नेपाली कांग्रेसका महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माले चिसो बढेका कारण भूकम्प प्रभावितका लागि मंसिर मसान्तसम्म अस्थायी घर बनाइसक्ने व्यवस्था गर्न प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’लाई आग्रह गरेका छन्।
भूकम्पप्रभावित जिल्ला रूकुम पश्चिम र जाजरकोटबाट फर्केर प्रधानमन्त्रीलाई ११ बुँदे सुझाव पत्र बुझाउँदै महामन्त्रीद्वयले अस्थायी घर बनाउन प्रतिपरिवार ४० हजार रूपैयाँ दिने घोषणा गर्न र सो रकम तिहारलगत्तै पीडितहरूले पाउने व्यवस्था गर्न आग्रह गरेका छन्।
‘सुत्केरी, बालबालिका, वृद्धवृद्धा र अपांगता भएका नागरिकलाई चिसोले थप कष्टकर अवस्थामा पुर्याउने देखिन्छ । अतः मंसिर मसान्तसम्ममा सबैका लागि अस्थायी आवास निर्माण गरिसक्न युद्धस्तरमा काम अघि बढाउन जरुरी रहेको गम्भीरतापूर्वक ध्यानाकर्षण गराउँदछौं,’ महामन्त्रीद्वयले प्रधानमन्त्रीलाई बुझाएको पत्रमा भनिएको छ।
महामन्त्रीद्वयले अस्थायी घरले कम्तीमा एउटा जाडो र एउटा बर्खा झेल्न सक्ने गरी मापदण्ड पुर्याएर निर्माण गर्न पनि उनीहरूको सुझाव छ। ।
अस्थायी बासस्थान निर्माण गर्न सक्षम परिवार बाहेको हकमा पनि ठूलो संख्यामा स्वयंसेवक परिचालन गराउनुपर्ने महामन्त्रीद्वयको सुझाव छ। ‘सुरक्षा संयन्त्र परिचालन गर्नुसँगै राजनैतिक दलहरू, तिनका भातृ संगठनहरु एवं विभिन्न संघसंस्थाहरुलाई आह्वान गर्न जरुरी छ,’ सुझाव पत्रमा उल्लेख छ।
उनीहरूले कांग्रेसले पहिलो चरणमा १ हजार अस्थायी आवास स्वयंसेवी दक्ष जनशक्तिका साथ निर्माणका लागि श्रमदान गर्ने जानकारी गराएका छन्।
अस्थायी आवास बनाउँदा शुरूमा एउटा नमूना घर बनाउने र त्यसैलाई आधार मानेर अन्य घर बनाउनुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ। काठमाडौं फर्किनुअघि आफूहरूले दुई वटा नमूना घर निर्माण गरी पीडितहरूलाई हस्तान्तरण गरेको पनि प्रधानमन्त्रीलाई जानकारी गराए।
महामन्त्रीद्वयले राहत वितरण व्यवस्थित नभएको बताउँदै व्यवस्थित बनाउन प्रधानमन्त्रीको ध्यानाकर्षण गराएका छन्।
यस्ता छन् कांग्रेस महामन्त्रीद्वयले प्रधानमन्त्री प्रचण्डलाई बुझाएको पत्रः
भूकम्प प्रभावित क्षेत्रबाट फर्किएर प्रधानमन्त्रीलाई दुई महामन्त्रीको ध्यानाकर्षण पत्र
सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यु,
प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय,
सिंहदरबार, काठमाडौं ।
बिषय: भूकम्प प्रभावित क्षेत्रबाट फर्किएपछि जरुरी सुझाव सहित ध्यानाकर्षण सम्बन्धमा ।
भूकम्पबाट ठुलो जनधनको क्षति भएको क्षेत्र जाजरकोट र रूकुम (पश्चिम) बाट फर्किए पश्चात् राज्यसँग नागरिकको अपेक्षा र हाम्रो सुझावहरु सहित निम्नानुसार ध्यानाकर्षण गराउँदछौं ।
१) राहत वितरणको जारि क्रमलाई थप व्यवस्थित गर्न जरुरी देखिएको छ । ‘नेतृत्व स्थानीय सरकारको, सहकार्य सर्वदलीय संयन्त्रको’ नीतिलाई हरेक वडा तहसम्म कार्यान्वयन गर्न ÷ गराउन सक्दा राहत र पुनस्र्थापनाको अभियानलाई अझ प्रभावकारी बनाउन सार्थक बल पुग्ने देखिन्छ ।
