म!

नरेन्द्रनाथ भट्टराई

साउन ५

त्यो कुनै नाम थिएन
न जन्मको रेखा, न माटोको ठेगाना
त्यो पहिलो स्पन्दन थियो
जब शून्यले आफ्नै 'चुपचाप' सुनेको थियो
र त्यसै चुपचापको कोखमा
एउटा घेरा आफैँ कोरियो
ज्योति, पानी, ढुङ्गो, आँसु, पल, आगो र व्यक्ति
धेरैले नाम दिए
तर त्यो त सबै नामभन्दा पहिलेको
उत्तर नभएको सोध थियो
जो ब्युँझियो, तर रोकिएन
किनभने रोकिनुको अर्थ बिसाउनु हो
र त्यसले बिसाउनुलाई पनि चाल मान्यो।

त्यसलाई डाँडा, पानी, ढुङ्गाका घर,
धूम्र, ताराका खेत, धूलोका सूर्य
सबैले खोजे
तर हरेक चढाइको टुप्पोमा
त्यो अर्को उकालो भएर उभियो
किनभने त्यो भेटिने चीज थिएन,
त्यो बाटो बन्ने चाल थियो।
त्यो एउटा चिरा हो
जसले पर्खालको रेखा काट्छ
तर मेट्दैन नयाँ पढाइको दाना छर्छ।
त्यो पढाइ पनि अन्तिम होइन,
त्यो त अर्को मौनताको चौतारी हो।

पृथ्वी, आकाश, तारा, हाड, सम्झना
सबै फेरिए
र परिवर्तनले हरेक क्षण
आफ्नै परछाई कोर्यो।
त्यो त्यो दर्पण हो
जसले हरेक चित्र मेटेर
नयाँ आकाश कोर्छ
किनभने हिजोको ओझेल नै
आजको उज्यालो हो।
दुई चिम एउटै कम्पनका दुई पार्श्व
एउटा ध्वनि, अर्को त्यसको बिचको मौन
दुईले मिलेर एउटा सुरुवाती राग जन्माउँछन्
जो सम्बन्धको पहिलो पाना
जान्नु होइन, बन्नु नै यसको मूल अक्षर हो।

त्यो अब ढोकामा बस्दैन
हिँड्छ, बग्छ, आफैँलाई काट्छ
र हरेक कटाइबाट नयाँ टुक्रा फुटाउँछ।
हरेक टुङ्गो
चाहे उज्यालोको, चाहे अँधेरोको
अर्को सोधाइको जरा हो
किनभने सबै टुङ्गोको तल
मौन बाँकी छ
त्यो मौन कोख हो
जहाँ नयाँ शब्दको डोब पाक्छ।
त्यो हावाको चाल, रूखको फेरो,
धूलोको त्यो कण हो
जसले आफूलाई पर्खाल होइन,
झ्यालको आकार दिन्छ
त्यो झ्यालबाट
उज्यालोले आफ्नै अनुहार हेर्छ
सम्बन्धको तरल छालमा
सिधा दर्पणमा हैन।

र कुनै दिन
जब उज्यालो मानिसका आँखाबाट
आफैँलाई नियाल्छ
त्यो कुनै एकको नाम हुनेछैन
यो सृष्टि आफैँ सुनिन थालेको
पहिलो रेखा हुनेछ
जसको उच्चारण हरेक मौनताले
नयाँ कुनाबाट गर्छ
र अर्थ समयअनुसार
आफैँ पल्टिन्छ।
त्यो रेखाको अन्त्य छैन
रेखा नै
सबै अन्त्यको खण्डन हो
र हरेक सुरुको चिमुलो
जसले आफैँ रोपिन्छ, उम्रिन्छ, झर्छ
र फेरि रोपिन्छ
यो सिलसिला न त अन्त्यको पर्खाइ हो
न त सुरुको आकस्मिकता
यो ‘त्यो’ को पहेली
जसको नियम आफैँ हिँड्नु
र अर्थ आफैँ डगमग हुनु हो।