तिहार आउँदै छ। घरआँगन सजाउन, देउसी–भैलो खेल्न र भाइटीकाका लागि फूलको खोजी सुरू भएको छ। फूलको व्यापार गर्नेहरूका लागि यो वर्षकै व्यस्त समय हो।
तिहारमा घरघरमा पुग्ने फूलले खुसी बाँड्छ। तर त्यही फूल हुर्काउने र बेच्नेहरूको जीवनमा सधैं खुसी मात्रै हुँदैन।
राधिका खड्काको जीवन पनि यस्तै छ।
उनले फूल र बिरूवासँग जीवनका ३५ वर्ष बिताइसकिन्। सानो नर्सरीबाट सुरू गरेको व्यवसाय अहिले काठमाडौंका विभिन्न ठाउँसम्म फैलिएको छ। तर साढे तीन दशकको मेहनतपछि पनि उनी व्यवसाय टिकाइराख्न संघर्ष गरिरहेकी छन्।
तिहारको अवसरमा काठमाडौंको भृकुटीमण्डपमा आयोजित चौथो तिहार फ्लोरा एक्स्पोमा भेटिएकी राधिकाको अनुहारमा उत्साह कम भएको छैन।
मेलाको एउटा स्टलमा उनी ग्राहकलाई फूल र बिरूवा देखाइरहेकी छन्। कसैलाई गोदावरी मन परेको छ, कोही घरभित्र राख्ने सजावटी बिरूवा खोजिरहेका छन्।
राधिकाका लागि यो मेला फूल बेच्ने अवसर मात्रै होइन, वर्षौंदेखि मेहनत गरेर हुर्काएको व्यवसायलाई नयाँ ग्राहकसम्म पुर्याउने मौका पनि हो।
उनले ३५ वर्षअघि चक्रपथस्थित आफ्नै घरबाट नर्सरी व्यवसाय सुरू गरेकी थिइन्। त्यति बेला सानो स्तरमा थालेको व्यवसाय विस्तार हुँदै अहिले 'खड्का नर्सरी' का नाममा चिनिएको छ।
चक्रपथस्थित भाटभटेनी नजिकै रहेको 'आइएमई द गार्डेन प्लस खड्का नर्सरी' उनको मुख्य बिक्री केन्द्र हो। बालुवाटार, ज्ञानेश्वर र लबिम मलमा पनि बिक्री केन्द्र छन्। टोखामा बिरूवा उत्पादन गर्दै आएकी छन्।
व्यवसाय विस्तार भए पनि उनको सबभन्दा ठूलो समस्या भने उस्तै छ— आफ्नै जग्गाको अभाव।
नर्सरीका लागि पर्याप्त ठाउँ चाहिन्छ। बिरूवा हुर्काउन, स्याहार गर्न र ग्राहकलाई देखाउन खुला स्थान आवश्यक पर्छ। तर काठमाडौंमा यस्तो ठाउँ पाउनु र लामो समय टिकेर व्यवसाय गर्नु सजिलो छैन।
राधिकाले नर्सरी सञ्चालन गर्न जग्गा भाडामा लिनुपर्छ। कहिले जग्गाधनीसँग कुरा मिल्दैन, कहिले ठाउँ छाड्नुपर्ने हुन्छ। त्यसैले उनले पटक पटक नर्सरी सार्नुपरेको छ।
'जग्गा सबै लिजमा लिएका छौं। कहिले घरबेटीलाई चित्त बुझ्दैन, कहिले ठाउँ छोड्नुपर्ने हुन्छ। यसरी पटक पटक नर्सरी सार्दै व्यवसाय गरिरहेकी छु,' उनी भन्छिन्।
नर्सरी सार्नु भनेको पसलको सामान उठाएर अर्को ठाउँमा पुर्याउनु जस्तो मात्र होइन। वर्षौंदेखि हुर्काइएका बिरूवा, गमला र अन्य सामग्री व्यवस्थापन गर्नुपर्छ। नयाँ ठाउँमा फेरि नर्सरी जमाउनुपर्छ।
