नेपाली बजारमा सुनको मूल्य पछिल्लो दुई दिनमै प्रतितोला ११ हजार ५०० रूपैयाँ घटेको छ।
शुक्रबार प्रतितोला ३ हजार २०० रूपैयाँ घटेको सुनको मूल्य आइतबार थप ८ हजार ३०० रूपैयाँ घटेको हो।
नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार आइतबार सुन प्रतितोला २ लाख ७२ हजार रूपैयाँमा कारोबार भइरहेको छ। बिहीबार यसको मूल्य २ लाख ८३ हजार ५०० रूपैयाँ थियो।
सुनसँगै चाँदीको मूल्य पनि घटेको छ। शुक्रबार प्रतितोला ३ हजार ८२५ रूपैयाँमा कारोबार भएको चाँदी आइतबार १७५ रूपैयाँ घटेर ३ हजार ६५० रूपैयाँमा झरेको छ।
नेपालमा सुनको मूल्य तीव्र रूपमा घट्नुको मुख्य पृष्ठभूमि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आएको ठूलो गिरावट हो।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा शुक्रबार सुनको मूल्य प्रतिऔंस ३ हजार ९०० अमेरिकी डलरभन्दा तल झरेको थियो। आइतबार उपलब्ध अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य सूचकमा सुन प्रतिऔंस करिब ३ हजार ८७६ डलर छ। आइतबार अन्तर्राष्ट्रिय सुन बजारको नियमित कारोबार बन्द हुने भएकाले यो नयाँ कारोबारको मूल्य भने होइन।
अहिलेको गिरावटलाई सामान्य दैनिक उतारचढावका रूपमा मात्रै हेर्न मिल्दैन।
यस वर्षको जनवरीमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य प्रतिऔंस ५ हजार ५९५ डलरसम्म पुगेर कीर्तिमान बनेको थियो। शुक्रबारको मूल्य उक्त उच्चतम विन्दुभन्दा करिब ३० प्रतिशत कम छ।
सुनको मूल्य अक्टोबरमा लगातार दोस्रो महिना घट्ने क्रममा रहेको अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सले जनाएको छ।
केही महिनाअघि लगातार कीर्तिमान बनाइरहेको सुन अहिले किन यसरी ओरालो लागिरहेको छ?
यसको उत्तर विश्व अर्थतन्त्रका तीनवटा महत्त्वपूर्ण घटनाक्रमसँग जोडिएको छ — अमेरिकी ब्याजदर, कच्चा तेलको मूल्य र सेयर बजारमा आएको उथलपुथल।
अमेरिकी ब्याजदरले किन घटाउँछ सुनको मूल्य?
सुनको मूल्यमा दबाब पर्नुको एउटा प्रमुख कारण अमेरिकामा ब्याजदर अझै बढ्न सक्ने अपेक्षा हो।
सुन र बैंक निक्षेपबीच एउटा आधारभूत भिन्नता छ। बैंकमा पैसा राख्दा ब्याज आउँछ। अमेरिकी सरकारी ऋणपत्र खरिद गर्दा पनि निर्धारित प्रतिफल प्राप्त हुन सक्छ। तर सुन किनेर राख्दा नियमित ब्याज आउँदैन। सुनको मूल्य बढेपछि बेचेर नाफा कमाउन सकिन्छ भन्ने अपेक्षामा लगानी गरिन्छ।
त्यसैले ब्याजदर बढ्दा सुनको आकर्षण घट्न सक्छ।
उदाहरणका लागि, कुनै लगानीकर्ताले सुन खरिद गर्ने कि अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रमा लगानी गर्ने भन्ने निर्णय गरिरहेको छ भने ऋणपत्रबाट पाइने प्रतिफल बढ्दा सुन खरिद गर्न ऊ कम इच्छुक हुन सक्छ।
अर्थशास्त्रमा यसलाई 'अवसर लागतको प्रभाव' भनिन्छ।
अमेरिकी केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भले अक्टोबर २८ मा नीतिगत ब्याजदर यथावत् राखेको थियो। अहिले अमेरिकाको नीतिगत ब्याजदर लक्ष्य सीमा ३.७५ देखि ४ प्रतिशत छ।
फेडरल रिजर्भले अमेरिकी अर्थतन्त्र बलियो गतिमा विस्तार भइरहेको र मूल्यवृद्धि अझै उच्च रहेको जनाएको छ।
अमेरिकाको पछिल्लो आर्थिक वृद्धिदर अपेक्षाभन्दा बलियो आउनु र सेप्टेम्बरमा मूल्यवृद्धि तीव्र हुनुले पनि आगामी दिनमा ब्याजदर बढ्न सक्ने अनुमान बलियो बनाएको छ।
स्विस बैंक युबिएसका विश्लेषक जियोभानी स्टाउनोभोले रोयटर्ससँग अमेरिकी आर्थिक वृद्धिको बलियो तथ्यांक र कच्चा तेलको मूल्यवृद्धि सुनको मूल्यमा दबाब सिर्जना गर्ने प्रमुख कारण भएको बताएका छन्।
यद्यपि, अमेरिकी केन्द्रीय बैंकले फेरि ब्याजदर बढाउने निर्णय गरिसकेको छैन। यो बजारमा कायम अपेक्षा हो।
तेल महँगिँदा सुन किन सस्तो हुँदैछ?
