अमान सांगरले कम्प्युटरमा कोड लेख्न सिक्दा उनी १४ वर्षका थिए।
अमेरिकाको न्यूयोर्कमा हुर्किएका भारतीय मूलका अमानलाई त्यति बेला पक्कै थाहा थिएन — त्यसको एक दशकपछि आफूले साथीहरूसँग मिलेर खोलेको कम्पनीको कारोबार संसारकै ठूलो प्रविधि कारोबारमध्ये एक हुनेछ।
अमानका बुबा अरविन्द भारतको प्रतिष्ठित आइआइटी, बम्बईका पूर्वविद्यार्थी र लगानी कम्पनी जिओस्फेयर क्यापिटलका संस्थापक हुन्। उनकी आमा शिल्पा दन्त चिकित्सक, उद्यमी तथा स्टार्टअप लगानीकर्ता हुन्।
कम्प्युटरप्रति किशोरावस्थामै जागेको रूचिले अमानलाई अमेरिकाको म्यासाचुसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी (एमआइटी) पुर्यायो। त्यहाँ उनले कम्प्युटर विज्ञान पढे।
पढाइका क्रममा उनले गुगल, लगानी व्यवस्थापन कम्पनी ब्रिजवाटर एसोसिएट्स र एआई सर्च इन्जिन 'यू डटकम' मा इन्टर्नसिप गरे। आफ्नै एआई परामर्श कम्पनी पनि चलाए।
तर उनको जीवनकै ठूलो काम एमआइटीका तीन साथी— माइकल ट्रुएल, सुएलेह आसिफ र अर्विड लुनेमार्कसँग मिलेर सुरू भयो।
चार जनाले सन् २०२२ मा 'एनिस्फेयर' नामक कम्पनी स्थापना गरे। सुरूमा उनीहरूले कम्प्युटरको सहयोगमा डिजाइन बनाउने प्रविधिमा काम गरे। त्यसले उनीहरूले खोजेजस्तो परिणाम दिएन।
'हामीले चार महिनासम्म विभिन्न प्रयोग गर्यौं,' अमानले सन् २०२५ को एउटा अन्तर्वार्तामा भनेका छन्।
त्यसपछि उनीहरू सफ्टवेयर बनाउने तरिका परिवर्तन गर्ने कामतर्फ मोडिए। त्यही प्रयासबाट जन्मियो— कर्सर।
कम्पनी स्थापनाको चार वर्षपछि इलन मस्कको स्पेसएक्सले एनिस्फेयर ६० अर्ब अमेरिकी डलर मूल्यांकनमा किन्यो।
यो रकम करिब नेपाली ८०–८५ खर्ब रूपैयाँ हुन्छ। नेपालको चालु आर्थिक वर्षको २१ खर्ब २४ अर्ब रूपैयाँको संघीय बजेटसँग तुलना गर्दा यो रकम झन्डै चार गुणा हो।
रकेट र अन्तरिक्षयान बनाउने मस्कको स्पेसएक्सले कम्प्युटर कोड लेख्न सघाउने चार वर्ष पुरानो कम्पनीका लागि किन यति ठूलो मूल्य तिर्यो?
त्यो बुझ्न कर्सरले के गर्छ भन्ने बुझ्नुपर्छ।
आज हामीले चलाउने मोबाइल एप, वेबसाइट र बैंकिङ प्रणालीदेखि अस्पताल, उद्योग, विमान र अन्तरिक्षयानसम्म सफ्टवेयरबाट चल्छन्। सफ्टवेयर बनाउन प्रोग्रामरले कम्प्युटरले बुझ्ने निर्देशन अर्थात् कोड लेख्नुपर्छ।
कर्सरले यही काम सजिलो र छिटो बनाउँछ।
मानौं, कुनै व्यवसायीलाई आफ्ना सामान अनलाइन बेच्ने वेबसाइट चाहियो।
पहिले प्रोग्रामरले त्यसका प्रत्येक भागका लागि आफै लामो कोड लेख्नुपर्थ्यो।
कर्सर प्रयोग गर्ने प्रोग्रामरले सामान्य भाषामै निर्देशन दिन सक्छ— ग्राहकले सामान हेर्न, छान्न, पैसा तिर्न र आफ्नो अर्डर कहाँ पुग्यो भनेर थाहा पाउन सक्ने प्रणाली बनाऊ।
