खाना अरूचि, पेटको माथिल्लो भागमा समस्या भयो भने, अनि पोल्ने, दुख्ने, ढुस्स भएजस्तो लाग्ने, अमिलोपन आउने भयो भने मलाई ग्यास्ट्रिक भयो भनेर बिरामी आउँछन्।
बिरामीले यसो भन्नासाथ चिकित्सकले पनि तपाईंलाई ग्यास्ट्राइटिस भयो होला भनिदिन्छन्।
हामी चिकित्सकले ग्यास्ट्राइटिस अनि बिरामीले ग्यास्ट्रिक भन्ने भएकाले यसलाई दुवै नामबाट चिनिन थालेको छ।
बिरामीले भनेका लक्षणका आधारमा सधैं ग्यास्ट्रिक भयो भन्ने हुँदैन। यस्तै लक्षण जिइआरडी (ग्यास्ट्रो–एसोफेगल रिफ्लक्स डिजिज/रिफ्लक्स) मा पनि हुन्छ। त्यसैले बिरामीले यस्ता लक्षण देखिएका छन् भन्नु राम्रो हुन्छ।
ग्यास्ट्रिकबारे हामीकहाँ विभिन्न भ्रम छन्। सबभन्दा ठूलो भ्रम खानाका कारण ग्यास्ट्रिक भयो भन्ने हो।
यसको मुख्य कारण संक्रमण हो। हाम्रो जस्तो देशमा एच. पाइलोरी संक्रमण हुन्छ। धेरैमा १० वर्षभन्दा कम उमेरमै आफूभन्दा ठूला मानिसको थुकको माध्यमबाट यो सरेको हुन्छ।
दक्षिण एसियाली मुलुकहरूमा धेरैजसोमा हेलिकोब्याक्टर पाइलोरी खानपान र पानीबाट सर्छ। एउटा मान्छेलाई भइसकेपछि अर्को मान्छेमा त्यही मान्छेको थुक, वान्ता अनि दिसाबाट फैलिन्छ।
यो बाहेक विभिन्न किसिमका औषधिका कारण पनि हुन्छ। मुटुको औषधि खानेहरूलाई ग्यास्ट्रिकको समस्या धेरै हुन्छ।
त्यस्तै चुरोट र रक्सी खानेहरूलाई पनि ग्यास्ट्रिकको समस्या धेरै हुन्छ।
अनि अर्को कारण खानपिन हो तर यसको भूमिका एकदमै कम हुन्छ। मसालेदार, पिरो खानपिनले ग्यास्ट्रिक हुने केही सम्भावना हुन्छ।
कहिलेकाहीँ उसको ग्यास्ट्रिक निको भयो, मेरो भएन, फलानो डाक्टरले ठिक पार्यो भनिन्छ। तर कस्तो खालको ग्यास्ट्रिकको उपचार भयो भन्ने बिरामीलाई थाहा हुँदैन।
कसैलाई अत्यधिक मदिरा र चुरोट वा अन्य खानपिनका कारण भएको हो भने चाँडै निको हुन सक्छ। लामो संक्रमणले बल्झिएको हो भने पूर्ण रूपमा ठिक हुन कठिन हुन्छ। यसको लागि समस्या पत्ता लगाएर उपचार जरूरी हुन्छ।
ग्यास्ट्रिकले आमाशयको समस्या मात्र बुझाउँछ। तर पेटको माथिल्लो भागमा अरू अंग हुन्छन् र कतिपय अवस्थामा मुटुको तल्लो भागमा हृदयघात भएमा ग्यास्ट्रिकसँग मिल्ने खालको लक्षण देखिन्छ।
ग्यास्ट्रिकको कुरा गर्दा चिया र कफीको कुरा आइहाल्छ। खानपिनले ग्यास्ट्रिक गराउने भूमिका एकदमै कम हुने भएकाले चिया–कफीको हकमा पनि यही हुन्छ।
चिया र कफीले कसैलाई पेटमा केही असजिलो पार्न सक्छ तर ग्यास्ट्रिकको प्रमुख कारण होइन। त्यसैले चिया–कफी बार्ने तर अरू मुख्य कारणमा ध्यान नदिँदा अल्सर हुने खतरा रहन्छ।
चियामा पाइने तत्वले कसैलाई ग्यास्ट्रिक गराउन सक्छ तर सबैलाई हुन्छ भन्ने हुँदैन। यो मान्छेको पचाउन सक्ने क्षमता र उसको संवेदनशीलतामा भर पर्छ। पेटबाट छातीमा अमिलो पानी फर्किने, छातीको मध्य भागमा दुख्ने समस्या छ भने चाहिँ चिया–कफी खानु हुँदैन।
पेटको माथिल्लो भागमा हुने सबै समस्या ग्यास्ट्रिक र आमाशयको होइन। प्यान्क्रियाजको क्यान्सर, प्यान्क्रियाटाइटिस, पित्तथैली र नलीमा ढुंगा समेत हुन सक्छ। त्यसैले लक्षण देखिए वा केही शंका भए समयमै सल्लाह लिनुपर्छ।
(ग्यास्ट्रोलोजिस्ट डा. प्रदीप कुमार काफ्ले भरतपुर अस्पतालमा कार्यरत छन्।)
-1746009348.jpg)
