परमाणु हतियार नियन्त्रण सम्बन्धमा अमेरिका र रूसबीच भएको प्रमुख र महत्त्वपूर्ण सन्धीको म्याद समाप्त भएको छ।
सन् २०१० मा तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामा र रूसी राष्ट्रपति दिमित्री मेदभेदेभबीच भएको न्यू स्ट्राटेजिक आर्म्स रिडक्सन ट्रिटी (न्यूस्टार्ट)को समयावधि बिहीबारदेखि समाप्त भएको हो।
यो सम्झौताले अमेरिका र रूस दुवैलाई लामो दूरीसम्म प्रहार गर्न सक्ने परमाणु हतियारको संख्या करिब १५ सयमा सीमित राखेको थियो।
सम्झौताले अन्तरमहादेशीय मिसाइल, पनडुब्बीबाट प्रहार हुने मिसाइल र बमवर्षकमार्फत तैनाथ परमाणु हतियारलाई कडाइका साथ सीमित गरेको थियो।
सम्झौताको म्याद सकिएपछि दुवै देश कानुनी रूपमा त्यो सीमाबाट मुक्त भएको र यसले विश्वव्यापी सुरक्षा चिन्ता गहिरो बनाएको भनेर अमेरिकी टेलिभिजन नेटवर्क सिएनएनले लेखेको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले पनि यो समयलाई अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति र सुरक्षाको दृष्टिले अत्यन्त नाजुक क्षण भनेका छन्।
'पाँच दशकभन्दा बढी समयपछि पहिलो पटक हामी यस्तो विश्वतर्फ अघि बढिरहेका छौं, जहाँ अमेरिका र रूसजस्ता सबैभन्दा ठूलो परमाणु भण्डार भएका देशहरूलाई बाँध्ने कुनै कानुनी सीमा छैन,' उनले भनेका छन्।
महासचिव गुटेरेसले अहिलेको समयमा परमाणु हतियार प्रयोग हुने जोखिम पछिल्ला दशकहरूमै सबैभन्दा उच्च रहेको पनि बताएका छन्।
उनले अमेरिका र रूसलाई नयाँ परमाणु हतियार नियन्त्रण सम्झौताका लागि तत्काल वार्ता सुरू गर्न पनि आग्रह गरेका छन्।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनले भने सम्झौता सकिनुलाई खासै गम्भीर रूपमा नलिएको भनेर सिएनएनले लेखेको छ।
ट्रम्पले जनवरीमा यो सम्झौताबारे निकै हल्का रूपमा प्रतिक्रिया दिएका थिए। यो सम्झौता सकिए सकियोस्, भविष्यमा हामी यो भन्दा अझै राम्रो सम्झौता गर्न सक्छौं भनेर ट्रम्पले त्यतिबेला हलुका टिप्पणी गरेका थिए।
वाशिङ्टनको यही उदासिनताका कारण मस्कोमा गहिरो चिन्ता पैदा भएको पनि सिएनएनले लेखेको छ।
सम्झौता गरेका रूसी पूर्वराष्ट्रपति मेदवेदेवले सम्झौताको म्याद सकिनु र नवीकरणबारे दुवै देश संवेदनशील नहुनू मानव सभ्यताकै लागि खतरनाक संक्त रहेको बताएका छन्।
क्रेमलिनका प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले भने सम्झौता नवीकरणको प्रस्ताव गरिएको तर वासिङ्टनले यसबारेमा प्रतिक्रिया नदिएको बताएका छन्।
'विश्वको सबैभन्दा धेरै परमाणु हतियार रहेको अमेरिका र रूस पहिलोपटक आधारभुत नियन्त्रण दस्तावेजविनै रहनेछन्। यो विश्व र रणनीतिक सुरूक्षाका लागि अत्यन्त खराब विषय हो,' उनको भनाई उद्धृत गर्दै सिएनएनले लेखेको छ।
बेलायती अखबार द गार्डियनका अनुसार विश्वको कुल परमाणु हतियारको ८० प्रतिशत अमेरका र रूसको नियन्त्रणमा छ।
यस्तो अवस्थामा ‘न्यु स्टार्ट’ समाप्त हुनुले नयाँ हतियार होड सुरू हुन सक्ने त्रास बढाएको छ।
यसले सन् १९७० को परमाणु अप्रसार सन्धि (एनपिटी) लाई समेत कमजोर पार्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।
अमेरिकी पूर्वराष्ट्रपति बाराक ओबामाले पनि सम्झौता अन्त्य भएपछि दुई देशबीच नयाँ हतियार बनाउने होडबाजी सुरू हुने र यसले विश्वलाई अझै असुरक्षित बनाउन सक्ने बताएका छन्।
अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रूबिओले भने अब हुने परमाणु हतियारसम्बन्धी कुनै पनि सम्झौतामा चीनलाई पनि समेट्नुपर्ने बताएका छन्।
चीनको परमाणु हतियार भण्डार अमेरिका र रूसको तुलनामा कम भए पनि तीव्र रूपमा बढिरहेका कारण उसलाई पनि नियन्त्रण गर्न आवश्यक रहेको रूबिओको भनाइ छ।
रूसी विदेश मन्त्रालयले न्यू स्टार्टसँग सम्बन्धित कुनै पनि दायित्व वहनका लागि वाध्य नभएको तर आफू जिम्मवार र सावधानीपूर्ण ढंगले अघि बढ्ने बताएको छ।
यद्यपि राष्ट्रिय सुरक्षामा खतरा आए कडा कदम चाल्ने चेतावनी पनि दिएको भनेर गार्डियनले लेखेको छ।
समग्रमा न्यु स्टार्टको अन्त्य केवल एउटा सम्झौताको अन्त्य नभई अमेरिका र रूसबीच दशकौंदेखि कायम रहेको परमाणु नियन्त्रण युगको अन्त्य र विश्वव्यापी अस्थिरताको नयाँ सुरूवात हुन सक्ने भनेर विश्लेषकहरूलाई उद्धृत गर्दै गार्डियनले लेखेको छ।
-1746009348.jpg)
