हाम्रो शरीरमा विभिन्न किसिमका हर्मोन हुन्छन्। हर्मोन बनाउने थुप्रै ग्रन्थी छन्। जसले शरीरको सन्तुलनको काम गरिरहेका हुन्छन्।
हामीले जान्दै आएका हर्मोनसम्बन्धी रोगहरू जस्तै: प्यानक्रियाजमा इन्सुलिन नबन्नाले हुने डाइभिटिज अथाव थाइराइड ग्रन्थीबाट थाइराइड राम्रोसँग नबन्नाले हाइपो थाइराइड हुने, बढी बन्नाले हाइपर थाइराइड हुने जस्ता समस्या धेरैलाई थाहा छ। तर अरू थुप्रै रोग छन् जसको बारेमा धेरै जानकारी छैन। जानकारी भए पनि पहिचान गरेर उपचार गर्न गाह्रो भइरहेको छ।
'आस्टियो पोरोसिस' भन्ने रोग छ, जुन सामान्य रूपमा पाइन्छ। तर यसलाई बेवास्ता गरिएको छ। यो रोग हड्डी मक्किएर जाने रोग हो। हड्डी मक्किनु भनेको त्यहाँ क्याल्सियम कम भएर हो। ढाड बांगिने, कुप्रो पर्ने, सानो चोट पटकमै हात खुट्टा भाँचिने हुन्छ। तर यसलाई रोगको रूपमा लिइएको छैन। बच्चा तथा युवाहरूको हातखुट्टा भाँचिने भयो भने हर्मोनको गडबडी छ कि भनेर हेर्नुपर्छ।
अझै ६५ लागेका महिला र ७० लागेका महिलाको हड्डीमा क्याल्सियम कति छ भनेर हेर्नुपर्छ। त्यसलाई रोकथाम गर्नको लागि औषधी समेत दिन सकिन्छ। महिलाहरूको महिनावारी बन्द भएपछि अझै धेरै ख्याल गर्नुपर्छ।
धेरै औषधी खाएर रक्तचाप नियन्त्रणमा आएको छैन भने त्यस्ता बिरामीलाई हर्मोनको समस्या हुन सक्छ। ३० वर्षभन्दा कम उमेरमा उच्च रक्तचाप छ अथवा धेरै उमेर भएकाहरूलाई अस्वाभाविक उच्च रक्तचाप छ भने पनि त्यस्तो अवस्थामा हर्मोनको गडबडी हुन सक्छ। हर्मोनलाई सन्तुलनमा राख्ने औषधी खुवाउन सकेमा रक्तचाप सन्तुलनमा आउँछ।
सोडियम र पोटासियममा गडबडी आउनु पनि हर्मोनको कारणले हुन सक्छ। पोटासियम र सोडियमको कमी भयो भने यसको औषधी खाएर मात्र हुँदैन। यसको कारण पत्ता लगाउनुपर्छ। कारण पत्ता लगाएर उपचार गरियो भने पटक/पटक उपचार गरिरहनु पर्दैन।
(इन्डोक्राइनोलोजिष्ट डा.सौरभ खतिवडा चितवन मेडिकल कलेजमा कार्यरत छन्।)
