पूर्वप्रधानमन्त्री तथा नेकपा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीलाई पक्राउ गरिएको विरोधमा सडक प्रदर्शनमा आएकी एक युवती अहिले सामाजिक सञ्जालमा डिजिटल हिंसाको सिकार भइरहेकी छन्।
२० वर्षीया अमिशा पराजुलीले ओली पक्राउविरूद्ध एमालेले आयोजना गरेको सडक प्रदर्शनमा भाग लिएर आफ्नो धारणा व्यक्त गरेकी थिइन्।
उनले विरोध प्रदर्शनमा व्यक्त गरेको विचारलाई लिएर यतिबेला सामाजिक सञ्जालमा उनीमाथि अश्लील तथा आपत्तिजनक शब्द प्रयोग गर्दै गालीगलौज गर्नेहरूको ओइरो लागेको छ।
अमिशाले 'केपी बालाई रिहा गर, केपी बा आई लभ यू' भन्दै भीडमा नारा लगाएका भिडिओ क्लिपहरू सेयर भइरहेका छन्। ती क्लिपमा उनको चरित्र हत्या गर्दै र सार्वजनिक रूपमा यौनहिंसाको धम्की दिँदै हजारौं कमेन्ट आइरहेका छन्। उनलाई गालीगलौज गर्ने र धम्कीपूर्ण स्ट्याटस लेख्दै ट्रोल बनाउने काम पनि भइरहेको छ।
यसरी सामाजिक सञ्जालमा आफूमाथि भइरहेको डिजिटल हिंसाविरूद्ध अमिशाले साइबर ब्युरोमा उजुरी दिने तयारी गरिरहेको बताएकी छन्।
'मलाई प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा गाली गर्नेहरूविरुद्ध साइबर ब्युरो जान्छु,' उनले मंगलबार सेतोपाटीसँग भनिन्, 'त्यसका लागि सामाजिक सञ्जालमा गालीगलौज र धम्की दिनेहरूको विवरण र मोबाइल नम्बर संकलन गरिरहेकी छु।'
भक्तपुर बस्ने अमिशाले दुई वर्षदेखि सडकमा आफ्ना आवाज उठाउँदै आएको बताइन्।
'जेनजी आन्दोलनमा पनि भ्रष्टाचारविरूद्ध आवाज उठाउन सडकमा गएकी थिएँ,' उनले भनिन्, 'आफूलाई सही लागेको विषयमा आवाज उठाउनु मेरो संवैधानिक हक हो। अहिले पनि ओली बालाई गैरकानुनी रूपमा पक्राउ गरिएपछि बोल्न गएकी हुँ। तर त्यहाँ धेरैले मलाई गाली गरे। ममाथि हिंसाको धम्की पनि आयो।'
उनले अगाडि भनिन्, 'मलाई व्यक्तिगत रूपमा यी गालीहरूले खासै फरक पर्दैन। गालीबाट डराएर म आफ्नो आवाज बन्द गर्दिनँ। तर गाली गर्ने र धम्की दिनेहरूविरूद्ध कानुनी कारबाहीमा जान्छु, ताकि भोलि कसैले पनि कसैविरूद्ध यस्तो धम्की र गालीको भाषा प्रयोग नगरोस्।'
अमिशाले आफू कुनै पनि राजनीतिक दलमा प्रत्यक्ष आबद्ध नभएको, तर दुई वर्षदेखि एमालेलाई समर्थन गर्दै आएको बताइन्।
फरक अभिव्यक्ति दिएकै कारण डिजिटल हिंसाको सिकार भएकी अमिशा एक्ली होइनन्।
केही समयअघि 'झापा–५ मा बालेन शाहले चुनाव जिते कान काटिदिन्छु' भन्दै सामाजिक सञ्जालमा अभिव्यक्ति दिएकी रेणुका बरालमाथि पनि यस्तै डिजिटल हिंसा भएको थियो।
बालेनले चुनाव जितेपछि उनलाई 'किन कान नकाटेको' भन्दै पछ्याउने र गाली गर्ने क्रम लामो समयसम्म चलेको थियो।
डिजिटल हिंसाको सिकार हुनेमा धेरैजसो महिला र किशोरीहरू छन्। धेरैले यस्तो गालीगलौजविरूद्ध आवाज उठाउँदैनन्, खुलेर प्रतिक्रिया पनि दिँदैनन्।
