केही समय अघिसम्म अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य लगातार नयाँ रेकर्ड बनाइरहेको थियो। आर्थिक अनिश्चितता र भूराजनीतिक तनावका कारण लगानीकर्ताहरू सुनतर्फ आकर्षित थिए। विश्वका केन्द्रीय बैंकहरूले पनि सुन खरिद बढाइरहेका थिए।
अहिले परिस्थिति फेरिएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको भाउ एक वर्षभन्दा लामो अवधिकै न्यून विन्दुमा झरेको छ। यसको प्रभाव नेपाली बजारमा पनि देखिएको छ।
सोमबार (नोभेम्बर १६) अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य करिब एक प्रतिशत घटेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार नेपाली समय दिउँसो १२:२६ बजेसम्म सुनको भाउ प्रतिट्रोय औंस ३८४०.५२ अमेरिकी डलरमा आएको थियो। यसअघि सोमबारकै कारोबारका क्रममा मूल्य सन् २०२५ अक्टोबरयताकै न्यून विन्दुमा पुगेको थियो।
अमेरिकी डलर बलियो हुनु, अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रबाट पाइने प्रतिफल बढ्नु र अमेरिकी केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर बढाउने अपेक्षाले सुनको मूल्यमा दबाब परेको रोयटर्सले जनाएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा देखिएको गिरावटसँगै नेपाली बजारमा पनि सुन सस्तिएको छ।
नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघले सोमबारका लागि छापावाल सुनको मूल्य प्रतितोला २ लाख ६९ हजार १०० रूपैयाँ तोकेको छ। आइतबार सुन २ लाख ७० हजार २०० रूपैयाँमा कारोबार भएको थियो।
यसअघि कात्तिक २० गते सुनको भाउ २ लाख ८३ हजार रूपैयाँ थियो। त्यसयता १० दिनमा सुनको मूल्य १३ हजार ९०० रूपैयाँ घटिसकेको छ।
गत वर्ष माघ १५ गते (जनवरी २९) नेपाली बजारमा सुनको मूल्य प्रतितोला ३ लाख ३९ हजार ३०० रूपैयाँ पुगेको थियो। यो नेपाली बजारमा हालसम्मकै उच्च मूल्य हो।
त्यस बेलाको तुलनामा अहिले सुन प्रतितोला ७० हजार २०० रूपैयाँ अर्थात् करिब २०.७ प्रतिशत सस्तिएको छ।
यो ठूलो गिरावटपछि स्वाभाविक प्रश्न उठ्छ— अब सुन अझै सस्तिन्छ कि फेरि महँगिन थाल्छ?
यसको जबाफ खोज्न अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य घट्नुका कारण र आगामी दिनमा त्यसलाई प्रभाव पार्ने आर्थिक गतिविधि बुझ्नुपर्छ।
अमेरिकी डलर र ब्याजदरले सुनको भाउमा दबाब
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य घट्नुको एउटा प्रमुख कारण अमेरिकी डलर बलियो हुनु हो।
रोयटर्सका अनुसार सोमबार अमेरिकी डलर सन् २०२५ अप्रिलयताकै उच्च विन्दुको आसपास थियो। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको कारोबार अमेरिकी डलरमा हुन्छ। डलर बलियो हुँदा अन्य मुद्रामा आम्दानी गर्ने लगानीकर्ताका लागि सुन किन्न महँगो पर्छ। यसले सुनको मागमा दबाब पार्न सक्छ।
