कोशी प्रदेशमा केही समययता प्रहरीको एउटा शैली दोहोरिन थालेको छ।
‘विशेष सूचना’ को आधारमा ठूलो संख्यामा प्रहरी परिचालन गर्ने, सडक बन्द गर्ने, घर वा निवासमा खानतलासी गर्ने र अन्त्यमा सूचना अनुसारको वस्तु फेला परेन भनेर फर्किने प्रहरी शैली यहाँ दोहोरिन थालेको हो।
यसरी एकपछि अर्को गलत सूचनाका आधारमा छापा मार्दै निजी क्षेत्रलाई झन् तर्साउले प्रहरी शैलीको उद्योगी व्यवसायीले विरोध गरेका छन्।
सोमबार एकाबिहानै विराटनगरको प्रतिष्ठित औद्योगिक घराना देवेनरा ग्रुपको निवास र कार्यालयमा प्रहरीले मार्यो। पाँच घन्टासम्म घेरा हालेर खानतलासी गरिसकेपछि प्रहरीले पाएको भनिएको ‘विशेष सूचना’ गलत सावित भयो।
मोरङका प्रहरी प्रवक्ता डिएसपी मकेन्द्र मिश्रले विज्ञप्ति जारी गरेर खानतलासीका क्रममा केही नभेटिएको बताएका छन्।
यस्तै घटना असार ४ मा पनि कोशी प्रदेशका आन्तरिक मामिला तथा कानुनमन्त्री इन्द्रमणि पराजुलीको सरकारी निवासमा भएको थियो।
मध्यरातमा मन्त्री निवास छापा मार्न पुगेको प्रहरी टोली होस् वा सोमबार विराटनगरका स्थापित औद्योगिक घराना देवेनरा समूहको आवासमा पाँच घण्टासम्म चलेको खानतलासीको घटना, दुवै घटनाको निष्कर्ष समान थियो। अर्थात् प्रहरी जे खोज्न गएको थियो, त्यो भेटेन।
यो घटनाले धेरै प्रश्न उब्जाएको उद्योगीहरूको भनाइ छ।
यदि सूचना गलत थियो भने त्यसको जिम्मेवारी कसले लिने? यस्तो शैलीले निजी क्षेत्र तथा राज्यका निकायबीचको विश्वासमा कस्तो असर पार्छ भन्ने विषयमा राज्य गम्भीर नभएको भन्दै नेपाल उद्योग परिसंघ कोशीका अध्यक्ष पवन सारडाले आपत्ति प्रकट गरेका छन्।
सोमबार बिहान पाँच बज्दा नबज्दै विराटनगर–७ गोश्वारा रोडमा अस्वाभाविक चहलपहल सुरू भयो।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय मोरङ, वडा प्रहरी कार्यालय विराटनगर र इलाका प्रहरी कार्यालय रानीबाट ठूलो संख्यामा प्रहरी परिचालन गरियो।
देवेनरा समूहका संस्थापक बेनीगोपाल मुन्दडाको घर चारैतिरबाट घेरियो। सडक नै बन्द गराइयो। घरभित्रका कोठा, दराज, कागजात राख्ने स्थानदेखि हरेक कुनासम्म खोजतलास गरिएको थियो।
प्रहरीको खानतलासी झण्डै पाँच घण्टासम्म चल्यो। बेनीगोपाल उद्योगसँगै विराटनगरमा समाज सेवाका क्षेत्रमा कहलिएका व्यक्ति हुन्।
प्रहरीले खोजेको भनिएको कुनै पनि गैरकानुनी सामग्री भेटिएन। प्रहरी वक्तव्यमै यो कुरा उल्लेख छ।
मोरङ प्रहरीले विज्ञप्तिमा भनेको छ, ‘विराटनगर–७ गोश्वारा रोडस्थित बेनीगोपाल मुन्दडाको घरमा गैरकानुनी चिजवस्तु लुकाई राखिएको भन्ने विशेष सूचनाको आधारमा खानतलासी गरिएको थियो। सूचना बमोजिमको गैरकानुनी सामान फेला परेन। अनुसन्धान भने जारी छ।’
घरधनी बेनीगोपाल मुन्दडाका अनुसार प्रहरीले घरका सबै भाग खोलेर हेरे पनि केही बरामद भएन।
‘दराज पनि खोलेर हेर्नुभयो। कागजपत्र केही लानुभएको छैन,’ उनले भने।
समूहका निर्देशक तथा नेपाल उद्योग परिसंघ कोशीका वरिष्ठ उपाध्यक्ष प्रकाश मुन्दडाले पनि प्रहरी आफ्नो सूचनाअनुसार आएको बताए।