विश्वमा युद्ध वा ठूलो राजनीतिक अनिश्चितता हुँदा सुनको मूल्य बढ्ने गरेको धेरैले सुनेका हुन्छन्।
त्यसैले अहिले मध्यपूर्वमा तनाव कायम रहँदा पनि सुन किन घटिरहेको छ भन्ने प्रश्न स्वाभाविक हो।
यसको एउटा व्याख्या कच्चा तेलको मूल्यसँग जोडिन्छ।
मध्यपूर्वको द्वन्द्व तथा होर्मुज जलमार्गबाट हुने तेल आपूर्तिमा अवरोध आउन सक्ने चिन्ताले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्यलाई प्रभावित गरिरहेको छ।
रोयटर्सका अनुसार अक्टोबरमा कच्चा तेलको मूल्य लगातार चौथो महिना बढ्ने अवस्थामा पुगेको थियो।
कच्चा तेल महँगिँदा ढुवानी, उद्योग र उपभोग्य वस्तुको लागत बढ्न सक्छ। त्यसले समग्र मूल्यवृद्धिमा दबाब सिर्जना गर्छ।
मूल्यवृद्धि बढ्ने जोखिम देखेपछि केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर घटाउन ढिलाइ गर्न वा बढाउन सक्छ।
अहिले अमेरिकी अर्थतन्त्रमा त्यही सम्भावनाको चर्चा भइरहेको छ।
त्यसैले तेल महँगिनुले सुनको माग बढाउनेभन्दा उच्च ब्याजदरको अपेक्षा बलियो बनाउने प्रभाव पारेको हुन सक्ने विश्लेषकहरूको बुझाइ छ।
तर विश्व बजारमा सुनको मूल्य एउटा कारणले मात्रै निर्धारण हुँदैन। राजनीतिक जोखिम, अमेरिकी डलर, ऋणपत्रको प्रतिफल, केन्द्रीय बैंकहरूको खरिद र लगानीकर्ताको व्यवहारले पनि मूल्य प्रभावित गर्छन्।
सेयर बजार घट्दा सुन पनि किन घट्यो?
शुक्रबार सुनको मूल्यमा आएको ठूलो गिरावटको अर्को सम्भावित कारण अमेरिकी सेयर बजारमा आएको बिक्रीको दबाब हो।
विशेषगरी प्रविधि कम्पनीहरूका सेयरमा तीव्र गिरावट आएको थियो।
एआई प्रविधिमा ठूलो रकम लगानी गरिरहेका कम्पनीहरूले भविष्यमा अपेक्षित नाफा कमाउन सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने चिन्ता लगानीकर्तामा बढेको छ। यस्तो अवस्थामा केही लगानीकर्ताले प्रविधि कम्पनीका सेयर बिक्री गरेका थिए।
सामान्यतया सेयर बजारमा अनिश्चितता बढ्दा लगानीकर्ता सुनतर्फ आकर्षित हुन सक्छन्। तर शुक्रबार सुनको मूल्य पनि सँगसँगै घट्यो।
यसको एउटा सम्भावित कारण नगदको आवश्यकता हो।
मानौं, कुनै लगानीकर्ताले ऋण लिएर सेयर खरिद गरेको छ। सेयरको मूल्य अचानक घटेपछि उसले थप रकम वा धितो जम्मा गर्नुपर्ने हुन सक्छ। त्यस्तो अवस्थामा उसले आफ्नो सुन समेत बेचेर नगद जुटाउन सक्छ।
वित्तीय बजारमा यसलाई मार्जिन कल र नगद आवश्यकताका कारण हुने बिक्रीसँग जोडेर व्याख्या गरिन्छ।
रोयटर्सले उद्धृत गरेका विश्लेषकहरूले शुक्रबार सेयर बजारको गिरावटका कारण सुनमा समेत यस्तो बिक्रीको दबाब परेको हुन सक्ने बताएका छन्।
यद्यपि, कति सुन यही कारणले बिक्री भयो भन्ने स्वतन्त्र तथ्यांक उपलब्ध छैन।
त्यसैले सेयर बजारको गिरावटलाई सुनको मूल्य घट्नुको एक मात्र प्रमाणित कारण मान्न मिल्दैन।
सुनसँगै चाँदी र अरू धातुको मूल्य पनि घट्यो
