बेल्जियमकी १९ वर्षीया अमेलिया डी साल्भे शिक्षक बन्न चाहन्छिन्।
भविष्यमा कक्षाकोठामा उभिएर विद्यार्थीलाई पढाउन चाहने उनी अहिले भने सडकमा उभिएकी छन्।
र, सरकारलाई आफ्ना कुरा सुनाउन खोजिरहेकी छन्।
आन्दोलन नगरी केही परिवर्तन नहुने देखेपछि आफूहरूले प्रदर्शन सुरू गरेको उनले अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सलाई बताएकी छन्।
बेल्जियममा विद्यार्थी आन्दोलन पहिलेदेखि नै चलिरहेको थियो। फ्रान्सका विद्यार्थीको प्रदर्शनले उनीहरूलाई थप उत्साहित बनाएको उनको भनाइ छ।
अहिले युरोपका विभिन्न सहरमा फरक माग लिएर मानिसहरू सडकमा छन्। फ्रान्समा विद्यालयको अवस्था, बेल्जियममा शिक्षाको खर्च, आयरल्यान्डमा पढाइसँगै बसोबास र स्पेनमा आवासको संकट प्रदर्शनका विषय बनेका छन्।
यी आन्दोलन एउटै संगठनले सञ्चालन गरेको एउटै अभियान होइनन्। सहभागी पनि सबै विद्यार्थी वा युवा मात्रै छैनन्।
तर युवाहरूका अनुभवमा एउटा साझा चिन्ता भेटिन्छ — हाम्रो शिक्षा कति राम्रो छ? पछि काम कस्तो पाइन्छ? त्यसको कमाइले जिन्दगी कसरी चल्छ? हामी स्वतन्त्र भएर बाँच्न सक्छौं कि सक्दैनौं?
यो चिन्ताले ठूलो प्रश्न उठाउँछ — युरोपजस्तो समृद्ध समाजमा हुर्किएका युवालाई आफ्नो भविष्य सुरक्षित छ भन्ने भरोसा किन हुन सकेको छैन?
यसले हाम्रा लागि पनि प्रश्न खडा गर्छ। आफ्नो भविष्यलाई लिएर युरोपका युवा यति पिरोलिएका छन् भने नेपालका युवाको मनमा कति अनिश्चय होला?
अहिले भने युरोप र त्यहाँका प्रदर्शनको कुरा गरौं।
फ्रान्समा अहिलेको विद्यार्थी आन्दोलन पेरिस नजिकैको एउटा विद्यालयमा शिक्षकको रिक्त पदपूर्ति गर्नुपर्ने मागबाट फैलिएको हो।
फ्रान्सको प्रभावशाली पत्रिका 'ले मोन्ड' का अनुसार विद्यार्थीले शिक्षकको अभाव, एक जना शिक्षक अनुपस्थित हुँदा अर्को नआउने अवस्था, लामो र असन्तुलित कक्षा तालिका तथा जीर्ण भवनका विषय उठाएका छन्।
उनीहरूको मागको सार हो — विद्यालय पुगेपछि पढ्न पाइयोस्। कक्षामा शिक्षक होऊन्, बस्ने ठाउँ होस् र पढ्न सकिने वातावरण होस्।
पेरिस नजिकै पान्ताँमा १५ वर्षीया केसियाले रोयटर्सलाई आफ्नो कक्षामा ३५ जना रहेको र पर्याप्त कुर्सीसमेत नभएको बताएकी थिइन्। खाना खाने एक घन्टाको समयमा सबैले खाना लिन नभ्याउने उनको गुनासो थियो।
यस्तो अवस्थामा शिक्षक नआएर पाठ छुट्दा त्यसको असर परीक्षाको तयारीमा पर्न सक्छ। कमजोर तयारीको प्रभाव नतिजामा पर्न सक्छ। अनि त्यो नतिजासँग अगाडिको पढाइ जोडिन्छ। अगाडिको पढाइसँग भविष्य।
विद्यार्थीका यी मागमा आजको कक्षाकोठासँगै भोलिको अवसरको चिन्ता पनि देखिन्छ।
भवनको समस्या पुरानो देखिनुमा मात्र सीमित छैन। 'द गार्डियन' को रिपोर्टिङमा विद्यार्थीले गर्मीको लहर बेला कक्षामा बस्नै कठिन हुने तापक्रमको गुनासो गरेका छन्। उनीहरूले जीर्ण पूर्वाधार र लामो विद्यालय समयको विषय पनि उठाएका छन्।
