भन्दै संस्थागत बेरूजु वा चेकको कारोबारमा आफ्नो एकल निर्णय नहुने बताएका थिए।
समितिले उनको नाम पनि अस्वीकृत गरिदिएको छ।
***
.JPG)