अर्को महत्त्वपूर्ण कारण हो, अमेरिकी केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भको ब्याजदर नीति।
अमेरिकामा महँगी अझै उच्च रहेको संकेत देखिएपछि फेडले ब्याजदर थप बढाउन सक्ने अपेक्षा बलियो भएको छ। फेडका अधिकारीहरूले पनि महँगी नियन्त्रणका लागि थप कदम आवश्यक पर्न सक्ने संकेत दिएका छन्।
क्यान्सस सिटी फेडका अध्यक्ष जेफ स्मिडले आइतबार महँगी अझै धेरै रहेको र त्यसलाई नियन्त्रणमा ल्याउन केन्द्रीय बैंकले थप काम गर्नुपर्ने बताएका थिए।
त्यस्तै, फेडका उपाध्यक्ष फिलिप जेफर्सनका पछिल्ला अभिव्यक्तिले पनि ब्याजदर थप बढाउने नीतिप्रति समर्थनको संकेत गरेको रोयटर्सले जनाएको छ।
सोमबारको कारोबार क्रममा सिएमई समूहको फेडवाच तथ्यांकले डिसेम्बरमा फेडले ब्याजदर ०.२५ प्रतिशत बिन्दुले बढाउने सम्भावना ९२ प्रतिशत देखाएको थियो। त्यस्तै, ०.५० प्रतिशत बिन्दुले बढाउने सम्भावना ८ प्रतिशत थियो।
यो बजारमा तत्काल कायम रहेको अनुमान हो। फेडले ब्याजदरबारे निर्णय गरिसकेको अवस्था भने होइन।
तर सुनको मूल्यमा ब्याजदरको यति ठूलो प्रभाव किन पर्छ?
यसको कारण सरल छ।
ब्याजदर बढ्दा बैंकमा पैसा राख्दा वा अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रमा लगानी गर्दा पाइने प्रतिफल बढ्न सक्छ।
तर सुन आफैले ब्याज दिँदैन। सुन किन्ने लगानीकर्ताले त्यसको मूल्य भविष्यमा बढेपछि मात्रै नाफा कमाउन सक्छन्। त्यसैले ब्याजदर उच्च हुँदा केही लगानीकर्ता सुनभन्दा नियमित प्रतिफल दिने वित्तीय साधनतर्फ आकर्षित हुन सक्छन्।
अहिले अमेरिकी सरकारी ऋणपत्रको प्रतिफल उच्च रहनुले पनि सुनमा लगानी गर्ने आकर्षण घटाएको छ।
यसरी अमेरिकी डलर बलियो हुनु र ब्याजदर बढ्ने अपेक्षा एकसाथ सक्रिय हुँदा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्यमा दबाब परेको हो।
विश्लेषकको नजरमा पनि तत्काल सुनको बजार कमजोर
अन्तर्राष्ट्रिय बजारका विश्लेषकहरूले सुनको तत्कालीन अवस्थालाई कमजोर मानेका छन्।
रोयटर्ससँग कुरा गर्दै केसिएम ट्रेडका प्रमुख बजार विश्लेषक टिम वाटररले बलियो डलर, उच्च सरकारी ऋणपत्र प्रतिफल र डिसेम्बरमा ब्याजदर बढ्ने अपेक्षाले सुनलाई दबाबमा राखेको बताएका छन्।
उनका अनुसार अहिलेको अवस्थामा सुनको बजार तटस्थदेखि केही कमजोर देखिन्छ। फेडका अधिकारीहरूले महँगी नियन्त्रणका लागि ब्याजदर अझै बढाउनुपर्ने कडा संकेत दिए सुनको मूल्यमा थप दबाब पर्न सक्ने उनको विश्लेषण छ।
अमेरिकी अर्थतन्त्रको मजबुतीबारे फेडले सावधानीपूर्ण संकेत दिए सुनको मूल्यले केही राहत पाउन सक्ने पनि उनले बताएका छन्।
यसको अर्थ आगामी दिनमा अमेरिकी केन्द्रीय बैंकका अधिकारीहरूका अभिव्यक्ति र ब्याजदर सम्बन्धी निर्णयले सुनको बजारलाई प्रभावित पार्न सक्छन्।
लगानीकर्ताहरूको ध्यान फेड अध्यक्ष केभिन वार्सका आगामी अभिव्यक्ति र अक्टोबरको मौद्रिक नीति बैठकको विवरणतर्फ पनि केन्द्रित छ।