दिनको धेरै समय बिताउनुपर्ने ठाउँमै पढ्न कठिन भएपछि विद्यालयप्रति असन्तोष पाठ्यक्रमभन्दा बाहिर पुगेको छ। शिक्षक, भवन र दिनचर्याका माग यसैले एकअर्कासँग जोडिएका छन्।
पढाइको अवसर सबैका लागि बराबर पनि छैन। अतिरिक्त पढाइको खर्च धान्न सक्ने परिवारले विद्यालयमा छुटेको पाठ बाहिर पढाउन सक्छन्। विपन्न परिवारका विद्यार्थीलाई त्यस्तो विकल्प जुटाउन कठिन हुन्छ।
ओइसिडीको सन् २०२२ को 'पिसा' अध्ययनमा फ्रान्सका सामाजिक–आर्थिक हैसियतका आधारमा सबभन्दा सुविधासम्पन्न २५ प्रतिशत र सबभन्दा विपन्न २५ प्रतिशत विद्यार्थीबीच गणितको नतिजामा ठूलो अन्तर देखिएको छ। ओइसिडीको औसत अन्तर ९३ अंक थियो।
त्यसैले विद्यालय सुधारको मागसँग सम्पन्न र विपन्न परिवारका विद्यार्थीले पाउने अवसरको प्रश्न पनि जोडिएको छ।
विद्यालयपछि उच्च शिक्षामा प्रवेश गर्ने प्रक्रियाले अर्को तनाव थपेको छ।
फ्रान्समा उच्च शिक्षाका लागि आवेदन दिने अनलाइन प्रणाली 'पार्कुर्सुप' छ। विद्यार्थीले यसमार्फत आवेदन गर्छन्। 'ले मोन्ड' का अनुसार आन्दोलनमा यो प्रणालीबारे पनि चर्को असन्तोष व्यक्त भएको छ।
इन्स्टिच्युट मोन्तेन्यले सन् २०२४ मा गरेको सर्वेक्षणमा उक्त प्रणाली प्रयोग गरेका युवामध्ये ७७ प्रतिशतले त्यसबाट तनाव अनुभव गरेको बताएका थिए।
पढाइमा मेहनत गरिरहँदा पनि आफूले चाहेको विषय र संस्थामा पुग्न सकिएला कि नसकिएला भन्ने अनिश्चय विद्यार्थीको चिन्ताको अर्को कारण बनेको छ।
त्यसमाथि प्रहरीसँगका झडप र पक्राउका घटनापछि अर्को आक्रोश थपिएको छ।
छिमेकी बेल्जियममा फ्रान्सको आन्दोलनले प्रेरणा दिए पनि विद्यार्थीका आफ्नै पुराना गुनासा छन्। विशेषतः फ्रान्सेली भाषामा शिक्षा सञ्चालन हुने समुदायमा उच्च शिक्षाको शुल्क वृद्धिले असन्तोष बढाएको छ।
युसिलुभाँ विश्वविद्यालयको विवरण अनुसार सन् २०२६–२७ मा पूरा शुल्क तिर्नुपर्ने विद्यार्थीको वार्षिक दर्ता शुल्क ८३५ युरोबाट १,१९४ युरो पुगेको छ। यो करिब ४३ प्रतिशत वृद्धि हो।
आय र अन्य मापदण्ड अनुसार छुट वा कम शुल्कको व्यवस्था भने छ। सबै विद्यार्थीले पूरा रकम तिर्नुपर्दैन।
तैपनि शुल्क वृद्धिले पढाइ अघि बढाउन सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने चिन्ता जन्माएको छ।
रोयटर्ससँग बेल्जियमका विद्यार्थीले भीडभाड भएका कक्षा र अध्ययन सामग्री पाउन कठिन भएको गुनासो पनि गरेका छन्। त्यसैले उनीहरूको असन्तोषमा बढी पैसा तिर्नुपर्ने दबाब र पाउनुपर्ने शैक्षिक सुविधाको अभाव दुवै जोडिएका छन्।
स्थानीय सञ्चारमाध्यम 'कात्र लियेज मिडिया' ले मार्चमै शुल्क वृद्धिविरूद्धको प्रदर्शन समेटेको थियो। त्यसमा सहभागी एक विद्यार्थीले केही परिवारलाई कुन सन्तानलाई पढाउने भन्ने छनोट गर्नुपर्ने र कसैले पढाइसँगै अझ बढी काम गर्नुपर्ने डर व्यक्त गरेकी थिइन्।