केही व्यक्तिले भने यस्तो हिंसाको डटेर सामना गरेका छन्।
गायिका एलिना चौहानले केही समयअघि आफूमाथि प्रयोग गरिएका अपशब्दविरूद्ध आवाज उठाएकी थिइन्।
उनले आफूलाई आएका नकारात्मक कमेन्टहरू सार्वजनिक गर्दै त्यसमार्फत् समाजको महिलाद्वेषी सोच उजागर गर्न खोजेको बताएकी थिइन्।
'मलाई आएको कमेन्टबाट उनीहरूको सोच कस्तो छ भन्ने कुरा सबैले बुझून् भनेर सेयर गरेकी हुँ,' उनले सामाजिक सञ्जालमा लेखेकी थिइन्।
त्यति बेला केही कलाकारले एलिनालाई साथ दिएका थिए।
समाजशास्त्री दीपेश घिमिरे सार्वजनिक रूपमा यौन हिंसासम्बन्धी धम्की, अपशब्द र गालीगलौजका घटनाले समाजको चरित्र झल्काउने बताउँछन्।
'यसले समाजको स्कुलिङ कस्तो छ र समाज कसरी निर्माण भइरहेको छ भन्ने झलक दिन्छ,' उनले भने, 'नयाँ पुस्ताको शिक्षा र नैतिक विकास कस्तो छ भन्ने कुरा सामाजिक सञ्जालमा प्रस्ट देखिन्छ।'
सामाजिक सञ्जालको प्रयोग व्यापक विस्तार भए पनि के लेख्न हुन्छ र के हुँदैन भन्नेबारे चेतनाको अभाव रहेको र आफ्नोभन्दा फरक अभिव्यक्तिलाई पनि सहर्ष स्वीकार गर्ने मानसिकता कम रहेको उनले बताए।
'अभिव्यक्तिको पनि सीमा हुन्छ। हरेक नागरिकले आफ्नो सीमा के हो थाहा पाउनुपर्छ। फरक अभिव्यक्तिलाई कसरी सम्बोधन गर्ने भन्ने संस्कार विकास हुन सकेको छैन। सामाजिक सञ्जालमा के लेख्ने/के नलेख्ने भन्नेबारे पर्याप्त जानकारी पनि धेरैलाई छैन,' उनले भने।
सामाजिक सञ्जाल सुरू भएको दुई दशक नाघ्दा पनि त्यसको प्रभावकारी नियमनका लागि पर्याप्त नीति–नियम नबन्दा स्वतन्त्रताका नाममा घृणा फैलाउने र जथाभाबी गाली गर्ने प्रवृत्ति बढेको उनको भनाइ छ।
हामीले यस्ता डिजिटल हिंसा र खासगरी पछिल्लो समय अमिशा पराजुलीमाथि भइरहेको गालीगलौजबारे साइबर ब्युरोका प्रवक्ता एसपी दिलीपकुमार गिरीसँग पनि कुरा गरेका छौं।
उनले सामाजिक सञ्जालमा अपशब्द, अश्लील तथा आपत्तिजनक भाषा वा सामग्री प्रयोग गरेर गाली गर्नेहरूविरूद्ध कानुनी कारबाही हुने व्यवस्था रहेको जानकारी दिए।
'हरेक कमेन्ट वा ट्रोल प्रहरीको नजरमा नपर्न सक्छ, पीडितले उजुरी दिएमा कारबाही अगाडि बढ्छ,' उनले भने।
विद्युतीय (इलेक्ट्रोनिक) कारोबार ऐन, २०६३ को दफा ४७ अनुसार विद्युतीय माध्यमबाट जिस्क्याउने, हैरान पार्ने, अपमान गर्ने वा अमर्यादित व्यवहार गर्ने व्यक्तिलाई कानुनी कारबाहीको प्रावधान छ।
त्यस्तो कसुर गर्ने व्यक्तिलाई एक लाख रूपैयाँसम्म जरिवाना, पाँच वर्षसम्म कैद वा दुवै सजाय हुन सक्छ।
'उनीहरूले कस्ता अपशब्द बोलेका छन्? त्यो बोलीचालीका भाषामा कत्तिको गम्भीर छ? हामी त्यही आधारमा कारबाही प्रक्रिया अघि बढाउँछौं,' उनले भने।
-1746009348.jpg)
