नेपालको चिया निर्यातमा भइरहेको भारतीय अवरोधको विषयले प्रतिनिधि सभामा पनि प्रवेश पाएको छ।
नेकपा एमालेका सांसद सुहाङ नेम्वाङले बुधबारको प्रतिनिधि सभाको शून्य समयमा बोल्दै चिया क्षेत्रको समस्या समाधानका लागि सरकारी अग्रसरताको माग गरेका छन्।
‘नेपालमा चिया खेतीको इतिहास १६३ वर्ष लामो छ। वि.सं. १९२० मा इलामबाट सुरू भएको चिया आज नेपालको ग्रामीण अर्थतन्त्र, रोजगारी, निर्यात र अन्तर्राष्ट्रिय पहिचानसँग जोडिएको महत्वपूर्ण क्षेत्र बनेको छ,’ इलामका सांसद नेम्वाङले भने, ‘आज करिब १५ हजारभन्दा बढी किसान र ६० हजारभन्दा बढी श्रमिकको जीवन चियासँग जोडिएको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा मात्रै करिब ४ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँको चिया निर्यात भएको छ।’
टि बोर्ड इन्डियाले गत वैशाख १८ देखि लागू गरेको स्ट्याडर्ड अपरेटिङ प्रोसिड्युअरका कारण चिया निर्यात ठप्पजस्तै भएको उल्लेख गर्दै उनले यसले किसान, श्रमिक, उद्योगी, निर्यातकर्ता र देशको अर्थतन्त्रलाई प्रत्यक्ष असर पारेको बताएका छन्।
सांसद नेम्वाङले भने, ‘त्यसैले म सरकारसँग आग्रह गर्न चाहन्छु—भारत सरकारसँग तत्काल कूटनीतिक पहल गरियोस्, चिया निर्यातको अवरोध समाधान गरियोस्, र चिया किसान तथा उद्योगीहरूको संरक्षणका लागि ठोस नीति ल्याइयोस्।’
भारतीय पक्षले लागू गरेको नयाँ नियमले नेपालबाट चिया निर्यात ठप्पप्राय: छ। नेपाली पक्षले भारतीय पक्षको 'मूड' बुझ्न एउटा गाडी शुक्रबार भारत पठाएको थियो।
नेपालबाट भारतीय नाका पानीट्यांकी पुगेको सो गाडीमा रहेको चियाको चार दिनपछि सोमबार भारतीय पक्षले नमूना संकलन गरेको थियो।
भारतीय पक्षले चियाको नमूना संकलन गरेर प्रयोगशाला परीक्षणका लागि कोलकाता पठाएको छ। अन्तिम परीक्षण प्रतिवेदन नआएसम्म चिया बिक्री नगर्न पनि भारतीय पक्षको निर्देशन छ।
राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डका अनुसार नेपालमा उत्पादन हुने सिटिसी चियाको ५० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा भारतीय बजारमा पुग्छ। अर्थोडक्स चियाको ९० प्रतिशत हिस्सा पनि भारत नै निर्यात हुन्छ।
नेपालमा वार्षिक १ करोड ९० लाख किलो सिटिसी चिया उत्पादन हुने बोर्डको तथ्यांक छ। त्यसमध्ये १ करोड किलो चिया भारतीय बजारमा निर्यात हुन्छ। सिटिसी चिया झापामा सबभन्दा धेरै उत्पादन हुन्छ।
त्यस्तै, वार्षिक ७० लाख किलो उत्पादन हुने अर्थोडक्स चियामध्ये ६० लाख किलो भारतीय बजार पुग्छ। इलाम, पाँचथर, धनकुटा लगायतका पहाडी जिल्लामा यो चिया उत्पादन हुने गरेको छ।
