सन् २०१९, पढाइका लागि म नेपाल छाडेर विदेशिएँ। विमान चढेर टाढा जाँदा मनमा धेरै सपना थिए। पढाइ पूरा गर्ने, केही गर्ने, भविष्य बनाउने। विदेश जाने उमेरमा भविष्यका कुरा धेरै ठूलो लाग्छन्। घर छोड्दाको दुःखभन्दा अगाडिको जीवनको उत्साह ठूलो हुन्छ।
तर घरमा बस्नेहरूका लागि सन्तान विदेश जानु त्यति सजिलो हुँदैन रहेछ। विशेषगरी बुबाका लागि।
छोरा वा छोरी विमान चढेर हजारौँ किलोमिटर टाढा पुग्दा घरमा एउटा कोठा खाली हुन्छ। खाना खाने बेला एउटा थाल कम हुन्छ। अनि सबैभन्दा ठूलो कुरा—घरको दैनिक जीवनमा एउटा आवाज हराउँछ।
म पनि त्यही आवाज बनेर विदेशिएको थिएँ।
समय बित्दै गयो।
करिब चार वर्षपछि, सन् २०२३ को डिसेम्बरमा नेपाल फर्किने निर्णय गरेँ। डिसेम्बर ९ मा काठमाडौंमा विमान अवतरण गर्यो।
विदेशमा बिताएका वर्षपछि आफ्नै देशको हावा, आफ्नै भाषा, आफ्नै मान्छे र आफ्नै घर फर्किनुको अनुभूति अलग हुँदो रहेछ। केही दिन काठमाडौंमै बसेँ। त्यसपछि गाउँ जाने तयारी गरेँ।
त्यो यात्रा मेरो जीवनकै सबैभन्दा सम्झनलायक यात्रामध्ये एक बन्नेछ भन्ने लागेको थियो।
तर किन?
त्यतिबेला मलाई थाहा थिएन।
गाउँ जाने दिन नजिकिँदै थियो। म काठमाडौंमा थिएँ, बुबा गाउँमा। म गाउँ जान लागेको खबर पाएपछि बुबाले पटकपटक फोन गर्न थाल्नुभयो।
'कहिले आउँछस्?'
'कति बजे निस्कन्छस्?'
'बाटोमा कहाँ पुगिस्?'
'अब कति टाढा छस्?'
एउटै यात्राका लागि बुबाले कम्तीमा दस पटक फोन गर्नुभयो।
आज सम्झिँदा लाग्छ—त्यो फोनमा बाटोको दूरीबारे भन्दा पनि मसँगको दूरी घट्ने प्रतीक्षाबारे धेरै कुरा थियो।
चार वर्षपछि छोरा घर फर्किंदै थियो। सायद बुबाका लागि त्यो दिन कुनै चाडभन्दा कम थिएन। अन्ततः म घर पुगेँ। गाउँको बाटो हुँदै घरको आँगनमा टेक्दा बुबाले मलाई देख्नुभयो।
त्यो भेटको दृश्य आज पनि मेरो आँखामा ताजा छ। बुबाको अनुहारमा त्यो दिन जुन खुसी थियो, त्यसको कुनै सीमा थिएन। चार वर्षपछि छोरा घर फर्किएको थियो।
बुबाले सायद धेरै कुरा भन्न चाहनुभएको थियो; विदेशमा कस्तो भयो? दुःख पायौ कि पाएनौ? खाना समयमा खान्थिस् कि खान्थिनस्? बिरामी त भइनस्? काम कस्तो थियो?
