'बोन म्यारो' भनेको बोलीचालीमा रक्तमासी पनि भन्छौं। हड्डीको बीचमा रहने रगत बन्ने ठाउँ हुन्छ त्यसलाई बोन म्यारो भनिन्छ। विभिन्न कारणले गर्दा बोन म्यारोले काम गर्न सकेन अथवा यसमा कुनै समस्या आयो भने अथवा अन्य केही त्रुटि भएर त्यसको निराकरणको लागि बोन म्यारोलाई नै फेर्नेलाई बोन म्यारो प्रत्यारोपण भनिन्छ।
बोन म्यारो प्रत्यारोपण क्यान्सरजन्य बिरामी र क्यान्सर बाहेकका बिरामीलाई पनि गरिन्छ। किमो थेरापी र रेडियो थेरापी गर्दा समेत निको हुन सकेन भने मात्रै बोन म्यारो प्रत्यारोपण गरिन्छ।रगतको क्यान्सर, स्नायु तन्तुका ग्रन्थीहरूको क्यान्सर, ब्रेन ट्युमरका बिरामीलाई समेत बोन म्यारो प्रत्यारोपण गर्न सकिन्छ।
बोन म्यारोको क्यान्सरबाहेक थालासिमियाका बिरामीलाई समेत बोन म्यारो प्रत्यारोपण गर्नुपर्छ। त्यस्तै, विभिन्न खालका वंशाणुगत रोगको उपचारमा समेत बोन म्यारो प्रत्यारोपण गर्नुपर्छ। बोन म्यारोले बनाउने रातो रगत, सेतो रगत, पहेंलो रगत, आरबिसी, डब्लुबिसी लगायतका रगतहरू बोन म्यारोबाट बन्न सकेका छैनन् भने पनि प्रत्यारोपण गर्नुपर्छ।
बोन म्यारोको समस्या भएका बच्चाहरू या अन्य उमेर समूहका बिरामीलाई शरीर फुस्रो देखिने, सास फेर्न गाह्रो हुने, निला डामहरू देखिने हुन्छ। मुखबाट, गिजाबाट अनि दिसामा रगत देखिने हुन्छ। त्यस्तै, ज्वरो आइरहने, कलेजो सुन्निने लगायतका समस्या देखिन्छ। यस्तो बेला रगतको परीक्षण गर्दा रगतको मात्रा कमी देखिन्छ। त्यस्तो भयो भने बोन म्यारोको परीक्षण गरिन्छ।
विशेष गरेर बालबालिकाको लागि बोन म्यारो प्रत्यारोपण गर्ने नेपालमा कुनै केन्द्र छैन। अन्य उमेर समूहका बिरामीको लागि उपचारको सुरूआत हुन थाले पनि बालबालिकाले यो सुविधा पाउन सकेका छैनन्।
सरकारी नीति नियमको अभावमा यस्तो भएको हो। बोन म्यारो प्रत्यारोपणको लागि निर्देशिकाको कमी छ। सरकारले यसलाई प्राथमिकतामा राखेको छैन। बोन म्यारो प्रत्यारोपणको लागि चाहिने जनशक्ति नेपालमा छन्। तर छरिएर रहेकाले एकै ठाउँमा ल्याउन जरूरी छ।
बोन म्यारो प्रत्यारोपणका लागि उपचार केन्द्र स्थापनाको लागि सरकारी नियमावली चाहिन्छ। त्यसको नियमनका लागि संयन्त्र चाहिन्छ। तर हामीकहाँ यसको सुनिश्चित हुन सकेको छैन। बोन म्यारो प्रत्यारोपणका लागि विदेश जान नसक्ने बिरामीहरूले यहाँ पीडादायी अवस्था झेल्नु परेको छ। उपचार गर्न विदेश जानेहरूलाई समेत ठूलो आर्थिक भार पर्छ।
बोन म्यारोको समस्या कतिलाई छ भनेर कुनै अनुसन्धान भएको छैन। तर कान्ति बाल अस्पतालमा आएका बिरामीको संख्या हेर्ने हो भने वार्षिक २ सयदेखि ३ सय बालबालिकालाई बोन म्यारो प्रत्यारोपणको आवश्यकता पर्छ। उनीहरूको यहाँ उपचार सम्भव हुन सकेको छैन।
(वरिष्ठ बाल क्यान्सर तथा बोन म्यारो प्रत्यारोपण विशेषज्ञ डा. सुधीर सापकोटा कान्ति बाल अस्पताल र इशान बाल अस्पतालमा कार्यरत छन्।)
