भोटेकोशी-त्रिशूली बाढीका कारण माथिल्लो त्रिशूली-३ 'ए' जलविद्युत आयोजनाको सुरूङमा फसेकाहरूको उद्धार सुरू गरिएको छ।
नेपाल विद्युत प्राधिकरणद्वारा प्रवर्द्धित ६० मेगावाट क्षमताको उक्त आयोजनामा ३५ देखि ४० जना श्रमिक/कर्मचारी फसेको अनुमान छ। चार दिनदेखि फसिरहेका उनीहरूको उद्धारका लागि नेपाली सेना तथा विज्ञसहितको टोलीले काम गरिरहेको छ।
टोलीले सुरूङ पत्ता लगाइसकेको छ। तर उद्धार टोली भित्रसम्म पुग्न सकेको छैन।
रातभर पनि खन्ने काम निरन्तर रहने उल्लेख गरिएको छ। त्यहाँ आज दिनभर के-के भयो? भित्रसम्म किन पुग्न सकिएन?
हामीले यसबारे उद्धारको नेतृत्व लिएर फिल्डमा खटिएका सांसद तथा सुरूङ विज्ञ श्रीराम न्यौपानेसँग कुराकानी गरेका छौं।
उनले आइतबार सुरूङ पत्ता लगाएर मुखसम्म पुगेको बताए। भित्र छिर्ने प्रयास पनि गरेको तर स्ल्याब बाक्लो भएका कारण कंक्रिट काटेर मात्र भित्र छिर्न सकिने उनको भनाइ छ।
'भित्र छिर्ने प्रयास गरेका हौं। तर कटरले कंक्रिट नकाटी भित्र जान सक्ने अवस्था भएन,' उनले भने, 'अब कंक्रिट कटर काठमाडौंबाट हेलिकप्टरमा लैजाने र स्ल्याब काट्ने काम गरिने छ।'
दिउँसो केही समय मौसमका कारण काममा अवरोध पुगेका कारण पनि काममा केही समय लागेको उनले बताए।
'हिजो राति काम गर्न सकिएन। आज दिउँसो पानी पनि पर्यो। फेरि बाढी आउँदैछ भन्ने कुराले पनि केही समय काममा अवरोध भयो,' उनले भने, 'आज रातभर खन्ने कामले निरन्तरता पाउने छ। सोमबार बिहान १०/११ बजेसम्म भित्रको वास्तविकतासम्म पुग्न सकिने छ।'
आइतबार टोलीले सुरूङभित्र हावा र आवाज समेत पठाएको थियो। तर सुरूङ भित्रबाट कुनै पनि प्रतिक्रिया नआएको उनले जानकारी दिए।
'टर्च लाइट बालेर झुन्ड्याएर पठायौं। पाइप पनि भित्र पठायौं। कम्प्रेसर सहितको ठूलो हावाको बेग पठाइयो। माइकिङ गरियो, सिट्ठी बजाइयो तर कुनै पनि प्रतिक्रिया आएन,' उनले भने।
केही प्रतिक्रिया नआए पनि उनीहरू सुरक्षित रहन सक्ने ठाउँ करिब १४० मिटरभित्र पावरहाउस नजिकै रहेको उनले बताए।
'यता लेदो होला अवरोध होला, आउनै नमिल्ने होला। उहाँहरू सुरक्षित भएर बसेको भए त्यो पावर हाउसमा बसेको हुनुपर्छ। अब त्यो बस्नै नमिल्ने गरी लेदोले ठेलेर पानीले डुबाएको भए अर्कै कुरा भयो, तर पावर हाउसको सुरक्षित ठाउँमा पुग्न सकेको भए पानी पनि छ, अलिअलि हावा पनि हुनुपर्छ। किनभने भित्र पानी छङछङ गरिरहेको छ,' सांसद तथा विज्ञ न्यौपानेले थपे।
खन्दा निस्किएको पानी सुरूङतर्फ गरइरहेको र छङछङ आवाज आइरहेको उनले बताए।
सुरूङभित्र रहेर पावरहाउसको सुरक्षित एरियामा बसेको भए अझै पनि जीवितै उद्धारको सम्भावना देखिएको उनको भनाइ छ।
बाढीको चार दिन बितिसक्दा पनि सुरूङमा फसेकाहरूको उद्धार हुन सकेको छैन। विभिन्न आयोजनाको सुरूङमा कम्तिमा ३२५ जना सुरूङ भित्र फसेका छन्। आइतबारसम्मको विवरण अनुसार माथिल्लो त्रिशूली-१ को सुरूङ भित्र ३०० जना फसेको अनुमान गरिएको छ। यो सुरूङको तीन किलोमिटरसम्म खन्दा पनि केही फेला नपरेको जनाइएको छ।
त्यस्तै, लाङटाङ जलविद्युत आयोजनाको सुरूङमा २५ जना फसेको आयोजनाले जनाएको छ।
चिलिमे लगायत अन्य आयोजनाको सुरूङमा पनि केही कर्मचारी/श्रमिक फसेको उल्लेख गरिएको छ। तर कुन आयोजनाको सुरूङमा कति फसेका छन् भन्ने यकिन तथ्यांक आइसकेको छैन। आयोजनाहरूको कुल सम्पर्कविहीन संख्या भने सार्वजनिक भएको छ। हालसम्म विभिन्न ११ वटा जलविद्युत आयोजनामा कार्यरत ८९८ जना सम्पर्कविहीन छन्। आइतबारसम्म कुनै पनि प्रगति प्राप्त नभएको स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था इप्पानले जनाएको छ।
अहिले सरकारले सेना, नेपाली विज्ञ, चिनियाँ तथा भारतीय विज्ञहरू समेत खटाएर सुरूङमा फसेकाहरूको खोजी काम गरिरहेको छ। तर समयमा खोजी तथा उद्धारको काम हुन नसकेको भन्दै सरकारको आलोचना भइरहेको छ।
