देशका अधिकांश भूभागमा बिहीबार बिहानैदेखि पानी परिरहेको छ। पानी नपरेका ठाउँमा पनि आकाश डम्म बादलले ढाकेको छ।
तर रोचक कुरा के छ भने, देशभरि पानी पार्न थालिसकेको यो नयाँ मौसमी प्रणाली अहिलेसम्म नेपाल प्रवेश गरिसकेको छैन।
बंगालको खाडीमा विकसित यो प्रणाली भारतको विशाखापट्टनम आसपासबाट जमिनी सतहमा प्रवेश गरेको जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका मौसमविद डेबिट ढकालले बताएका छन्।
अब प्रश्न उठ्छ — समुद्र माथिको आकाशबाट भर्खरै भारत प्रवेश गरेको यो प्रणालीले अहिलेदेखि नै नेपालमा आफ्नो प्रभाव कसरी देखाउन थाल्यो?
मौसमविदहरूले भारतको जमिनी सतहमा प्रवेश गरेपछि यो मौसमी प्रणालीको प्रभाव कमजोर भइरहेको बताएका छन्। तर प्रभाव कमजोर हुँदै गए पनि यसको असर किन कायम छ?
हामीले यो स्टोरीमा यिनै प्रश्नको उत्तर खोज्ने प्रयास गरेका छौं।
यसका लागि सबभन्दा पहिला अत्यधिक ठूलो वर्षा गराउने अनुमान गरिएको यो प्रणाली कहाँबाट कसरी सुरू भयो भन्ने बुझ्नुपर्छ।
अन्दमानबाट बंगालको खाडीसम्म
यो मौसमी प्रणाली एकैचोटि भारतमा बनेको होइन।
भारतीय मौसम विज्ञान विभागले अन्दमान सागर र आसपासका क्षेत्रमा सेप्टेम्बर १९ तिर न्यूनचापीय प्रणाली बन्ने सम्भावना औंल्याएको थियो।
नभन्दै सेप्टेम्बर २१ सम्म आइपुग्दा उत्तर–पश्चिम बंगालको खाडीमा यस्तो न्यूनचापीय प्रणाली बनिसकेको थियो।
अर्को ४८ घन्टामा 'डिप्रेसन' हुँदै 'डिप डिप्रेसन' बन्ने अनुमान भारतको मौसम विभागले सार्वजनिक गरेको थियो।
वायुमण्डलको कुनै क्षेत्रमा हावाको चाप वरिपरिको भन्दा कम हुने अवस्थालाई न्यूनचापीय क्षेत्र भनिन्छ। यस्तो ठाउँमा वरिपरिको हावा भेला भएर माथितिर उठ्ने भएकाले बादल बन्ने र वर्षा हुने सम्भावना बढ्छ।
न्यूनचापीय प्रणाली कति बलियो छ भन्ने आधारमा मौसमविदहरूले विभिन्न तहमा वर्गीकरण गर्छन्। त्यसैले 'डिप डिप्रेसनमा परिणत भयो' भन्नुको अर्थ न्यूनचापीय प्रणाली निकै बलियो भयो भन्ने बुझिन्छ।
यो प्रणाली सेप्टेम्बर २२ मा बंगालको खाडीको मध्य-पश्चिम र उत्तर-पश्चिम भागमा आइपुग्दा 'डिप्रेसन' को अवस्थामा थियो।
त्यसको अर्को दिन, सेप्टेम्बर २३ मा यो अझ बलियो भएर 'डिप डिप्रेसन' मा परिणत भयो।
जमिनमा आएपछि प्रणाली कमजोर हुँदैछ, तर प्रभाव किन बाँकी छ?
