अमेरिका र इरानबीच प्रत्यक्ष वार्ता भएको छ।
मध्यपूर्वमा लामो तनाव र अमेरिका-इरानबीच बढ्दो तिक्तताबीच शुक्रबार ओमानको मक्सटमा दुई देशका उच्च अधिकारीहरू छलफलमा बसेका हुन्।
वार्तामा इरानबाट विदेशमन्त्री अब्बास अराक्ची नेतृत्वको प्रतिनिधि र अमेरिकाबाट राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका विशेष दूत स्टिभ विटकोफ र ज्वाँइ ज्यारेड कुश्नर सहभागी थिए।
ओमानको मध्यस्थतामा भएको दुई देशबीचको वार्ता सकारात्मक उन्मुख रहेको भएको इरानी विदेशमन्त्री अराक्चीले बताएका छन्।
उनले यसलाई सकारात्मक सुरूवात र वार्ता निरन्तर अघि बढाउने बाटो खुलेको भनेका छन्। वार्तामा कुनै पनि सहमति भने नभएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरुले जनाएका छन्।
उनले वार्ता असफल भए मध्यपूर्वलाई युद्धतर्फ धकेल्नेसक्ने चिन्ता व्यक्त गरेको पनि अमेरिकी टेलिभिजन नेटवर्क सिएनएनले जनाएको छ। यसको खतरा कम गर्न पनि छलफल उपयोगी हुने बताएका छन्।
विदेशमन्त्री अराक्चीले वार्ता धम्की र दबाबपूर्ण ढंगको हुन नहुने पनि बताएका छन्।
अमेरिकाले तीन विषयमा छलफल हुनुपर्ने भनेको थियो।
पहिलो, इरानको आणविक कार्यक्रमबारे।
इरानको तीनवटा मुख्य आणविक भट्टीमा अमेरिकाले गत वर्षको जुलाईमा शक्तिशाली बम खसालेको थियो। त्यसबाट इरानको आणविक कार्यक्रम पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएको अमेरिकाले दाबी गरेको थियो।
तर विभिन्न प्रतिवेदन र सञ्चारमाध्यमहरूको रिपोर्टले इरानले अमेरिकी हमला हुनुअघि नै आणविक हतियारका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण सामग्रीहरू अन्यत्र सारेको दाबी गरेको थियो।
इरानले अहिले पनि परमाणु कार्यक्रम जारी राखेको आशंका छ। त्यसलाई रोक्न अमेरिकाको सर्त छ।
अमेरिकाको दोस्रो सर्त मध्यपूर्व लगायत विभिन्न क्षेत्रीय सशस्त्र समूहहरूलाई इरानले गर्दै आएको समर्थन र सहायता रोक्नुपर्ने भन्ने छ।
इरानले लेबननमा हिजबुल्लाह, यमनमा हुथी, प्यालेस्टाइनमा हमास लगायत विभिन्न सशस्त्र समूहलाई हतियारदेखि आर्थिक सहायता गर्दै आएको छ। त्यसलाई तत्काल रोक्नुपर्ने अमेरिकाको सर्त छ।
अमेरिकाले राखेको तेस्रो सर्त इरानभित्रको शान्ति सु-व्यवस्था र मानवअधिकार अवस्थाबारे छ।
गत डिसेम्बरको अन्त्यतिर इरानमा महँगी विरूद्ध सुरू भएको प्रदर्शन हिंसात्मक हुँदा त्यहाँ हजारौंको ज्यान गएको छ। यो प्रदर्शनलाई स्वयम् अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले उक्साएको इरानको आरोप छ।
अमेरिकाले प्रदर्शनकारीमाथि इरानी नेतृत्वले दमन गरेको भन्दै त्यहाँ भौतिक हमलाको चेतावनी दिएको पनि थियो। देशभित्र मानवअधिकार उल्लंघनमा सरकारकै संलग्नताको विषयमा पनि अमेरिकाले चासो राखेको छ।
इरानी विदेशमन्त्री अराक्चीले भने आणविक कार्यक्रमबाहेकका अन्य विषयमा अमेरिकासँग छलफल नहुने भनेका छन्।
इरानले आणविक कार्यक्रम पनि शान्तिका लागि गरिएको भन्दै आइरहेको छ।
बाँकी सर्तहरू अमेरिकाको सरोकारको विषय नभई सम्बन्धित देशको सरोकारको विषय भएको अराक्चीले बताएका छन्।
यद्यपि दुवै पक्षले लामो समयदेखि चलिरहेको आणविक विवादमा कूटनीतिक पहल पुनर्जीवित गर्ने संकेत दिएका छन्।
वार्ताबारे जानकारी पाएका एक क्षेत्रीय कूटनीतिज्ञका अनुसार, इरानले वार्ताका क्रममा युरेनियम समृद्धीकरण गर्ने आफ्नो अधिकारमा जोड दिएको थियो। मिसाइल क्षमताबारे भने छलफल नभएको बताइएको छ। इरानी अधिकारीहरूले पहिले नै मिसाइल कार्यक्रम वार्ताको विषय नहुने स्पष्ट पार्दै आएका छन्।
यसैबीच, राष्ट्रपति ट्रम्पले शुक्रबार एउटा कार्यकारी आदेश जारी गर्दै इरानसँग प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा व्यापार गर्ने कुनै पनि देशबाट आयात हुने वस्तुमा २५ प्रतिशत भन्सार शुल्क लगाउने घोषणा गरेका छन्।
‘इरान सम्झौता गर्न अत्यन्त इच्छुक देखिएको छ,’ ट्रम्पले पत्रकाहरूसँग भने। उनले अर्को चरणको भेटवार्ता चाँडै हुने संकेत पनि दिएका छन्।
स्रोतका अनुसार, इरानले आफ्नो भूमिमा समृद्धीकरण पूर्णरूपमा रोक्ने अमेरिकी माग अस्वीकार गरे पनि समृद्धीकरणको स्तर र शुद्धताजस्ता विषयमा छलफल गर्न खुलापन देखाएको छ।
बदलामा इरानले बैंकिङ र तेल क्षेत्रसहितका प्रतिबन्धहरू तत्काल र प्रभावकारी रूपमा हटाउन तथा अमेरिकी सैन्य उपस्थितिलाई आफ्नो सीमाबाट टाढा सार्न माग गरेको बताइएको छ।
ओमानका विदेशमन्त्री बद्र अल–बुसाइदीले वार्ता अत्यन्त गम्भीर भएको बताएका छन् र दुवै राजधानीमा परामर्शपछि पुनः भेटघाट हुने जनाएका छन्।
-1746009348.jpg)
