मंसिर लाग्दैछ। बिहेको लगन सुरू भएसँगै बजारमा सुनको किनबेच बढ्छ। तर यही बेला सुनको मूल्यमा ठूलो उतारचढाव देखिएको छ।
केही दिनमै तोलामा हजारौं रूपैयाँ घट्ने र फेरि उति नै बढ्ने क्रम चलेको छ। केही महिनाअघि ऐतिहासिक उचाइ छोएको सुन अहिले सस्तिएको त छ, तर एक वर्षअघिको तुलनामा अझै महँगै छ।
त्यसैले बिहेको तयारीमा रहेका परिवारदेखि लगानीका लागि सुन किन्न चाहनेसम्मको चासो एउटै छ— अहिले किन्ने कि अझै मूल्य घट्ने आसमा पर्खिने?
शुक्रबार (कात्तिक २० गते) छापावाल सुनको मूल्य प्रतितोला २ लाख ८३ हजार रूपैयाँ थियो। एक वर्षअघि, २०८२ कात्तिक २१ मा तोलाको २ लाख ३८ हजार ४०० रूपैयाँ पर्थ्यो। एक वर्षमा प्रतितोला ४४ हजार ६०० रूपैयाँ अर्थात् करिब १८.७ प्रतिशत भाउ बढेको छ।
गत वर्ष माघ १५ मा सुनको भाउ ३ लाख ३९ हजार ३०० रूपैयाँ पुगेको थियो। यो नेपाली बजारमा अहिलेसम्मकै उच्च मूल्य हो।
त्यसको तुलनामा सुनको भाउ अहिले ५६ हजार ३०० रूपैयाँ अर्थात् करिब १६.६ प्रतिशत घटिसकेको छ।
यो कात्तिकमा पनि सुन महँगिने र सस्तिने क्रम जारी रह्यो।
कात्तिक २ गते २ लाख ९० हजार २०० रूपैयाँ पुगेको सुन कात्तिक १६ गते २ लाख ७४ हजार ३०० रूपैयाँमा झर्यो। त्यसपछि फेरि बढेर कात्तिक १९ मा २ लाख ८८ हजार ९०० रूपैयाँ पुग्यो। भोलिपल्टै फेरि ५ हजार ९०० रूपैयाँ घट्यो।
सुनको यस्तो उतारचढावले बिहेको मिति नजिकिँदै गरेका परिवारलाई केही दिन पर्खिने कि अहिले नै सुन किन्ने भन्ने निर्णय गर्न कठिन भएको छ।
अब सुनको मूल्य कता जाला?
नेपालमा सुनको मूल्य घटबढ हुनुमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारको मूल्य र अमेरिकी डलरसँग नेपाली रूपैयाँको विनिमय दर दुवैको प्रभाव हुन्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुन महँगिँदा नेपालमा पनि मूल्य बढ्ने दबाब पर्छ। तर डलर महँगिए अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य स्थिर रहे पनि नेपाली रूपैयाँमा त्यसको लागत बढ्न सक्छ।
शुक्रबार, नोभेम्बर ६ मा अमेरिकाको कमोडिटी एक्सचेन्ज (कमेक्स) बजारमा डिसेम्बरका लागि सुनको मूल्य प्रतिट्रोय औंस ४ हजार ७४.९० डलर थियो। यो अघिल्लो दिनभन्दा ३८.६० डलर कम हो। साताभरमा ४.५१ प्रतिशत बढेको थियो।
कमेक्स बजारमा सुन, चाँदी, तामा लगायत धातुको कारोबार हुन्छ। यहाँ भविष्यमा सुन किन्ने वा बेच्ने गरी अहिले नै मूल्य र परिमाण तय गरेर सम्झौता गरिन्छ।
शुक्रबार सुनको मूल्य घट्नुको एउटा प्रमुख कारण अमेरिकामा सार्वजनिक भएको रोजगारी सम्बन्धी तथ्यांक हो।
अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार अक्टोबरमा धेरै अमेरिकीहरूले नयाँ रोजगारी पाए। बेरोजगारी दर घटेर ४.१ प्रतिशतमा झर्यो। रोजगारीको अवस्था राम्रो देखिएपछि अमेरिकाको केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर थप बढाउन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
ब्याजदर बढ्ने अपेक्षाले अमेरिकी डलर र सरकारी ऋणपत्रबाट पाइने प्रतिफललाई बलियो बनाउन सक्छ।