अहिलेको विरोधमा शिक्षासम्बन्धी नयाँ व्यवस्थासँगै सार्वजनिक यातायातको नियमित यात्राका लागि लिइने पासको शुल्क बढाउने घोषणाप्रति असन्तोष पनि जोडिएको त्यही सञ्चारमाध्यमले जनाएको छ।
यसले विद्यार्थीको चिन्ता विश्वविद्यालयलाई बुझाउने रकममा मात्र सीमित छैन भन्ने देखाउँछ। पढ्न जान लाग्ने खर्च पनि त्यही परिवार वा विद्यार्थीले जुटाउनुपर्छ।
रकम जुटाउन काम बढाउनुपरे पढाइका लागि समय घट्न सक्छ। त्यसैले शुल्कको एउटा निर्णय विद्यार्थीका लागि पूरै पढाइ धान्ने प्रश्न बन्न पुग्छ।
बेल्जियममा पढाइ धान्ने खर्चको कुरा उठिरहँदा आयरल्यान्डका विद्यार्थीले आफूहरू कसरी बसिरहेका र कलेज पुगिरहेका छन् भन्ने अनुभव सुनाएका छन्।
अक्टोबर १ मा डब्लिनमा १,५०० भन्दा बढी विद्यार्थीले प्रदर्शन गरे। विद्यार्थी संगठनले शुल्क घटाउन, सार्वजनिक स्वामित्वका विद्यार्थी आवास बनाउन र टाढाबाट यात्रा गर्ने विद्यार्थीलाई सहयोग गर्न माग गरेको थियो।
युनिभर्सिटी कलेज डब्लिनमा पढ्ने निकोल म्याकफाडेनले कतिपय विद्यार्थी भुइँमा सुतिरहेको र ढुसी लागेका आवासमा बसिरहेको बताइन्।
अर्का सहभागीले आफू हजुरबा–हजुरआमासँग बस्न पाएकाले सहज भएको तर सबैलाई त्यस्तो सुविधा नभएको सुनाए। उनका अनुसार कतिपय विद्यार्थीको कलेज पुग्ने लामो यात्रा बिहान पाँच बजेदेखि नै सुरू हुन्छ।
बिहानै यात्रा सुरू गर्नुपर्ने विद्यार्थीले कक्षासम्म पुग्न समय र पैसा दुवै खर्च गर्छ। बस्ने ठाउँ नै असुविधाजनक हुँदा आराम र पढाइ दुवै प्रभावित हुन सक्छन्। परिवारबाट सहयोग पाउने र नपाउने विद्यार्थीको अनुभव फेरि फरक हुन्छ।
विद्यार्थी प्रतिनिधिहरूले तत्काल विद्यार्थी योगदान शुल्क ५०० युरो घटाउन र क्रमशः हटाउने योजना बनाउन माग गरेका छन्। शुल्कसँगै उनीहरूले आवासमा सार्वजनिक लगानीको माग गर्नुको कारण पनि पढाइको यही समग्र खर्च हो।
आयरल्यान्डमा कलेज जान कहाँ बस्ने भन्ने प्रश्न छ। स्पेनमा काम गर्न थालेपछि पनि कहाँ र कसरी बस्ने भन्ने प्रश्नले मानिसहरूलाई सडकमा ल्याएको छ।
स्पेनको पछिल्लो आवाससम्बन्धी विरोधलाई बल दिएको घटना भने एक युवाको होइन, ८७ वर्षीया महिलाको थियो।
मारिकार्मेन आबास्काललाई सेप्टेम्बर २३ मा मड्रिडको घरबाट निकालियो। उनी त्यहाँ ७० वर्षभन्दा बढी बसेकी थिइन्। रोयटर्सका अनुसार घर लगानी कोषले किनेपछि भाडा तीव्र रूपमा बढाउन खोजिएको थियो। उनलाई स्ट्रेचरमा राखेर बाहिर निकालिएको दृश्य सार्वजनिक भयो।
त्यो घटनाले पहिलेदेखिको आवाससम्बन्धी असन्तोषलाई थप बल दियो। अक्टोबर ७ मा उनको मृत्युको खबरपछि पनि मानिसहरू सडकमा आए। त्यस दिनको रोयटर्स समाचारमा मृत्युको कारण खुलाइएको थिएन।