शुक्रबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुन मात्र होइन, चाँदी र प्लाटिनमको मूल्य पनि घटेको थियो।
रोयटर्सका अनुसार चाँदीको मूल्य ६.५ प्रतिशत घटेर प्रतिऔंस ४९ डलर पुगेको थियो। चाँदी सन् २०२५ नोभेम्बरयता पहिलो पटक प्रतिऔंस ५० डलरभन्दा तल झरेको हो।
त्यस्तै प्लाटिनम ४.२ प्रतिशत घटेर प्रतिऔंस १ हजार ४२५ डलर पुगेको थियो।
यी धातु सुनभन्दा फरक औद्योगिक उत्पादनमा पनि धेरै प्रयोग हुन्छन्। त्यसैले विश्व अर्थतन्त्रको अवस्था र औद्योगिक मागको अपेक्षाले पनि यिनको मूल्य प्रभावित गर्छ।
सुनको मागमा भने लगानीकर्ता र विभिन्न देशका केन्द्रीय बैंकहरूको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
केन्द्रीय बैंकहरूले आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चितिको एउटा हिस्सा सुनका रूपमा राख्छन्। त्यसैले सुनलाई गहना वा व्यक्तिगत लगानीको वस्तुका रूपमा मात्रै हेर्न मिल्दैन।
अब सुनको मूल्य अझै घट्छ कि फेरि बढ्छ?
सुनको मूल्य अब कुन दिशामा जान्छ भन्ने निश्चित रूपमा भन्न सकिँदैन।
अमेरिकामा मूल्यवृद्धि उच्च रहिरह्यो र फेडरल रिजर्भले ब्याजदर बढाउने अवस्था बन्यो भने सुनको मूल्यमा थप दबाब पर्न सक्छ।
तर अमेरिकी अर्थतन्त्र कमजोर भयो, फेडरल रिजर्भले ब्याजदर घटाउने संकेत दियो वा विश्वभर सुरक्षित लगानीको माग फेरि बढ्यो भने सुनको मूल्य उकालो लाग्न सक्छ।
युबिएसका विश्लेषक स्टाउनोभोले सन् २०२७ मा अमेरिकी केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर घटाउने अवस्था आए सुनको मूल्य प्रतिऔंस ५ हजार डलर वा त्योभन्दा माथि पुग्न सक्ने अनुमान गरेका छन्।
तर यो निश्चित पूर्वानुमान होइन। ब्याजदर घट्ने र लगानीकर्ताको माग बढ्ने सम्भावनामा आधारित विश्लेषण हो।
अर्कातिर सुनको मूल्य ४ हजार डलरभन्दा तल झर्दा विभिन्न देशका केन्द्रीय बैंकहरूको खरिदले मूल्यलाई केही समर्थन दिन सक्ने अपेक्षा पनि बजारमा छ।
तर केन्द्रीय बैंकहरूको खरिद कुन परिमाणमा हुन्छ र त्यसको असर कति पर्छ भन्ने अहिले निश्चित छैन।
नेपाली बजारमा अब के होला?
नेपाली सुनको मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित छ। विश्व बजारको मूल्यसँगै अमेरिकी डलरको विनिमय दर, आयातमा लाग्ने कर तथा स्थानीय मूल्य निर्धारणका आधारले नेपाली बजारको दर प्रभावित हुन्छ।
त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुन ५ प्रतिशत घट्यो भन्दैमा नेपालमा पनि ठ्याक्कै ५ प्रतिशत घट्छ भन्ने हुँदैन।
पछिल्लो गिरावटले भने अन्तर्राष्ट्रिय बजारको उतारचढाव नेपाली उपभोक्तासम्म कति छिटो पुग्न सक्छ भन्ने देखाएको छ।
बिहीबार प्रतितोला २ लाख ८३ हजार ५०० रूपैयाँ रहेको सुन आइतबार २ लाख ७२ हजार रूपैयाँमा झर्नु त्यसैको उदाहरण हो।
यो गिरावटले सुन किन्ने तयारीमा रहेका उपभोक्तालाई केही राहत दिन सक्छ। तर मूल्य अझै घट्छ कि फेरि बढ्छ भन्ने निश्चित छैन।
***