सुनबाट भने ब्याज आउँदैन। त्यसैले ब्याजदर उच्च हुँदा लगानीकर्तालाई सुनभन्दा डलर वा अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रमा लगानी गर्नु आकर्षक हुन सक्छ। यसले सुनको माग र मूल्यमा दबाब पार्छ।
सुनको मूल्यमा ब्याजदरको मात्र प्रभाव हुँदैन। युद्ध र भू–राजनीतिक तनाव बढ्दा वा विश्व अर्थतन्त्रबारे अनिश्चितता हुँदा लगानीकर्ताहरू आफ्नो पैसा सुरक्षित राख्न सुन किन्छन्। त्यसले सुनको माग र मूल्य बढाउन सक्छ।
डलर कमजोर हुँदा पनि सुनको मूल्य बढ्न सक्छ। त्यस्तै, तेलको मूल्य बढ्दा महँगी बढ्ने चिन्ता हुन्छ। त्यसले ब्याजदरबारे लगानीकर्ताको अनुमान बदल्न सक्छ।
अहिले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य बढाउने र घटाउने दुवै कारण सक्रिय छन्। विश्वका केन्द्रीय बैंकहरूले सुन किनिरहेका छन् भने व्यक्तिगत लगानीकर्ताहरू लगानी गर्नुअघि पर्ख र हेरको अवस्थामा छन्।
वर्ल्ड गोल्ड काउन्सिलले नोभेम्बर ३ मा सार्वजनिक गरेको सन् २०२६ को तेस्रो त्रैमासिक प्रतिवेदनले पनि सुनको मागमा यस्तो भिन्नता देखाएको छ।
काउन्सिलका अनुसार जुलाईदेखि सेप्टेम्बरसम्म विश्वका केन्द्रीय बैंक तथा सरकारी संस्थाले ३२१ टन सुन थपेका छन्। वर्षका पहिलो नौ महिनामा उनीहरूको कुल खरिद ६७५ टन पुगेको छ।
यसले विश्वका केन्द्रीय बैंकहरूले आफ्नो विदेशी मुद्रा सञ्चिति विविधीकरण गर्न र जोखिम कम गर्न सुन किन्ने क्रम जारी राखेको देखाउँछ।
यही अवधिमा सुनमा लगानी गर्ने एक्सचेन्ज ट्रेडेड फन्ड (इटिएफ) मा पनि २११ टन सुन थपिएको छ।
इटिएफ यस्तो लगानी कोष हो, जसबाट लगानीकर्ताले भौतिक सुन आफै नराखी सुनको मूल्यसँग जोडिएको लगानी गर्न सक्छन्।
तर सुनका बार र सिक्का किन्ने व्यक्तिगत लगानीकर्ताको माग अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा १९ प्रतिशत घटेर २६८ टनमा झरेको छ।
सुनको मूल्य अब कुन दिशामा जान्छ भन्ने स्पष्ट नभएकाले धेरै व्यक्तिगत लगानीकर्ता पर्खिरहेको काउन्सिलले जनाएको छ।
सुन महँगिँदा गहनाको मागमा पनि असर परेको छ।
सन् २०२६ को तेस्रो त्रैमासिकमा विश्वभर सुनका गहनाको माग अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा १७ प्रतिशत घटेर ३१३ टनमा झरेको छ। यो काउन्सिलले तथ्यांक राख्न थालेयताकै तेस्रो त्रैमासिकको सबभन्दा कम माग हो।
सुन महँगिएपछि उपभोक्ताहरू कम तौलका र कम शुद्धताको सुनबाट बनेका गहनातर्फ आकर्षित भएको पनि प्रतिवेदनले जनाएको छ।
अर्थात्, विश्वका केन्द्रीय बैंक र ठूला लगानी कोषहरूले सुन किनिरहे पनि व्यक्तिगत लगानीकर्ता र गहना किन्ने उपभोक्ताहरू मूल्यको उतारचढावबाट सतर्क भएका छन्।
ठूला लगानी संस्थाहरूले पनि सुनको आगामी मूल्यबारे आफ्ना अनुमान बदलिरहेका छन्।
अमेरिकी लगानी बैंक गोल्डम्यान स्याक्सले यसअघि सन् २०२६ अन्त्यसम्म सुनको मूल्य प्रतिट्रोय औंस ४ हजार ६५० डलर पुग्ने अनुमान गरेको थियो। तर शुक्रबार उसले आफ्नो अनुमान घटाएर ४ हजार १५० डलरमा झारेको छ।
