त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा कलेजो प्रत्यारोपण सुरू भएको २०७६ सालदेखि हो। अहिलेसम्म हामीले १० जनामा कलेजो प्रत्यारोपण गरेका छौं। अस्पतालमा कलेजो प्रत्यारोपणका लागि सोमबार र बुधबार सर्जरी हुन्छ। कलेजो प्रत्यारोपणका लागि विभिन्न अस्पतालबाट रिफर हुन्छन्। तर रिफर हुँदैमा प्रत्यरोपण हुन्छ भन्ने होइन। पहिला त प्रत्यारोपण जरूरी छ कि छैन भनेर हामी हेर्छौं। बिरामीलाई प्रत्यारोपण चाहिने रहेछ भनेमात्र हामीले अरू प्रक्रिया अघि बढाउँछौं। कलेजो चाहिने व्यक्तिलाई नजिकका नातेदारले दान गर्न* मिल्छ। १८ वर्षदेखि ५५ वर्षसम्मका स्वस्थ व्यक्तिको कलेजो लिन मिल्छ। सकेसम्म रगतको समूह मिल्नेसमेत हामीले हेर्छौं।
त्यसपछि अरू प्रक्रिया सुरू हुन्छ। प्रत्यारोपणपछि हुन सक्ने जटिलतासमेत हेर्छौं। सकेसम्म दातालाई ठूलो समस्या नहोस् भनेर ध्यान दिन्छौं। दाताको सबै स्वास्थ्य परीक्षण गरिन्छ। प्रत्यारोपण गर्दा बिरामीलाई सहज हुन्छ कि हुँदैन भनेरसमेत हेर्छौं।
कहिलेकाहीँ यो प्रक्रियाकै लागि २/३ हप्ता लाग्छ। प्रत्यारोपण गर्ने निर्णय भएपछि ८-१० दिनअघि नै बिरामी हामी अस्पतालमा राख्छौं।
कलेजो प्रत्यारोपण खर्च लाग्ने सर्जरी हो। महंगा सामान र औषधीको प्रयोग हुन्छ। पहिलोदेखि दसौंसम्मको प्रत्यारोपण हेर्दा एक जनाको कलेजो प्रत्यारोपण गर्न सरदरमा २५ देखि ३५ लाख रुपैयाँसम्म खर्च लाग्ने देखिन्छ। यो खर्च धेरै देखिए पनि विदेशमा हुनेभन्दा धेरै कम हो।
अहिले कलेजो प्रत्यारोपणमा हामी लगभग आत्मनिर्भर भइसकेका छौं। धेरै अप्ठ्यारा प्रत्यारोपणका लागि बाहिरबाट सहयोग लिन्छौं। वर्षमा १० देखि १२ वटा प्रत्यारोपण गर्न सक्ने हाम्रो क्षमता छ। हामीले सोचेअनुसार बिरामी आएका छैनन्। त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा प्रत्यारोपण हुन्छ भन्ने जानकारीसमेत कम भएकाले हुनसक्छ ।
कलेजो प्रत्यारोपणका लागि धेरै कुरा मिल्नुपर्छ। कसैको परिस्थिति मिल्छ तर पैसा हुँदैन, कसैको शारिरीक अवस्था मिल्दैन, कसैको नाता मिल्दैन। यस्ता धेरै कारणले समस्या छ।
कम्तीमा महिनामा एक जनाको प्रत्यारोपण गर्ने क्षमता हामीसँग छ। अझै पनि वर्षमा ४० देखि ५० जना नेपाली भारत गएर कलेजो प्रत्यारोपण गर्छन्। हामीले प्रत्यारोपण गरेका पछिल्लो दुई जना भारत गएर नेपाल फर्किनुभएको हो। यसले के देखाउँछ भने विस्तारै हामीप्रतिको विश्वास बढ्दै गएको छ।
हामीले अहिलेसम्म गरेका १० वटा प्रत्यारोपणमा सबैमा सफल भएका छौं। सातौं नम्बरमा प्रत्यारोपण भएका व्यक्तिको मृत्यु भएको छ। तर त्यसको कारण सर्जरी होइन, कोभिडको समय भएकाले त्यसकै कारण मृत्यु भएको हो।
कलेजो प्रत्यारोपण गर्न पर्छ कि पर्दैन भन्ने कुरा कलेजो प्रत्यारोपण सर्जनले परीक्षण गरेपछि मात्र थाहा हुन्छ। कतिपयलाई कलेजोमा समस्या आउनासाथ प्रत्यारोपण गर्नुपर्छ भन्ने लाग्छ, त्यस्तो होइन। हामीले गर्न नसक्ने प्रत्यारोपण छ भने हामी आफैंले विदेश जान सुझाव दिन्छौं। त्यसैले एक पटक त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा सम्पर्क नगरी विदेश नजान मेरो सुझाव छ।
(कलेजो प्रत्यारोपण सर्जन तथा ग्यास्ट्रोइन्टेसटाइनल भण्डारी त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा कार्यरत छन्।)
*सच्याइएको