कर्सरले त्यसका लागि आवश्यक कोड लेख्न सक्छ। पहिले लेखिएको कोड पढेर त्यसमा रहेका समस्या पत्ता लगाउन र सुधार गर्न सक्छ। एउटा निर्देशनका आधारमा सफ्टवेयरका धेरै भागमा आवश्यक परिवर्तनसमेत गर्न सक्छ।
यसले प्रोग्रामरलाई पूर्ण रूपमा विस्थापित भने गर्दैन। के बनाउने, कसरी बनाउने र एआईले गरेको काम सही छ कि छैन भनेर जाँच्ने जिम्मेवारी मानिसकै हुन्छ। तर यसले एउटा प्रोग्रामरलाई पहिलेभन्दा छिटो र धेरै काम गर्न सक्ने बनाउँछ।
यसअघि पनि कोड लेख्न सघाउने एआई उपकरण थिए। तीमध्ये धेरैले प्रोग्रामरलाई केही शब्द वा एउटा–दुइटा वाक्य सुझाव दिन्थे। कर्सरले भने सफ्टवेयरका विभिन्न भागलाई एकसाथ बुझेर धेरै चरणको काम गर्न सक्छ।
त्यसैले यसलाई सामान्य सहयोगीभन्दा निर्देशन बुझेर काम गर्न सक्ने 'एआई एजेन्ट' का रूपमा हेरिन्छ।
एनिस्फेयरका प्रमुख कार्यकारी माइकल ट्रुएलको महत्वाकांक्षा अझ ठूलो छ।
'हाम्रो कम्पनीको लक्ष्य कोडिङलाई त्योभन्दा धेरै राम्रो कुराले प्रतिस्थापन गर्नु हो,' उनले एक अन्तर्वार्तामा भनेका छन्।
यसको अर्थ मानिसले प्रत्येक लाइन कोड आफै लेख्नुको साटो आफूले बनाउन चाहेको कुरा सामान्य भाषा वा चित्रमार्फत एआईलाई बुझाउने र एआईले सफ्टवेयर तयार गर्ने भविष्य हो।
यही सम्भावनाले कर्सरलाई छोटो समयमै लोकप्रिय बनायो।
व्यक्तिगत प्रोग्रामरदेखि एनभिडिया, एडोबी, उबर, शपिफाई र पेपालजस्ता कम्पनीका विकासकर्ताले कर्सर प्रयोग गर्न थाले। यसको प्रयोगकर्ता संख्या लाखौंमा पुग्यो। ठूला कम्पनीबाट आउने आम्दानी पनि तीव्र गतिमा बढ्यो।
सन् २०२५ को सुरूमा कर्सरको वार्षिक आम्दानी करिब १० करोड डलर थियो। रोयटर्सका अनुसार स्पेसएक्ससँग खरिद सम्झौता हुँदा व्यावसायिक ग्राहकबाट आउने यस्तो आम्दानी करिब २ अर्ब ६० करोड डलर पुगिसकेको थियो।
स्पेसएक्सले ६० अर्ब डलरको मूल्यांकनमा किन्यो।
यो कम्पनी अमान एक्लैले बनाएको होइन। माइकल ट्रुएल प्रमुख कार्यकारी अधिकृत थिए। अमानले प्रमुख सञ्चालन अधिकृतका रूपमा उत्पादन रणनीति, वितरण र प्रयोगकर्ता समुदाय विस्तार हेर्थे। सुएलेह आसिफले उत्पादनको नेतृत्व गर्थे भने अर्विड लुनेमार्क प्राविधिक निर्माणमा जोडिएका थिए।
कम्पनीमा संस्थापकसँगै कर्मचारी र लगानीकर्ताको पनि सेयर थियो। त्यसैले ६० अर्ब डलर चार संस्थापकले मात्र पाएको रकम होइन।
यो नगद कारोबार पनि थिएन।
स्पेसएक्सले अमेरिकी धितोपत्र तथा विनिमय आयोगमा बुझाएको विवरण अनुसार अगस्ट १४ मा कारोबार पूरा भएपछि एनिस्फेयरका सेयरधनीले स्पेसएक्सका सेयर पाए। कर्सर स्पेसएक्सको पूर्ण स्वामित्वको सहायक कम्पनी बन्यो।
त्यसो भए रकेट, स्याटलाइट र अन्तरिक्षयान बनाउने स्पेसएक्सलाई कर्सर किन चाहियो?