तर बुबाहरूले सन्तानसँग आफ्ना सबै भावना शब्दमा व्यक्त गर्न सक्दैनन्। कहिलेकाहीँ अनुहार नै पर्याप्त हुन्छ। त्यो दिन बुबाको अनुहारले धेरै कुरा भनिरहेको थियो।
'मेरो छोरा फर्कियो।' सायद उहाँको खुसीको सबैभन्दा ठूलो कारण यही थियो।
मलाई कहाँ थाहा थियो—त्यो भेट जीवनभरको अन्तिम भेट बन्दैछ भनेर।
घर पुगेको १२ दिन मात्र भएको थियो। सन् २०२३ को डिसेम्बर। अचानक बुबालाई हृदयाघात भयो र उहाँले संसार छोड्नुभयो। चार वर्ष विदेशमा बिताएर घर फर्किएको छोराले आफ्नै बुबासँग भेटेको १२ दिनमै उहाँलाई गुमायो।
त्यो खबर सुन्दा समय एकाएक रोकिएजस्तो भयो।
केही दिन अघिसम्म घरमा मेरो आगमनले खुसी छाएको थियो। अनि अचानक त्यही घरमा शोक छायो। जसले मेरो बाटो कुरेर बसेको थियो, त्यही बुबा अब मलाई पर्खनुहुन्न थ्यो।
जसले गाउँ जाने बाटोमा मलाई पटकपटक फोन गरेको थियो, अब त्यो नम्बरबाट कहिल्यै फोन आउने थिएन।
आज पनि मेरो मनमा एउटा कुरा बारम्बार आउँछ— बुबाले त्यो दिन मलाई कम्तीमा दस पटक फोन गर्नुभएको थियो। त्यतिबेला ती फोनहरू सामान्य लागेका थिए।
बुबाले फोन गर्नुहुन्छ। सोध्नुहुन्छ—कहाँ पुगिस्?
मैले पनि सामान्य रूपमा जवाफ दिएको थिएँ। तर आज ती फोनहरू सम्झिँदा प्रत्येक फोन एउटा अमूल्य सम्झना बनेको छ।
कहिलेकाहीँ जीवनले हामीलाई कुनै क्षणको महत्त्व त्यही क्षणमा बुझ्न दिँदैन। पछि गएर मात्र थाहा हुन्छ—त्यो साधारण दिन थिएन।
त्यो अन्तिमपटक बुबाले बाटो कुरेको दिन रहेछ।
त्यो अन्तिमपटक 'कहिले आइपुग्छस्?' भनेर सोधेको समय रहेछ।
त्यो अन्तिमपटक मेरो घर फर्किने खुसी मनाएको दिन रहेछ।
मलाई थाहा थिएन। बुबालाई पनि थाहा थिएन।
हामी सबैले जीवनमा एउटा ठूलो भ्रम बोकेर हिँडिरहेका हुन्छौँ। हामीलाई लाग्छ—घर त छँदैछ। बुबा–आमा त हुनुहुन्छ। अर्को पटक भेटौँला। अर्को बिदामा गाउँ जाउँला। अर्को वर्ष लामो समय बसौँला। अर्को पटक बुबासँग बसेर कुरा गरौँला।
तर जीवनले 'अर्कोपटक' सधैँ दिँदैन।
कहिलेकाहीँ चार वर्षपछि घर फर्किंदा बुबा भेटिन्छन्, तर १२ दिनपछि त्यही बुबा रहँदैनन्। त्यसपछि घर उही हुन्छ। आँगन उही हुन्छ। बुबा बस्ने ठाउँ उही हुन्छ। तर बुबा हुँदैनन्।
विदेश गएपछि मैले धेरै कुरा सिकेँ। आफ्नो खुट्टामा उभिन सिकेँ। संसार बुझ्न सिकेँ। आफ्नो भविष्यका लागि संघर्ष गर्न सिकेँ। तर घर फर्किएपछि मात्र मैले जीवनको एउटा कठोर सत्य सिकेँ— संसार जित्ने दौडमा हामीले कहिलेकाहीँ आफूले सबैभन्दा धेरै माया गर्ने मानिससँग बिताउनुपर्ने समय गुमाइरहेका हुन्छौँ।
म पनि त्यही दौडमा थिएँ। चार वर्षपछि फर्किएको थिएँ। सोचेको थिएँ—अब केही समय बुबासँग बसौँला। धेरै कुरा गरौँला। विदेशका अनुभव सुनाउँला। बुबाका कुरा सुनौँला। तर जीवनले मलाई १२ दिन मात्र दियो।
बुबा बितेपछि सबैभन्दा धेरै के सम्झिन्छु?
