पालुङटार–५ को चारकुने चौतारी सोमबार असामान्य रूपमा भरिएको थियो।
चौतारीको वरिपरि गाउँलेहरू भेला भएका थिए। तर त्यहाँ पहिलेझैं गफ थिएनन्। हाँसो थिएन। चर्को घाम छल्दै बसेका दौंतरीहरूको जमघट थिएन।
चौतारीमा ३० वटा तस्बिर राखिएका थिए। ती तस्बिरहरूमा गाउँका मानिसहरू थिए—कोही बेपत्ता, कोही मृत। गाउँलेहरूले तस्बिरअगाडि फूलका गुच्छा चढाए। हात जोडेर श्रद्धाञ्जली दिए। उनीहरूको आत्माको शान्तिको कामना गरे।
कहिल्यै गाउँको भेटघाट र कुराकानीको ठाउँ रहेको चौतारी त्यो दिन स्मृतिको थलो बनेको थियो। बाढीबाट भागेर ज्यान जोगाउन सफल स्थानीय बद्रीप्रसाद देवकोटाका लागि चारकुने चौतारी केवल चौतारी थिएन। यो गाउँको साझा जीवनको एउटा हिस्सा थियो।
बिहान–बेलुका मात्र होइन, दिउँसोको चर्को घाममा पनि गाउँलेहरू त्यहीँ आएर शीतल ताप्थे। दुःखसुखका कुरा गर्थे। गाउँको कुरा हुन्थ्यो। समाज र देशका समसामयिक विषयमा बहस चल्थ्यो। कहिलेकाहीँ कुनै विशेष कारण नहुँदा पनि मानिसहरू त्यहीँ भेला हुन्थे।
'चारकुने चौतारी हामी दौंतरीहरू भेटघाट हुने ठाउँ थियो,' बद्रीले भने, 'धेरै दौंतरी बाढीमा परेर हराए। अब त चौतारीको बाटो हिँड्दा पनि साथीसँग बसेर कुराकानी गरेको याद मात्र आउने भयो।'
ती ३० तस्बिरमध्ये एउटा तस्बिर डिलबहादुर खत्री र उनकी श्रीमती मुरलीदेवी खत्रीको थियो।
भदौ १० गते बिहान करिब ४ बजे उनीहरूले घरको ढोकामा ताल्चा लगाए र गोसाइँकुण्ड तीर्थयात्राका लागि निस्किए।
उनीहरूका दुई छोरीमध्ये एक बेलायत र अर्की अमेरिका थिए। घरमा कोही नहुने भएकाले उनीहरूले ढोकामा ताल्चा लगाएका थिए। त्यो ताल्चा उनीहरू फर्किएर आफै खोल्ने थिए।
तर त्यो भएन। बाढीमा उनीहरू बेपत्ता भएको खबर आएपछि डिलबहादुरका दाजु नरबहादुरले घरको ताल्चा फोडे।
'भाइ–बुहारी गोसाइँकुण्ड जाँदा घरमा ताल्चा लगाएर गएका थिए,' उनले भने, 'बाढीले बेपत्ता भएको थाहा पाएपछि हामीले ताल्चा फोड्यौं। अहिलेसम्म उहाँहरू चढेको बसको पनि अत्तोपत्तो छैन।'
डिलबहादुर र मुरलीदेवी गाउँलेहरूको समूहसँगै तीर्थयात्रामा गएका थिए। नुवाकोटको भैंसे पुगेपछि बाढी आयो। बसमा ३६ जना थिए। छ जना भागेर ज्यान जोगाउन सफल भए। बाँकी ३० जना बसमै थिए। बाढीले बसलाई बगायो। त्यससँगै उनीहरू पनि बगे।
गाउँका समाजसेवी युवा अञ्जन देवकोटाका अनुसार अहिलेसम्म पाँच जनाको मात्र शव भेटिएको छ। बाँकीको कुनै अत्तोपत्तो छैन। शव नभेटिएपछि परिवारले अन्ततः उनीहरूको कुशको शव बनाएर अन्त्येष्टि गर्नुपर्यो।
डिलबहादुर र मुरलीदेवीकी छोरी रचना खत्री बेलायतमा थिइन्। बुबाआमा बाढीमा बेपत्ता भएको खबर पाएपछि उनी हतारहतार भदौ १७ गते गाउँ आइपुगिन्। शुक्रबार उनले बुबाआमाको कुशको शवमा दागबत्ती दिइन्। त्यो दिन गाउँका आठ जनाको यसैगरी अन्त्येष्टि गरिएको थियो।
दाहसंस्कारका लागि शव थिएनन्। थिए त नाम, सम्झना र कुशबाट बनाइएका प्रतीकात्मक शरीर। गाउँलेहरूले अब आफ्ना आफन्त जीवित फर्कने आशा मारिसकेका छन्। शव भेटिने आशा पनि उनीहरूलाई छैन।