किनभने स्पेसएक्स अब रकेट कम्पनी मात्र छैन।
मस्कको एआई कम्पनी एक्सएआई पनि स्पेसएक्समा जोडिएको छ। एक्सएआईले 'ग्रोक' नामक एआई प्रणाली र 'ग्रोक बिल्ड' नामक कोड लेख्ने उपकरण विकास गरिरहेको छ।
मस्कको स्टारलिंक स्याटलाइट इन्टरनेटदेखि अन्तरिक्ष व्यवसायसम्म सबैको केन्द्रमा सफ्टवेयर छ। कर्सरले यी कम्पनीभित्र नयाँ सफ्टवेयर निर्माण र पुराना प्रणाली सुधार गर्ने गति बढाउन सक्छ।
तर स्पेसएक्सले कर्सर आफ्नो आन्तरिक कामका लागि मात्र किनेको होइन।
एआई प्रयोगबाट प्रत्यक्ष आम्दानी हुन थालेका क्षेत्रमध्ये सफ्टवेयर निर्माण सबैभन्दा अगाडि छ। कर्सरसँग लाखौं प्रोग्रामर, ठूला व्यावसायिक ग्राहक र तीव्र रूपमा बढिरहेको आम्दानी छ। यसलाई किनेर स्पेसएक्सले एआईमा आधारित व्यावसायिक सफ्टवेयरको बजारमा एकैपटक बलियो प्रवेश पाएको छ।
कर्सरका लागि पनि स्पेसएक्ससँग जोडिनुको अर्थ ठूलो छ।
एआई प्रणाली चलाउन शक्तिशाली र महँगो कम्प्युटिङ पूर्वाधार चाहिन्छ। तीव्र रूपमा ग्राहक बढिरहेको कर्सरलाई आफ्ना लागि आवश्यक कम्प्युटिङ शक्ति जुटाउन कठिन भइरहेको थियो।
स्पेसएक्स र एक्सएआईसँग जोडिएपछि उसले मस्कले निर्माण गरिरहेको विशाल कम्प्युटिङ पूर्वाधार प्रयोग गर्न सक्छ।
'कर्सरसँग ओपनएआई (च्याटजिपिटी निर्माता कम्पनी) वा एन्थ्रोपिक (क्लड निर्माता कम्पनी) को जस्तो आकार छैन, तर उसले लागतको तुलनामा निकै प्रभावशाली कोडिङ मोडल बनाएको छ,' हर्ग्रिभ्स ल्यान्सडाउनका विश्लेषक म्याट ब्रिट्जम्यानले रोयटर्ससँग भनेका छन्, 'त्यसैले स्पेसएक्सका लागि यो सकारात्मक कदम हो।'
स्पेसएक्सले एउटा लोकप्रिय उत्पादन मात्र किनेको होइन। उसले प्रतिभाशाली प्राविधिक टोली, लाखौं प्रयोगकर्ता, ठूला व्यावसायिक ग्राहक र एआईमार्फत सफ्टवेयर निर्माण गर्ने अनुभव पनि किनेको हो।
आज संसारका अधिकांश सफ्टवेयर मानिसले लाइन–लाइन कोड लेखेर बनाउँछन्। भविष्यमा त्यसको ठूलो भाग मानिसको निर्देशनमा एआईले लेख्ने अनुमान छ।
त्यो भविष्य वास्तविक भयो भने कोड लेख्ने एआई कुनै एउटा उत्पादन मात्र रहने छैन। त्यो बैंक, अस्पताल, सञ्चार, उद्योग र व्यापारदेखि अन्तरिक्षसम्मका नयाँ प्रविधि निर्माण गर्ने आधारभूत औजार बन्नेछ।
चौध वर्षको उमेरमा कोड लेख्न थालेका अमान सांगर र उनका तीन साथीले चार वर्षमै ६० अर्ब डलर मूल्यको कम्पनी बनाए।
मस्कले पनि त्यति ठूलो मूल्य उनीहरूले अहिलेसम्म बनाएको कर्सरका लागि मात्र तिरेका होइनन्। भोलिको संसारमा सफ्टवेयर कसले र कसरी बनाउनेछ भन्ने सम्भावनाका लागि पनि तिरेका हुन्।
***
सम्पादकीय नोट: यो स्टोरीमा प्रयोग भएका कतिपय सामग्री खोज्न, व्यवस्थित गर्न र प्रारम्भिक मस्यौदा विकास गर्न एआई प्रयोग गरिएको छ। यसमा प्रयोग गरिएका तथ्य, दाबी र व्याख्या उपलब्ध प्राथमिक तथा अन्य विश्वसनीय स्रोतसँग पुनः जाँचिएका छन्। यो स्टोरीको अन्तिम लेखन, सम्पादन र सम्पूर्ण जिम्मेवारी सेतोपाटीको हो।
-1746009348.jpg)