२) क्रमशः चिसो बढ्दै गएको छ । सुत्केरी, बालबालिका, वृद्धवृद्धा र अपांगता भएका नागरिकलाई चिसोले थप कष्टकर अवस्थामा पुर्याउने देखिन्छ । अतः मंसिर मसान्तसम्ममा सबैका लागि अस्थायी आवास निर्माण गरिसक्न युद्धस्तरमा काम अघि बढाउन जरुरी रहेकोे गम्भीरतापूर्वक ध्यानाकर्षण गराउँदछौं ।
३) समग्र पुनर्निर्माण कार्य सक्न बर्षदिन या सो भन्दा बढी समय लाग्नसक्ने व्यवहारिक स्थिति दृष्टिगत गरेर व्यक्तिको अस्थायी आवास युद्धस्तरमा निर्माण गर्न सरकारले आज भोलिनै प्रत्येक प्रभावित परिवारलाई न्युनतम ४० हजारका दरले रकम उपलब्ध गराउने निर्णय गर्न र तिहार लगत्तै सम्बन्धित परिवारको हातमा पुग्ने बन्दोबस्त मिलाउन आग्रह गर्दछौं ।
४) अस्थायी आवास निर्माण गर्न स्वयं सक्षम परिवार बाहेकको हकमा पनि हजारौं स्वयंसेवी परिचालन गर्नुपर्ने देखिन्छ । यसका लागि सरकारले आफ्नो सुरक्षा संयन्त्र परिचालन गर्नुसँगै राजनैतिक दलहरू, तिनका भातृ संगठनहरु एवं विभिन्न संघसंस्थाहरुलाई आह्वान गर्न जरुरी छ । नेपाली कांग्रेस यो अभियानमा पीडित र सरकारको साथमा रहेको र पहिलो चरणमा १ हजार अस्थायी आवास स्वयंसेवी दक्ष जनशक्तिका साथ निर्माणका लागि श्रमदान गर्ने जानकारी गराउँदछौं ।
५) अस्थायी आवास कम्तिमा एउटा जाडो र एउटा बर्खा झेल्नसक्ने गरि निश्चित मापदण्डको आधारमा बलियोनै बनाउन जरुरी छ । यसका लागि हरेक वडामा शुरुमा एउटा नमुना घर बनाउन र अन्य घर बनाउँदा त्यसलाई अनुकरण गर्न जरुरी छ । प्रभावित क्षेत्रबाट काठमाडौ फर्किनु अघि भिन्न दुई पालिकामा हामीले दुइवटा नमुना घर बनाएर पीडितलाई हस्तान्तरण समेत गरेका छौं । अन्य ‘मोडल’ को निर्माणसँगै ११ जनाको समुहले ६ घण्टामा ४० हजार भन्दा कम रकममा बनाउन सकिने ती दुबै घर पनि नमुनाका लागि उपयुक्त हुनसक्छन् भन्ने हाम्रो ठम्याइ छ ।
६) भूकम्प प्रभावित क्षेत्रमा आंशिक क्षतिग्रस्त भनिएका÷देखिएका घरहरु मध्ये केही बाहेक प्राय बस्न मिल्ने अवस्थामा छैनन् । यसरी हेर्दा भूकम्प प्रभावित क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा सुरक्षित र सम्मानजनक ढंगले बस्न मिल्ने आवास बनाउनु पर्ने देखिन्छ । यसका लागि ०७२ मा झैं निश्चित रकम सबैलाई सरकारले उपलब्ध गराउनु पर्दछ भने आफ्नो रुचिको आकारमा निर्माण गर्न चाहनेका लागि बैंकिङ प्रक्रिया मार्फत सफ्ट लोनको सहजीकरण गर्ने निर्णय सरकारले गर्नुपर्ने आग्रह र माग गर्दछौं ।
७) राहतदेखि अस्थायी आवास हुँदै पुनर्निर्माणसम्म पुग्दा अर्बौं रुपैयाँ खर्च हुने देखिन्छ । दाताहरूको सहयोग प्रतीक्षा र परिचालनसँगै ‘सांसद विकास कोष’ का रूपमा परिचित कार्यक्रमका लागि गत बजेटमा सरकारले छुट्याएको ८ अर्ब बढिको रकम सम्मानित सर्वोच्च अदालतले कार्यान्वयनमा रोक लगाएका कारण जो ‘फ्रीज जस्तै’ अवस्थामा छ, सो रकमको सर्वोत्तम उपयोग सरकारले भूकम्प प्रभावित क्षेत्रको पुनर्निर्माणमा लगाउन जोडदार माग गर्दछौं ।
