नेपालमा विदेशी पर्यटक आगमन बढ्ने मुख्य समय हो अक्टोबर र नोभेम्बर। यो बेला होटलका कोठा भरिने, रेस्टुरेन्टमा ग्राहक बढ्ने र पर्यटन गतिविधि विस्तार हुने अपेक्षा गरिन्छ।
यही समय सेयर बजारमा पनि होटल क्षेत्रका कम्पनीप्रति लगानीकर्ताको चासो बढ्न सक्छ।
यस वर्ष अक्टोबरमा नेपाल आउने विदेशी पर्यटक संख्या बढेको छ। तर के पर्यटक बढेको खबरले सेयर बजारमा सूचीकृत होटल तथा पर्यटन कम्पनीका लगानीकर्तालाई उत्साहित बनाएको छ त?
अक्टोबरको अधिकांश समय सुस्त रहेको होटल तथा पर्यटन समूहको सूचक महिनाको अन्त्यतिर उकालो लाग्न थालेको थियो। नोभेम्बर सुरू भएपछि भने त्यसमा फेरि उतारचढाव देखिएको छ।
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) को कारोबार तथ्यांक अनुसार असोज १९ (अक्टोबर ५) मा होटल तथा पर्यटन समूहको सूचक ६,९०३.८१ थियो।
त्यसयता कात्तिक ११ सम्मै ७००० मुनि रह्यो।
कात्तिक १२ गते भने सूचक ७००० को विन्दु नाघेर ७०७८.६२ पुग्यो। त्यसपछि थोरै घटबढ भए पनि बिहीबारसम्म ७००० माथि नै रह्यो।
यसरी असोज १९ को तुलनामा होटल तथा पर्यटन समूहको सूचक करिब १.६ प्रतिशत माथि छ। यद्यपि पछिल्ला दुई दिनको सामान्य गिरावटले यो वृद्धि निरन्तर रहने निश्चित छैन भन्ने देखाउँछ।
पर्यटक बढेकाले होटलको सेयर पनि बढेको हो त?
नेपाल पर्यटन बोर्डका अनुसार अक्टोबरमा १ लाख ३२ हजारभन्दा बढी विदेशी पर्यटक नेपाल आएका छन्। यो अघिल्लो वर्षको अक्टोबरको तुलनामा ३.४ प्रतिशत बढी हो।
गत वर्ष अक्टोबरमा १ लाख २८ हजार पर्यटक आएका थिए।
पर्यटक संख्या बढ्नु होटल तथा पर्यटन व्यवसायका लागि सकारात्मक संकेत हो। यसले होटलमा बस्ने ग्राहक, रेस्टुरेन्टको कारोबार तथा अन्य पर्यटकीय सेवाको माग बढाउन सहयोग गर्न सक्छ।
तर पर्यटक आगमन बढ्नु र होटल कम्पनीको नाफा बढ्नु एउटै कुरा होइन।
किनभने, कुनै होटलमा गत वर्षभन्दा धेरै पाहुना बसे पनि उनीहरूलाई कोठा भाडामा ठूलो छुट दिइएको हुन सक्छ। यस्तो बेला आम्दानी अपेक्षा अनुसार नबढ्न सक्छ। कर्मचारी, खाना, बिजुली र ऋणको ब्याज खर्च बढेको छ भने आम्दानी बढेर पनि नाफा घट्न सक्छ।
त्यस्तै, पर्यटकले नेपालमा कति दिन बिताए, कुन ठाउँ घुमे र कस्ता होटलमा बसे भन्नेले पनि आम्दानी फरक पार्छ।
नेप्सेको होटल तथा पर्यटन समूहमा आठ वटा कम्पनी छन्।
ती हुन्— सोल्टी होटल, तारागाउँ रिजेन्सी होटल, ओरियन्टल होटल्स, सिटी होटल, चन्द्रागिरि हिल्स, होटल फरेस्ट इन, बन्दीपुर केबलकार एन्ड टुरिजम र कालिन्चोक दर्शन।
यी कम्पनीको व्यवसाय एउटै प्रकृतिको छैन।
कतिपय कम्पनी मुख्य रूपमा होटल सञ्चालन गर्छन्। केही कम्पनीमा केबलकार, रिसोर्ट तथा अन्य पर्यटकीय पूर्वाधारका गतिविधि जोडिएका छन्।
त्यसैले नेपालमा पर्यटक बढ्दा सबै कम्पनीलाई समान फाइदा हुन्छ भन्ने हुँदैन।
कुनै कम्पनीको व्यवसाय राम्रो चले पनि धेरै ऋण र ब्याज खर्चका कारण नाफा कमजोर हुन सक्छ। अर्को कम्पनीले कम आम्दानी गर्दा पनि खर्च नियन्त्रण गरेर राम्रो नाफा कमाउन सक्छ।
त्यसैले नेप्सेमा यो समूहको सूचक बढेको आधारमा मात्र सबै कम्पनीको व्यावसायिक अवस्था सुध्रिएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।
लगानीकर्ताले समूहको सूचक मात्र हेरेर निर्णय गर्नुभन्दा आफूले किन्न चाहेको कम्पनीको अवस्था बुझ्नुपर्छ।
होटलको सेयर किन्नुअघि के हेर्ने?