अमेरिकी केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर बढाउन सक्ने सम्भावना र त्यसबाट सुनमा लगानी गर्नेहरूको निर्णयमा पर्न सक्ने प्रभावलाई बैंकले अनुमान घटाउनुको कारण मानेको छ।
यसले सुनको मूल्य निरन्तर बढ्छ भन्ने निश्चित नभएको देखाउँछ। तर विश्वका केन्द्रीय बैंकहरूको खरिदले दीर्घकालमा सुनको मागलाई टेवा दिइरहेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य प्रतिट्रोय औंस १०० डलर बढ्दा वा घट्दा नेपाली बजारमा त्यसको प्रभाव कति पर्छ भन्ने पनि उपभोक्ताको चासोको विषय हो।
शुक्रबारको अमेरिकी डलरको विनिमय दरलाई आधार मान्दा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुन प्रतिट्रोय औंस १०० डलर महँगिँदा नेपाली रूपैयाँमा गणना गरिएको सुनको धातुको मूल्य प्रतितोला करिब ५ हजार ६८० रूपैयाँ बढ्न सक्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा १०० डलर घट्दा त्यति नै सस्तिन सक्छ।
तर यो डलरको विनिमय दर स्थिर रहेको अवस्थामा गरिएको सैद्धान्तिक गणना हो। नेपालको वास्तविक बजारमा सुनको मूल्य ठ्याक्कै यति नै बढ्छ वा घट्छ भन्ने हुँदैन। विनिमय दर, आयात लागत, कर र अन्य खर्चले पनि मूल्यमा प्रभाव पार्छ।
नेपालमा मंसिरदेखि बिहेको सिजन सुरू हुँदा सुनको किनबेच बढ्न सक्छ। तर नेपालमा सुनको मूल्य निर्धारण गर्ने मुख्य आधार अन्तर्राष्ट्रिय बजार र डलरको विनिमय दर नै हो।
त्यसैले बिहेको सिजन सुरू भयो भन्दैमा सुनको मूल्य अनिवार्य बढ्छ वा माग धेरै भयो भन्दैमा घट्दैन भन्ने हुँदैन।
अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा, बजारमा सुनको प्रतितोला मूल्य र गहना किन्ने उपभोक्ताले तिर्नुपर्ने वास्तविक मूल्य फरक हुन्छ।
गहना बनाउँदा सुनको मूल्यसँगै ज्याला, जर्ती र लागू हुने अन्य शुल्क जोडिन सक्छन्। गहनाको डिजाइन, तौल र शुद्धता अनुसार पनि खर्च फरक पर्छ।
त्यस्तै, पहिले किनेको गहना बेच्दा सुनको प्रचलित बजार मूल्य अनुसार सबै रकम फिर्ता पाइन्छ भन्ने हुँदैन। ज्याला र जर्तीको रकम सामान्यतया फिर्ता हुँदैन। पसलको पुनर्खरिद नीति र सुनको शुद्धता अनुसार पनि फिर्ता पाइने रकम फरक हुन सक्छ।
त्यसैले प्रयोगका लागि गहना किन्ने र लगानीका लागि सुन किन्ने निर्णय फरक हुन्।
लगानीका लागि सुन किन्न चाहनेले मूल्यको छोटो अवधिको उतारचढावसँगै पछि बेच्दा लाग्ने खर्च र खरिद–बिक्री मूल्यको अन्तर पनि विचार गर्नुपर्छ।
मंसिरमा बिहेका लागि सुन किन्नुपर्ने परिवारले भने आफ्नो बजेट, चाहिने गहनाको मात्रा र गहना बनाउन लाग्ने समयलाई प्राथमिकता दिनु उपयुक्त हुन्छ।
बिहेको मिति आउन अझै समय छ भने बजारको मूल्य हेरेर आवश्यकता अनुसार चरणबद्ध रूपमा पनि सुन किन्न सकिन्छ। सबै गहना एकै पटक बनाउनुपर्ने भए अर्डर दिन लाग्ने समय समेत विचार गर्नुपर्छ।
सुनको मूल्य अब घट्छ कि बढ्छ भन्ने निश्चित छैन। त्यसैले सुन किन्दा आफ्नो आवश्यकता, बजेट र गहना बनाउन लाग्ने समयलाई प्राथमिकता दिनु उपयुक्त हुन्छ।
***