भारतीय मौसम विभागले बिहीबार दिउँसो सवा १ बजे सार्वजनिक गरेको विवरण अनुसार आज बिहान ८:३० बजे यो प्रणाली उत्तर आन्ध्रप्रदेश र दक्षिण ओडिसाको सीमाक्षेत्रमा थियो।
त्यस बेला यसको केन्द्र कलिंगपट्टनमबाट करिब ७० किलोमिटर पश्चिम–उत्तरपश्चिम, ओडिसाको रायगडाबाट ८० किलोमिटर दक्षिण–दक्षिणपूर्व र कोरापुटबाट ९० किलोमिटर पूर्व–दक्षिणपूर्वमा थियो।
विभागले साँझसम्म यसको प्रभाव कमजोर हुने र त्यसपछि अर्को २४ घन्टामा थप कमजोर हुँदै जाने अनुमान गरेको छ।
तर यहाँ एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा छ।
मौसमी प्रणाली कमजोर हुनु र त्यसले सिर्जना गरेको मौसमी प्रभाव हराउनु एउटै कुरा होइन।
समुद्रमाथि बनेको यस्तो प्रणालीलाई समुद्रको तातो र जलवाष्पले ऊर्जा दिन्छ। जमिनको सतहमाथि आएपछि यसले समुद्रबाट पाइरहेको ताप र ओसिलोपन कम हुन्छ। यसले प्रणालीलाई स्वत: कमजोर बनाउँछ।
तर प्रणाली कमजोर भयो भन्दैमा त्यसको प्रभाव कम हुँदैन।
जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाकी मौसमविद निष्ठा निरौलाका अनुसार, यस्तो प्रणालीले आफूसँग ल्याएको ओसिलो हावा, बादल र वर्षा गराउने वातावरणलाई पहिले नै ठूलो क्षेत्रमा फैलाइसकेको हुन्छ, जसको प्रभाव केही समय कायम रहन सक्छ।
भन्नुको मतलब, समुद्रमा विकसित भएको यस्तो प्रणाली जमिनमा पुगेपछि सामान्यतया कमजोर हुँदै जान्छ। तर यसले ल्याउने ओसिलो हावा र बादलको असर तत्कालै हराउँदैन। यो ठूलो क्षेत्रमा फैलिन्छ र केही समयसम्म असर देखाइरहन्छ।
'भारतमै रहेको यो मौसमी प्रणालीले अहिले नै नेपालमा प्रभाव देखाउनुको कारण पनि यही हो,' उनले सेतोपाटीसँग भनिन्।
भारतबाट आएको हावाले नेपालमा के गर्यो?
वायुमण्डलमा पानी आफै एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा सर्दैन। त्यसका लागि हावा चाहिन्छ।
उक्त प्रणाली नेपाल नछिरेको भए पनि त्यसले ल्याएको ओसिलो हावा र वर्षा गराउने वातावरण नेपाल प्रवेश गरिसकेको छ।
भारतको जमिनी सतहमा छिरेपछि यो प्रणाली कमजोर हुँदै गएको भए पनि त्यससँग सम्बन्धित बादल र ओसिलो हावाको प्रभाव नेपालसम्म आइपुगेको निरौला बताउँछिन्।
'हावाको गति बढ्ने क्रमसँगै यो मौसमी प्रणालीले ल्याउने ओसिलो हावा र वर्षा गराउने बादल ठूलो क्षेत्रमा फैलिन्छ,' उनले भनिन्, 'अहिले यो प्रणाली सिधै नेपाल आइपुगेको होइन, प्रणालीसँग सम्बन्धित बादल र ओसिलो हावाको प्रभाव नेपालसम्म आइपुगेको हो।'
तर अहिले नेपालमा भइरहेको वर्षाको हरेक थोपा बंगालको खाडीबाटै आएको हो भन्न मिल्दैन।
मौसमविद निरौलाका अनुसार यो प्रणाली आउनु अघिदेखि नेपालमा मनसुन केही कमजोर भए पनि प्रभाव कायम छ। सँगसँगै, पश्चिमी वायुको प्रभाव पनि छ।
त्यसैबीच भारतबाट जलवाष्पयुक्त हावा प्रवेश गरेपछि पानी पार्ने प्रणाली सक्रिय भएको उनको भनाइ छ।
'मनसुनको प्रभाव छँदैछ। त्यसमाथि पश्चिमी वायुको पनि अलिअलि प्रभाव छ,' निरौलाले भनिन्, 'त्यसमाथि भारतमा आएको नयाँ प्रणालीको थप असरले धेरै वर्षा र भारी वर्षा हुने भएको हो।'
यसको अर्थ, अहिले नेपालको वातावरणमा एउटा मात्र मौसमी प्रणालीले काम गरिरहेको छैन।
भारतबाट आएको न्यूनचापीय प्रणालीसँग सम्बन्धित ओसिलो हावा, नेपालमा कायम रहेको मनसुनी प्रभाव र पश्चिमी वायुको अवस्थाले वर्षाका लागि अनुकूल वातावरण बनाइरहेको निरौला बताउँछिन्।
बिहीबार कहाँ धेरै पानी पर्यो?