होटल समूहमा पछिल्लो समय देखिएको वृद्धिलाई लगानीको अवसर मान्नुअघि लगानीकर्ताले ५ वटा कुरामा ध्यान दिनुपर्छ।
पहिलो, कम्पनीको आम्दानी र नाफा।
गत वर्ष यही अवधिको तुलनामा कम्पनीको व्यापार बढेको छ कि छैन? आम्दानी बढ्दा नाफा पनि बढेको छ कि खर्चले बढी रकम खाएको छ?
दोस्रो, होटलका कोठा कति भरिन्छन् र एउटा कोठाबाट औसतमा कति आम्दानी हुन्छ भन्ने बुझ्नुपर्छ।
उदाहरणका लागि, सय वटा कोठा भएको होटलमा औसत ८० वटा कोठा भरिनु र ५० वटा मात्र भरिनुले आम्दानीमा ठूलो अन्तर पार्छ। तर कोठाको भाडादर पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
तेस्रो, कम्पनीको ऋण र ब्याज खर्च हेर्नुपर्छ।
कुनै होटलले ठूलो लगानी गरेर नयाँ भवन वा सेवा विस्तार गरेको छ भने त्यसबाट भविष्यमा आम्दानी बढ्न सक्छ। तर तत्काल ऋणको किस्ता र ब्याज तिर्नुपर्ने दबाब पनि हुन सक्छ।
चौथो, कम्पनीको सेयर मूल्य आम्दानी र सम्पत्तिको तुलनामा कति महँगो छ भन्ने बुझ्नुपर्छ।
कम्पनीको व्यापार राम्रो हुनु सकारात्मक कुरा हो। तर बजारमा त्यसको सेयर पहिले नै निकै महँगो मूल्यमा कारोबार भइरहेको छ भने राम्रो व्यवसाय भएको कम्पनीको सेयर किन्दैमा राम्रो प्रतिफल सुनिश्चित हुँदैन।
यसका लागि प्रतिसेयर आम्दानी, मूल्य–आम्दानी अनुपात, प्रतिसेयर नेटवर्थ र लाभांश दिने क्षमता तुलना गर्न सकिन्छ। घाटामा रहेका कम्पनीको मूल्यांकन गर्दा भने मूल्य–आम्दानी अनुपात मात्रै उपयोगी हुँदैन।
पाँचौं, सेयरको मूल्यसँगै कारोबार रकम पनि हेर्नुपर्छ।
थोरै कित्ता कारोबार हुँदा मूल्य बढेको हो कि धेरै लगानीकर्ताको सहभागितासँगै मूल्य बढेको हो भन्ने कुराले बजारको अवस्था बुझ्न सहयोग गर्छ। तर कारोबार धेरै हुनु मात्र सेयरको मूल्य भविष्यमा बढ्ने प्रमाण होइन।
पर्यटकीय सिजनमा होटल व्यवसाय सुधार हुने अपेक्षा स्वाभाविक हो। तर त्यो अपेक्षा कुन कम्पनीको वास्तविक आम्दानी र नाफामा कति परिणत हुन्छ भन्ने मुख्य कुरा हो।
अहिले होटल तथा पर्यटन समूहको सूचकमा एक महिनाअघिको तुलनामा केही सुधार देखिए पनि पछिल्ला दिनमा गिरावट आएको छ।
त्यसैले लगानीकर्ताका लागि अबको मुख्य प्रश्न होटल समूहको सूचक सात हजारमाथि रहन्छ कि रहँदैन भन्ने मात्र होइन।
पर्यटकको बढ्दो चहलपहलले सूचीकृत कम्पनीहरूको कमाइ वास्तवमै कति बढाउँछ भन्ने हो।
***