उहाँको अनुहार। घर पुगेको दिनको त्यो खुसी। र, फोन।
त्यो फोन, जुन त्यतिबेला सामान्य थियो। आज त्यही फोन सम्झिँदा मन भारी हुन्छ। कहिलेकाहीँ मोबाइलमा बुबाको नम्बर देखिएजस्तो लाग्छ। मनले एकछिन कल्पना गर्छ— अहिले फोन आयो भने?
'कहाँ छस्?'
'कहिले आउँछस्?'
म के जवाफ दिन्थेँ?
तर अब फोन आउँदैन।
फोन गर्न मन लागे पनि उता उठाउने मान्छे छैन।
यही हो मृत्युको सबैभन्दा कठोर पक्ष। मान्छे जान्छ, तर उसका आवाजहरू, प्रश्नहरू, सम्झनाहरू र अधुरा कुराहरू यहीँ छोडेर जान्छ।
आज बुबाको मुख हेर्ने दिन आउँदा म अरूभन्दा फरक ढंगले बुबालाई सम्झन्छु। म बुबाको तस्बिरभन्दा बढी त्यो दिनको अनुहार सम्झिन्छु।
मलाई उहाँले दिएको कुनै महँगो सामानभन्दा बढी उहाँले गरेको फोन सम्झिन्छु।
मलाई उहाँसँग बिताएका धेरै वर्षभन्दा पनि अन्तिम भेटका ती १२ दिन सम्झिन्छु।
सायद मानिसको जीवनमा समयको लम्बाइभन्दा पनि त्यसको अर्थ ठूलो हुँदो रहेछ।
चार वर्ष टाढा रहियो। तर अन्तिम भेटमा बुबासँग बितेका १२ दिन जीवनभरका लागि पुगे। त्यसपछि भेट्ने समय आएन।
बुबाको मुख हेर्ने दिनमा धेरैले बुबालाई सम्झेर सामाजिक सञ्जालमा तस्वीर राख्नेछन्। कसैले शुभकामना दिनेछन्। कसैले बुबासँगको फोटो पोस्ट गर्नेछन्। कसैले आफ्ना बुबालाई उपहार दिनेछन्।
यी सबै राम्रा कुरा हुन्। तर बुबा हुनुहुन्छ भने आज एउटा कुरा अवश्य गरौँ— उहाँसँग केही समय बसौँ। उहाँले बोल्न खोजेको कुरा सुनौँ। उहाँको स्वास्थ्य सोधौँ। फोनमा हुनुहुन्छ भने फोन गरौँ। टाढा हुनुहुन्छ भने सकेसम्म भेटौँ। किनकि बुबासँग बिताउन बाँकी रहेको समय कति छ भन्ने कुरा हामीमध्ये कसैलाई थाहा छैन।
मसँग पनि समय बाँकी छ भन्ने लागेको थियो। तर मेरो जीवनमा बुबासँगको त्यो अन्तिम भेट १२ दिनमै सकियो।
कहिलेकाहीँ सोच्ने गर्छु— यदि मलाई पहिले नै थाहा भएको भए कि घर पुगेको १२ दिनपछि बुबा हुनुहुन्न, म ती १२ दिन कसरी बिताउँथेँ होला?
