अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले खाडी मुलुकहरूको आग्रहपछि इरानमाथि तत्काल थप सैन्य आक्रमण नगर्ने घोषणा गरेका छन्।
कतारका प्रधानमन्त्री प्रधानमन्त्री तथा विदेशमन्त्री शेख मोहम्मद बिन अब्दुलरहमान अल थानीसँग ह्वाइट हाउसमा भएको भेटवार्तापछि ट्रम्पले इरानमाथि नयाँ आक्रमण केही समयका लागि रोक्ने बताएका हुन्।
तर उनले हर्मुज जलमार्गमा अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी भने जारी रहने बताएको अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सले जनाएको छ।
‘संयुक्त राज्य अमेरिकासँग अहिलेसम्मकै उत्कृष्ट सैन्य उपकरण र हतियार छन्। तर हामीलाई तिनको प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आउने छैन भन्ने लाग्छ,’ सोमबार ह्वाइट हाउसमा पत्रकारहरूसँग ट्रम्पले भने।
ट्रम्प आफैले खाडीका मित्रराष्ट्रहरूको आग्रहमा आफूले तत्काल आक्रमण नगर्ने निर्णय लिएको पनि बताएका हुन्। उनले कतार, साउदी अरब, संयुक्त अरब इमिरेट्स, बहराइन र कुवेतलगायत देशले अमेरिकालाई इरानमाथि थप आक्रमण नगर्न आग्रह गरेको बताए।
इरानसँगको युद्ध अन्त्य गर्न मध्यस्थता गर्दै आएको कतारका प्रधानमन्त्री गत साता तेहरान पुगेका थिए।
गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इसराइलले इरानमाथि संयुक्त सैन्य कारबाही सुरु गरेका थिए। ८ महिनाभन्दा बढी समयदेखि जारी युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयास पछिल्लो समय तीव्र बनेको छ। गत साता भएको अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनमा रिपब्लिकन पार्टीले पराजय भोगेपछि युद्ध अन्त्य गर्न ट्रम्पमाथि घरेलु राजनीतिक दबाबसमेत बढेको छ।
तर युद्ध अन्त्यका लागि तत्काल सम्झौता हुने सम्भावना कम रहेको अमेरिकी र खाडी क्षेत्रका उच्च अधिकारीहरूले बताएका छन्।
कतारका प्रधानमन्त्री अल थानीले युद्ध अन्त्यबारे ट्रम्पले र उपराष्ट्रपति जेडी भान्ससँग गरेको छलफललाई सकारात्मक भनेका छन्।
उनले सामाजिक सञ्जाल एक्समा लेखेका छन्, ‘सम्झौतामा पुग्न र क्षेत्रमा शान्ति कायम गर्न भएका सकारात्मक छलफलका लागि आभारी छु।’
तर इरानले भने अमेरिकासँग वार्ता भइरहेको भन्ने समाचारको खण्डन गरेको छ।
इरानको राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का प्रमुख मोहसेन रेजाईले अमेरिकाले काल्पनिक वार्ताबारे भ्रामक समाचार फैलाउन बन्द गर्नुपर्ने बताएका छन्। उनले अमेरिकाले इरानले अघि सारेका सात सर्त स्वीकार गर्नुपर्ने बताएका छन्।
इरानले युद्ध अन्त्यका लागि अघि सारेको प्रस्तावमा अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउने, केही प्रतिबन्ध फुकुवा गर्ने र इरानमाथिको बमबारी रोक्ने सर्त छन्।
त्यसको बदलामा इरानले हर्मुज जलमार्गमा लगाएको नाकाबन्दी हटाउने प्रस्ताव गरेको छ। आणविक कार्यक्रम र अन्य प्रतिबन्धबारे भने त्यसपछि छलफल गर्ने इरानको प्रस्ताव छ।
तर अमेरिकाले इरानको प्रस्ताव अस्वीकार गर्दै आएको छ।
अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबिओले आइतबार इरानका सर्तलाई ‘आक्रोशपूर्ण, हास्यास्पद र व्यावहारिक रूपमा असम्भव’ भनेका थिए। इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बगाईले भने सोमबार आफ्नो देशको प्रस्ताव उपलब्ध विकल्पमध्ये सबैभन्दा उचित रहेको दाबी गरेका छन्।
अमेरिकी उपराष्ट्रपति भान्ससहित रिपब्लिकन नेताहरूले गत साताको मध्यावधि निर्वाचनमा पार्टीले पराजय भोग्नुको एउटा प्रमुख कारण इरान युद्ध भएको बताएका छन्।
युद्धका कारण घरेलु राजनीतिक दबाब बढे पनि रुबिओले तत्काल कूटनीतिक सहमति हुनेमा आफू विश्वस्त नरहेको बताएका छन्।
संयुक्त अरब इमिरेट्सका वरिष्ठ अधिकारी अनवर गर्गासले पनि अमेरिका र इरानबीच समग्र राजनीतिक सम्झौता हुन कठिन देखिएको बताएका छन्।
दुवै देशबीच तत्काल निर्णायक समाधान ननिस्कने र क्षेत्रीय स्थायित्व कायम हुने निश्चित नभएकाले लामो समय अनिश्चितता रहन सक्ने उनको भनाइ छ।
यसैबीच टर्कीका राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोगानले पनि युद्ध थप चर्किन नदिन आफूहरूले प्रयास गरिरहेको बताएका छन्।
उनले ट्रम्पलाई टर्कीले युद्धको नयाँ विस्तार नचाहेको जानकारी गराएको बताए। समस्याको समाधान संवाद र कूटनीतिबाट खोज्नुपर्नेमा आफूहरूले जोड दिँदै आएको उनको भनाइ छ।
इरानमा आक्रमण र खाडी क्षेत्रमा तनाव जारी
ट्रम्पले तत्काल थप आक्रमण नगर्ने बताए पनि अमेरिका र इरानबीचको सैन्य गतिविधि रोकिएको छैन।
इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार आइतबार राति अमेरिकाले इरानको केशम टापुमा आक्रमण गरेको थियो।
तर उक्त आक्रमणबाट महत्त्वपूर्ण पूर्वाधार र सेवा प्रभावित नभएको स्थानीय अधिकारीले बताएका छन्। अमेरिकी सरकारले भने यसबारे आधिकारिक प्रतिक्रिया दिएको छैन।
रोयटर्सका अनुसार एक वरिष्ठ इरानी अधिकारीले अमेरिकी आक्रमणमा हवाई प्रतिरक्षा र जहाजको आवागमनमा प्रयोग हुने राडार प्रणालीका साथै मिसाइल प्रक्षेपण र समुद्रमा विस्फोटक पदार्थ बिछ्याउने सैन्य अखडालाई लक्ष्य बनाइएको बताएका छन्।
अर्कोतर्फ, खाडी क्षेत्र र हर्मुज जलडमार्गमा तेल बोक्ने जहाजमाथिका आक्रमण पनि जारी छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री निकायहरूको तथ्यांकअनुसार अक्टोबरमा ट्यांकरमाथिका आक्रमण तीव्र भएका थिए। युद्ध सुरु भएयताकै उच्च दरमा भएका यस्ता आक्रमण त्यसयता पनि रोकिएका छैनन्।
इरानले आइतबार हर्मुज जलमार्गको पूर्वी क्षेत्रमा एउटा ट्यांकर समुद्री सुरुङमा ठोक्किएको जनाएको थियो।
इरानी सरकारी टेलिभिजनका एक पत्रकारले पछिल्लो १० दिनमा ११ वटा ट्यांकर ‘निष्क्रिय’ पारिएको दाबी गरेका छन्।
यसरी एकातिर युद्ध अन्त्यका लागि कूटनीतिक प्रयास भइरहेका छन् भने अर्कोतिर समुद्री क्षेत्रमा आक्रमण र सैन्य तनाव जारी छ।
ट्रम्पले तत्काल थप आक्रमण नगर्ने घोषणा गरे पनि अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्य गर्ने सहमति कहिले र कसरी हुन्छ भन्ने अझै अनिश्चित छ।