‘केही भेटिएन। उहाँहरूले आफ्नो जिम्मेवारीको काम गर्नुभएको हो,’ उनले भने।
घटनालाई प्रहरीले नियमित अनुसन्धानको हिस्सा भने पनि उद्योगी–व्यवसायी भने यसलाई सामान्य रूपमा लिन तयार छैनन्।
नेपाल उद्योग परिसंघ कोशीका अध्यक्ष तथा संविधान सभा सदस्य पवनकुमार सारडाका अनुसार अहिले निजी क्षेत्र आर्थिक मन्दी, लगानीको अनिश्चितता र कमजोर बजारका कारण मनोवैज्ञानिक दबाबमा छ। त्यसमाथि राज्यकै निकायबाट देखिएको यस्तो शैलीले झन् असुरक्षा बढाएको उनी बताउँछन्।
‘निजी क्षेत्र यसै पनि आतंकित र कमजोर मनोबलको अवस्थामा छ,’ उनले सेतोपाटीसँग भने, ‘त्यहीमाथि बाटो बन्द गरेर, प्रहरी घेरा हालेर, घर र अफिसको हरेक कुनामा छापा मारिएको छ।’
उनले प्रहरी टोलीलाई बाहिरबाट लगातार निर्देशन दिइएको दाबी गर्दै प्रश्न गरे ‘छापा मार्ने प्रहरी टोलीलाई फोनबाट लगातार ‘यहाँ हेर्नु, त्यहाँ हेर्नुु भन्ने निर्देशन आइरहेको थियो। राज्यको यो शैली तानाशाही र आतंककारी शैलीजस्तो भयो। के आधारमा छापा मारेको हो? किन यस्तो अवस्था आयो? राज्यले यसको जबाफ दिनुपर्छ।’
सारडाको भनाइमा कानुनी अनुसन्धानमाथि कसैको आपत्ति छैन। तर अनुसन्धानको नाममा सार्वजनिक रूपमा उद्योगीलाई अपराधीझैँ प्रस्तुत गरिने अभ्यासले निजी क्षेत्रको मनोबल तोड्ने काम गरिरहेको छ।
प्रहरी पुगेको देवेनरा समूह विराटनगरकै पुरानो र ठूला औद्योगिक घरानामध्ये एक हो।
देवकिसन मुन्दडा, बेनीगोपाल मुन्दडा, नरेन्द्र मुन्दडा र राजेन्द्र मुन्दडाले सञ्चालन गरिरहेको यो समूहले खाने तेल, साबुन, अगरबत्ती लगायतका उत्पादन गर्छ। यही समूहले नेपालकै ठूलो चाँदी उद्योग सञ्चालन गरिरहेको छ।
यस्तो स्थापित उद्योग समूहको आवासमै प्रहरीको ठूलो घेराबन्दी भएपछि उद्योगी समुदायमा त्यसको सन्देश दूरगामी हुने अर्का एक उद्योगीले बताए।
यसअघि असार ४ गते पनि मोरङ प्रहरीले कोशी प्रदेशका आन्तरिक मामिला तथा कानुनमन्त्री इन्द्रमणि पराजुलीको विराटनगरस्थित सरकारी निवासमा मध्यराति पुगेर खानतलासी गरेको थियो।
त्यतिबेला पनि प्रहरीको आधार विशेष सूचना भन्ने नै थियो।
मन्त्री निवासका कर्मचारीका अनुसार राति करिब ११ बजे पुगेको प्रहरी टोलीले कोठा–कोठामा खोजतलास गरेको थियो।
पछि प्रहरीले सूचना गलत भएको र भित्र नपसेको दाबी गरेको थियो।
यी दुवै घटनामा एउटा समानता छ। प्रहरीले विशेष सूचनाको आधारमा छापा मारेको थियो। घटनामा प्रहरीले खोजेको कुरा नभेटेको उल्लेख गरेको छ।
‘यदि सूचना गलत थियो भने त्यसको भेरिफाइ पर्याप्त गरिएको थियो कि थिएन,’ अधिवक्ता सागर श्रेष्ठले भने, ‘गलत सूचनाका आधारमा प्रतिष्ठित व्यक्ति वा संस्थामाथि सार्वजनिक रूपमा शंका उत्पन्न हुने काम राज्यले गर्दा त्यसको असर ठूलो हुन्छ। त्यसको क्षतिपूर्ति कसले बेहोर्ने?’
उनका अनुसार प्रहरीलोई अनुसन्धान गर्न पाउने अधिकार छ। तर, अनुसन्धान विश्वसनीय हुनुपर्ने उनको भनाइ छ।
‘अन्यथा अनुसन्धानभन्दा बढी डरको वातावरण सिर्जना हुने जोखिम रहन्छ,’ उनले भने, ‘यस्ता घटनाले त्यस्तै अवस्था निम्त्याउने हुन्छ।’