सायद उहाँसँग अझ धेरै कुरा गर्थेँ। अझ धेरै समय उहाँसँगै बस्थेँ। उहाँको हात समातेर बस्थेँ। उहाँलाई कतै जान नदिई आफ्नै नजिक राख्थेँ। उहाँले फोन गर्नुभन्दा पहिले नै म फोन गर्थेँ। सायद उहाँको अनुहार अझ धेरै हेर्थेँ।
तर जीवनले हामीलाई भविष्यको सूचना दिँदैन। त्यसैले पछुतो पनि जीवनकै सबैभन्दा भारी बोझमध्ये एक रहेछ।
बुबा बितेको यति समयपछि पनि एउटा कुरा मनबाट हटेको छैन—चार वर्षपछि घर फर्किएको छोरालाई देख्दा बुबा कति खुसी हुनुभएको थियो। सायद त्यो खुसी नै उहाँको जीवनको अन्तिम ठूलो खुसी थियो।
मलाई गाउँ आउँदै गर्दा पटकपटक फोन गर्ने ती हातहरू अब छैनन्। मलाई घर पुगेको देखेर खुसी हुने ती आँखाहरू अब छैनन्। मेरो आगमन पर्खिने त्यो मन अब छैन। तर बुबा हुनुहुन्न भन्दैमा उहाँको माया सकिएको छैन। त्यो त झन् गहिरो भएको छ।
अब उहाँसँग कुरा गर्न सक्दिनँ, तर उहाँलाई सम्झन सक्छु। उहाँको आवाज सुन्न सक्दिनँ, तर उहाँले बोलेका शब्दहरू सम्झन सक्छु। उहाँको हात समात्न सक्दिनँ, तर उहाँले समातेको मेरो हातको अनुभूति अझै मनमा छ।
सायद बुबाको मुख हेर्ने दिनको सबैभन्दा ठूलो अर्थ यही हो— बुबा जीवित हुँदा उहाँको अनुहार हेर्न नबिर्सनु। किनकि एउटा दिन यस्तो पनि आउन सक्छ, जब हेर्न चाहँदा केवल तस्बिर बाँकी हुन्छ। अँगालो हाल्न चाहँदा सम्झना मात्र बाँकी हुन्छ। फोन गर्न चाहँदा नम्बर त हुन्छ, तर फोन उठाउने मान्छे हुँदैन।
र भन्न मन लागेको हुन्छ—'बुबा, म घर आएँ।' तर घरको ढोकाबाट जवाफ आउँदैन।
मेरो जीवनमा त्यो दिन आइसकेको छ।
म सन् २०१९ मा भविष्य बनाउन विदेश गएको थिएँ। २०२३ को डिसेम्बर ९ मा नेपाल फर्किएँ। काठमाडौंमा केही दिन बसेँ। त्यसपछि गाउँ पुगेँ। बुबाले मलाई देखेर खुसी हुनुभयो। मेरो गाउँ जाने यात्रामा उहाँले कम्तीमा दस पटक फोन गर्नुभयो। घर पुगेको १२ दिनपछि उहाँले यो संसार छोड्नुभयो।
चार वर्षपछि फर्किएको छोरा र बुबाको पुनर्मिलन १२ दिनमै अन्तिम भेट बन्यो।
आज बुबाको मुख हेर्ने दिनमा म उहाँलाई भेट्न गाउँ जान सक्दिनँ। उहाँले बाटो कुरेर बस्नुभएको घरमा पुग्न सक्छु। उहाँ बस्ने ठाउँ हेर्न सक्छु। उहाँको तस्बिर हेर्न सक्छु। तर उहाँलाई भेट्न सक्दिनँ।
त्यसैले आज पनि मनभित्र एउटै कुरा दोहोरिन्छ— बुबा, त्यो दिन तपाईंले मलाई यति धेरै पटक फोन नगर्नु भएको भए पनि हुन्थ्यो होला। तर आज फेरि एकपटक फोन गरिदिनुभएको भए हुन्थ्यो।
म यसपटक तपाईंलाई 'कहाँ पुग्नुभयो?' भनेर सोध्ने थिएँ।
तर अब त्यो फोन कहिल्यै आउने छैन।
र म...
-1746009348.jpg)