आवाससम्बन्धी विरोधमा युवासहित फरक उमेरका मानिस सहभागी छन्। उनीहरूले भाडामा बस्नेको सुरक्षा, घरबाट निकालिने डर र आवासलाई लगानीको वस्तु बनाइँदाको असर उठाएका छन्।
स्पेनमा घरको आपूर्ति र खर्चको समस्या पनि छ। रोयटर्सका अनुसार सहरी क्षेत्रमा बढ्दो माग, छोटो अवधिका लागि भाडामा दिइने आवास र नयाँ निर्माणमा अवरोधले आवास अभाव चर्काएका छन्।
अभाव र महँगीको असर व्यक्तिगत जीवनसम्म पुगेको छ। रोयटर्सले मड्रिडका ४० वर्षीय आलेक्स दोमिंगेजको अनुभव समेटेको छ। सम्बन्ध टुटिसके पनि उनी र उनकी पूर्वप्रेमिका एउटै ठाउँमा बसिरहेका थिए, किनभने दुवैले धान्न सकिने अर्को बसोबास भेटेका थिएनन्।
छुट्टाछुट्टै बस्ने खर्च धान्न नसक्दा सम्बन्ध टुटेपछि समेत जीवन अलग गर्न कठिन हुन सक्छ भन्ने यो उदाहरण हो।
देशको अर्थतन्त्र बढेको विवरणले मात्र यस्तो व्यक्तिलाई आफ्नो समस्या हल भएको अनुभूति नदिन सक्छ। उसका लागि प्रगतिको अर्थ आफ्नै तलबबाट भाडा तिरेर जीवन चलाउन सकिन्छ कि सकिँदैन भन्नेमा पनि हुन्छ।
यी देशका आन्दोलनमा फरक–फरक कारणले सञ्चित असन्तोष सडकमा आएको छ। कतै पढाउने शिक्षक नहुनु तत्कालको कारण बनेको छ, कतै शुल्क बढ्नु। कतै बस्ने ठाउँको अभाव र कतै एक वृद्धालाई घरबाट निकालिएको घटना।
यसलाई फ्रान्सबाट एउटै आन्दोलन अरू सबै देशमा सरेको भनेर बुझ्न मिल्दैन। तर एउटा देशमा विद्यार्थीले आवाज उठाएको देख्दा अर्को देशका विद्यार्थीलाई आफ्ना गुनासा सुनाउने हौसला मिलेको देखिन्छ।
बेल्जियमको विद्यार्थी आन्दोलनलाई फ्रान्सको प्रदर्शनले फेरि ऊर्जा दिएको अमेलियाको भनाइले यही संकेत गर्छ।
सडकमा आएका मानिसका आ–आफ्नै कारण र असन्तुष्टिले युरोपभरी आन्दोलनको रूप लिएका छन्।
फ्रान्सका विद्यार्थी नियमित पढाइ खोजिरहेका छन्। बेल्जियमका विद्यार्थी पढाइको खर्च धान्न सकिने अवस्था खोजिरहेका छन्। आयरल्यान्डका विद्यार्थी कलेज पुग्ने र बस्ने सहज अवस्था खोजिरहेका छन्। स्पेनमा आवासको माग लिएर ओर्लिएका युवा आफ्नो कमाइबाट स्वतन्त्र जीवन चलाउने ठाउँ खोजिरहेका छन्।
यी मागभित्र एउटा साझा चिन्ता छ — जीवन सहजसँग चलाउन सकिन्छ कि सकिँदैन? आफ्नो पढाइ पूरा गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन? पढाइपछि रोजगारी पाइन्छ कि पाइँदैन? मेहनत गरेर पढेपछि र काम गरेपछि आफ्नो भविष्य सुरक्षित बनाउन सकिन्छ कि सकिँदैन?
यी प्रश्न नेपालका युवाका लागि पनि अपरिचित छैनन्। युरोपका यी प्रदर्शनले समृद्ध देशले पनि शिक्षा, बसोबास र भविष्यको चिन्ताबाट युवालाई मुक्त राख्न नसकेको देखाएका छन्।
यही चिन्ता अहिले युरोपका सडकमा पोखिएका छन्।
आर्थिक र मानवीय स्रोत र क्षमता कमजोर भएका नेपाल जस्ता मुलुकले आफ्ना युवाहरूमा पनि बढिरहेका यस्ता असन्तोष र चिन्ताको सम्बोधन कसरी गर्लान्?
यो आफैमा चिन्ताको विषय छ।
***
.JPG)