डिलबहादुर पाँच दाजुभाइमध्ये एक थिए। उनकी श्रीमती मुरलीदेवी र उनका दाजु नरबहादुरकी श्रीमती दिदीबहिनी हुन्। पारिवारिक सम्बन्धले दुई दाजुभाइलाई अझ नजिक बनाएको थियो। फोनमा कुराकानी भइरहन्थ्यो। मौका मिल्दा भेट हुन्थ्यो। कतै जानुपरे एकअर्कालाई जानकारी दिन्थे।
भदौ ९ गते नरबहादुरलाई काठमाडौं जानुपर्ने भयो। उनले भाइ डिलबहादुर र बुहारी मुरलीदेवीलाई पनि सँगै काठमाडौं जान भनेका थिए। तर उनीहरूले अर्को यात्रा रोजिसकेका थिए।
'मैले काठमाडौं जाने भए हिँड भनेको थिएँ,' नरबहादुरले सम्झिए, 'बुहारीले गोसाइँकुण्ड जाने कुरा बताइन्। भोलिपल्ट त गाउँभरि रूवाबासी हुन थालिहाल्यो।'
अहिले डिलबहादुरको घरको ढोका खुला छ। ढोकामा लागेको ताल्चा नरबहादुरले फोडेका हुन्।
घरको आँगनमा अझै रंगीचंगी फूलहरू फुलेका छन्।
बाटोको छेउमा रहेको दुईतले पक्की घर उस्तै देखिन्छ। घरका सामान उस्तै छन्। आँगन उस्तै छ। तर घरमुलि अब फर्कने छैनन्।
गाउँलेहरूले उनीहरूलाई जीवित भेटिने आशा छाडिसकेपछि शव खोज्न थाले। खोजीको कुनै निश्चित ठाउँ थिएन। कहिले पोखरा। कहिले चितवन। कहिले नवलपुर।
डिलबहादुरका भाइ रेशमबहादुर काठमाडौं हुँदै चितवन पुगे। बुटवल पुगे। प्रहरी कार्यालय धाए। त्रिशूली र नारायणी नदीका किनारमा हिँडे।जहाँ बाढीले शव पुर्याउन सक्थ्यो, त्यहाँ उनी पुगे।
'दाइ–भाउजूको शव पाइन्छ कि भनेर म चितवन गएँ। बुटवल गएँ। प्रहरी कार्यालय धाएँ,' रेशमबहादुरले भने, 'त्रिशूली र नारायणी नदीको किनारैकिनार खोज्दै हिँडेँ। तर कतै भेटाउन सकिनँ।'
प्रहरीले राखेका शवका तस्बिरहरू पनि उनले हेरे। सायद कुनै तस्बिरमा दाइ र भाउजू भेटिएलान्।
सायद कुनै अपरिचित शवको अनुहारले परिचित मानिसको पहिचान गराउला। तर त्यहाँ पनि उनीहरू थिएनन्।
बाढीपछि भेटिएका कतिपय शव अंगभंग भएका थिए। धेरैको पहिचान हुन सकेन। सरकारले त्यस्ता शव व्यवस्थापन गर्न भन्दै जमिनमा गाडिसकेको छ। तर रेशमबहादुरका लागि एउटा प्रश्न अझै बाँकी छ—यदि हराएका परिवारका सदस्य र भेटिएका शवको डिएनए परीक्षण गरिएको भए के उनीहरूको पहिचान हुन सक्थ्यो? उनी त्यसैको आशामा थिए।
'हाम्रो डिएनए लिएर चेक गरेको भए एउटा न एउटामा म्याच खान्थ्यो कि,' उनले भने, 'शव पहिचान गर्ने उपाय त त्यही हो। भेटिएका सबै शव र आफ्ना मान्छे हराउने जतिका सबैको डिएनए परीक्षण गर्न सकिन्थ्यो।'
उनका लागि यो एउटा वैज्ञानिक परीक्षणको प्रश्न मात्र होइन। एउटा परिवारले आफ्ना मानिसको अन्तिम अवस्थाबारे जान्न पाउने अधिकारको प्रश्न हो। शव भेटिएन भने मृत्यु स्वीकार गर्न कठिन हुन्छ। मृत्यु प्रमाणित गर्न सकिँदैन। त्यसैले रेशमबहादुर नदीकिनारमा अझै पनि एउटा उत्तर खोजिरहेका छन्।
चारकुने चौतारीमा सुस्ताउने ३० जना अब तस्बिर र गाउँलेका स्मृतिमा मात्र बाँकी छन्। जहाँ उनीहरू बसेर गाउँका कुरा गर्थे, साथीहरूसँग हाँस्थे र समय बिताउँथे।
बाढीबाट भागेर ज्यान जोगाएका बद्रीप्रसादका लागि त्यो चौतारी अब पहिलेको जस्तो हुनेछैन।
उनी त्यहाँबाट हिँड्दा अब पहिलेका मानिसहरू देख्दैनन्। उनीहरूका अनुहार सम्झन्छन्। कुनै बेला गाउँको जीवन सुनिने त्यो चौतारी सुनसान छ।
-1746009348.jpg)