यही समस्याका कारण एक वर्ष उनी पुष्प मेलामा समेत सहभागी हुन सकेकी थिइनन्।
यसपालि भने फेरि फर्किएकी छन्।
उनको स्टलमा तिहारका लागि गोदावरी, मखमली र लालुपाते जस्ता फूल छन्। बेगमबेली, रोजमेरी तथा घरभित्र राख्न मिल्ने विभिन्न सजावटी बिरूवा पनि राखिएका छन्। गमला, माटो र बिरूवामा लाग्ने रोग तथा कीरा नियन्त्रणका सामग्री समेत बिक्रीमा छन्।
तिहारका बेला फूलको माग बढ्छ। तर राधिकाका लागि मेलामा सहभागी हुँदैमा ठूलो नाफा हुन्छ भन्ने छैन।
स्टलको भाडा तिर्नुपर्छ। बिरूवा ओसारपसार गर्न गाडी चाहिन्छ। कर्मचारी र अन्य व्यवस्थापनको खर्च पनि उत्तिकै हुन्छ।
'मेलामा आउनुको मुख्य उद्देश्य प्रचारप्रसार नै हो। स्टल भाडा तिर्ने, कर्मचारीलाई खाजा खुवाउने र गाडी भाडा पुग्ने भए पनि सन्तोष हुन्छ,' उनी भन्छिन्।
यस पटक उनले ग्राहक आकर्षित गर्न विभिन्न छुटको व्यवस्था पनि गरेकी छन्।
गोदावरीका बिरूवा खरिदमा विशेष अफर छ। प्रतिगोटा २५० रूपैयाँ पर्ने दुईवटा बिरूवा ४५० रूपैयाँमा दिइएको छ।
त्यस्तै, २५० रूपैयाँ पर्ने सक्युलिनका पाँचवटा बिरूवा एक हजार रूपैयाँमा बिक्री भइरहेका छन्। सिरेमिक र प्लास्टिकका गमलामा पनि २० प्रतिशत छुट दिइएको उनले बताइन्।
तिहारमा बजार फूलमय हुन्छ। मानिसहरू घर सजाउन, पूजा गर्न र आफन्तलाई फूलमाला लगाइदिन किनमेल गर्छन्। चाड सकिएपछि त्यो चहलपहल पनि बिस्तारै घट्छ।
तर राधिकाको काम तिहारसँगै सकिँदैन।
फूल र बिरूवाको स्याहार वर्षभरि गर्नुपर्छ। ग्राहक आए पनि नआए पनि बिरूवा हुर्काउन छाड्न मिल्दैन। भाडाको जग्गामा व्यवसाय टिकाउने चुनौती पनि उस्तै रहन्छ।
३५ वर्षअघि सुरू गरेको काम उनले आजसम्म छाडेकी छैनन्। धेरै पटक ठाउँ फेर्नुपर्यो, अनेक कठिनाइ आए, तर फूल र बिरूवासँगको उनको सम्बन्ध टुटेन।
तिहारमा अरूका घरआँगन सुन्दर बनाउने फूल बेचिरहेकी राधिका आफ्नै व्यवसायको भविष्य पनि अझ सुन्दर बनाउने आशामा छिन्।
मंगलबार सुरू भएको चौथो तिहार फ्लोरा एक्स्पो कात्तिक २१ गतेसम्म चल्नेछ। नर्सरी व्यवसायी संघ नेपालले आयोजना गरेको मेलामा विभिन्न प्रजातिका फूल, बिरूवा र कृषि सामग्री प्रदर्शनी तथा बिक्रीमा राखिएका छन्।
मेला सकिएपछि भृकुटीमण्डपको फूलको रौनक पनि सकिनेछ। तर राधिका फेरि आफ्नै नर्सरीमा फर्किने छिन्।
किनकि उनका लागि फूल केही दिनको तिहारको व्यापार मात्रै होइन, साढे तीन दशकदेखि निरन्तर चलिरहेको जीवनको संघर्ष हो।