नेपालमा पछिल्लो २४ घन्टामा सबभन्दा बढी वर्षा पाल्पाको बल्ड्याङगढीमा मापन भएको जल तथा मौसम विज्ञान विभागको वेबसाइटमा देखिन्छ।
त्यहाँ पछिल्लो २४ घन्टामा अधिकतम १६१ मिलिमिटर पानी परेको छ।
त्यस्तै, अर्घाखाँचीको सिमलपानीमा १५० मिलिमिटर, कपिलवस्तुको भगवानपुरमा १४५, मैनारमा १३८ र रंगाईमा ८६ मिलिमिटर वर्षा भएको छ।
दाङको कोइलावासमा ९६.६ मिलिमिटर, तनहुँको खैरेनीटारमा ८९.६ मिलिमिटर, संखुवासभाको टासीगाउँमा ८४.६ मिलिमिटर वर्षा मापन भएको छ।
भारततर्फ पनि यो प्रणालीले ठूलो वर्षा गराएको छ।
भारतीय मौसम विभागका अनुसार पछिल्लो २४ घन्टामा ओडिसाको सिमिलिगुडामा १९३.९ मिलिमिटर, चित्रकोन्डामा १६८.८, महेन्द्रगढमा १५३.४ र टांगीमा १४२ मिलिमिटर वर्षा भएको छ।
शुक्रबार किन अझ पानी पर्न सक्छ?
भारतमा प्रणाली कमजोर हुँदै गए पनि नेपालमा वर्षा तुरून्त रोकिने अवस्था छैन।
भारतीय मौसम विभागले बिहीबार जारी गरेको विज्ञप्तिमा यो प्रणाली उत्तर–उत्तरपश्चिमतर्फ सर्दै साँझतिर कमजोर हुने र त्यसपछिको २४ घन्टामा थप कमजोर हुँदै जाने जनाएको छ।
नेपालतर्फ भने बिहीबारको तुलनामा शुक्रबार वर्षाको गतिविधि बढ्न सक्ने मौसम पूर्वानुमान महाशाखाको आकलन छ।
महाशाखाका अनुसार, शुक्रबारदेखि आइतबारसम्म गण्डकी र लुम्बिनीका केही स्थानमा भारीदेखि धेरै भारी तथा एक–दुई स्थानमा अति भारी वर्षाको सम्भावना छ। अन्य प्रदेशका केही स्थानमा पनि भारी वर्षाको सम्भावना छ।
मौसमविद निरौलाका अनुसार शुक्रबार यसको प्रभाव अझ बढ्न सक्छ।
'कर्णाली, सुदूरपश्चिमतिर भोलि यसको प्रभाव बढी देखिने छ,' उनले भनिन्।
उनका अनुसार शुक्रबार र शनिबार भारीदेखि अति भारी वर्षाको सम्भावना रहे पनि त्यसपछि क्रमशः कम हुँदै जानेछ।
***
.JPG)
-1746009348.jpg)