८) अस्थायी आवास निर्माणको कामसंगै विपतपछिको पुनर्निर्माण र पुनःस्र्थापनाको आवश्यकता पहिचान (एम्ल्ब्) को काम पनि अविलम्ब शुरु गर्नुपर्छ । यसका लागि प्रादेशिक योजना आयोगलाई जिम्मेवारी दिनु उपयुक्त हुन्छ । प्रादेशिक योजना आयोगलाई राष्ट्रिय योजना आयोग र विपत प्राधिकरणले मार्गदर्शन र आवश्यक सहयोग पुर्याउनु पर्छ । मंसिर महिनाभित्र एम्ल्ब् को काम सकेर, कार्यान्वयन पूर्व थप जोडका लागि कर्णालीमा नै ‘पुनर्निर्माण बृहत सम्मेलन’ आयोजना गर्नु उपयुुक्त हुन्छ ।
९) भूकम्पबाट दर्जनौं स्वास्थ्य संस्थामा क्षति पुगेको छ । यसले नियमित स्वास्थ्य सेवा प्रवाहमा समेत कठिनाई पुगेको देखियो । भूकम्पमा घाइते भएकाको सम्पूर्ण उपचारमा पर्याप्त ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्ने त छँदैछ, सँगसँगै अन्य बिरामीले सहज उपचार पाउने वातावरण निर्माण गर्न खोप, पोषण, प्रसुती सेवा लगायतका नियमित, अत्यावश्यक तथा आकस्मिक सेवाहरू प्रभावित हुन नदिन र मनोसामाजिक परामर्श समेतका लागि विज्ञसंगको समन्वयमा छुट्टै र बिशेष संयन्त्र निर्माण गर्नुपर्ने देखिन्छ । गर्भवती महिला, जेष्ठ नागरिक, बालबालिका, नियमित औषधि खानुपर्ने विरामी तथा जोखिममा रहेका नागरिकलाई त्यसले सहज बनाउन सक्नेछ । प्रभावित बस्तीमा घुम्ती स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गर्नुपर्ने देखिन्छ । कुनैपनि बेला म्ष्कभबकभ यगतदचभबप को संभावना दृष्टिगत गरेर सरकारले पूर्व सतर्कता र पूर्ण सतर्कता ।
१०) जाजरकोट र रुकुम पश्चिममा सयौं विद्यालय पूर्णरुपमा क्षति भएको र विद्यालयहरु बन्द छन् । २०७२ सालको भूकम्पले हामीलाई सिकाएको छ यस्तो बेलामा विद्यालय पुनर्निर्माण नहुँदासम्म विद्यार्थीको सिकाई प्रभावित हुन नदिन त्झउयचबचथ भिबचलष्लन अभलतभच निर्माण र संचालन गर्नुपर्दछ र बैकल्पिक सिकाई प्रारम्भ गर्नुपर्छ । यसका लागि कर्णाली प्रदेश सरकार र स्थानीय तहलाई आवश्यक स्रोत साधन उपलव्ध गराई विद्यार्थीको सिकाई प्रभावित नहुनेगरी पठनपाठन सुचारु भएको सुनिश्चितता गर्नुपर्दछ । भूकम्पमा अभिभावक गुमाएका बालबालिकाको अध्ययनको अभिभावकत्व मानवीय भावनाका शिक्षासेवीहरुको साथले नेपाली कांग्रेसले लिने जानकारी गराउँदछौं ।
११) भूकम्पका कारण साना तथा मध्यम व्यापार, व्यवसाय गर्ने व्यवसायी गम्भीर आर्थिक मारमा परेका छन् । औपचारिक र अनौपचारिक क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिक आर्थिक कठिनाईबाट गुज्रीनुपर्ने अबस्था सिर्जना भएको छ । व्यवसायी र व्यवसायको संरक्षण एवं श्रमिकहरुलाई सहयोग पुग्ने गरि उच्च प्राथमिकता साथ आर्थिक उत्प्रेरणाको कार्यक्रम ल्याउन आवश्यक छ । व्यवसाय क्षती भएका व्यक्तिलाई पुनस्र्थापनामा सघाउन सरकारले राष्ट्र बैंकसँगको समन्वयमा सहज बैंकिङ ऋणको व्यवस्था र ऋणको सावाँ र ब्याज चुक्ता गर्न निश्चित समयावधि थप गर्नुपर्दछ ।
अपेक्षा राखेका छौं सरकारले यी सुझावहरुलाई गहिरोसँग आत्मसात गरेर गम्भीरतापूर्वक कार्यान्वयन गर्नेछ । यसका लागि नेपाली कांग्रेस सरकारको साथमा सम्पूर्ण सक्रियता साथ रहनेछ ।
जय नेपाल !
गगनकुमार थापा, महामन्त्री
विश्वप्रकाश शर्मा, महामन्त्री