केन्द्रीय बैंक र सुनका लगानी कोषको खरिद बढ्यो, बार र सिक्काको माग घट्यो
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अहिले सुनको मूल्य घटिरहेको भए पनि यसको दीर्घकालीन मागलाई टेवा दिने आधारहरू बाँकी छन्।
एउटा प्रमुख आधार हो, विश्वका केन्द्रीय बैंकहरूले गरिरहेको सुन खरिद।
वर्ल्ड गोल्ड काउन्सिल (विश्व सुन परिषद) ले नोभेम्बर ३ मा सार्वजनिक गरेको सन् २०२६ को तेस्रो त्रैमासिक प्रतिवेदनले केन्द्रीय बैंकहरूको सुन खरिद अझै बलियो रहेको देखाएको छ।
काउन्सिलका अनुसार जुलाईदेखि सेप्टेम्बरसम्म विश्वका केन्द्रीय बैंक तथा अन्य सरकारी संस्थाहरूले आफ्नो सञ्चितिमा खुद ३२१ टन सुन थपेका छन्। यो अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ४२ प्रतिशत बढी हो।
सन् २०२६ को पहिलो नौ महिनामा केन्द्रीय बैंकहरूको कुल खुद सुन खरिद ६७५ टन पुगेको छ। यो अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ६ प्रतिशत बढी हो।
विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा विविधीकरण गर्ने र वित्तीय जोखिम कम गर्ने दीर्घकालीन रणनीतिले केन्द्रीय बैंकहरूलाई सुन खरिद गर्न प्रेरित गरिरहेको काउन्सिलको विश्लेषण छ।
सुनमा लगानी गर्ने एक्सचेन्ज ट्रेडेड फन्ड (इटिएफ) मा पनि तेस्रो त्रैमासिकमा २११ टन सुन थपिएको छ। इटिएफ यस्तो लगानी कोष हो, जसमा लगानीकर्ताले भौतिक सुन आफूसँग नराखी सुनको मूल्यसँग जोडिएको लगानी गर्न सक्छन्।
काउन्सिलका अनुसार तेस्रो त्रैमासमा यस्ता कोषहरूको सुन सञ्चिति बढेर ४ हजार २५६ टन पुगेको थियो।
यसरी केन्द्रीय बैंक र इटिएफको माग बलियो रहे पनि सुनका बार र सिक्का खरिद गर्ने लगानीकर्ताको व्यवहार भने फरक देखिएको छ।
तेस्रो त्रैमासिकमा विश्वभर सुनका बार र सिक्काको माग अघिल्लो वर्षको त्यसै अवधिको तुलनामा १९ प्रतिशत घटेर २६८ टनमा झरेको काउन्सिलले जनाएको छ। सुनको मूल्य कुन दिशामा जान्छ भन्ने स्पष्ट संकेतको प्रतीक्षामा यस्ता लगानीकर्ता सतर्क रहेको पनि यसको विश्लेषण छ।
यसले सुनको लगानी बजारमा फरक फरक प्रवृत्ति देखाउँछ।
एकातिर केन्द्रीय बैंकहरूले आफ्नो दीर्घकालीन वित्तीय रणनीति अनुसार सुन खरिद गरिरहेका छन्। अर्कोतिर इटिएफमा पनि लगानी बढेको छ। तर भौतिक बार र सिक्का किन्ने लगानीकर्ताको माग घटेको छ।
यसको अर्थ सबै प्रकारका लगानीकर्ताले सुनको बजारलाई एउटै दृष्टिले हेरिरहेका छैनन्।
अब सुनको मूल्य कता जान सक्छ?
सुनको मूल्य आगामी दिनमा बढ्छ कि अझै घट्छ भन्ने निश्चित गर्न सकिँदैन।
अहिलेको अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य घटाउने र बढाउन सहयोग गर्ने दुवै किसिमका आर्थिक पक्ष सक्रिय छन्। छोटो अवधिमा अमेरिकी डलर बलियो हुनु, सरकारी ऋणपत्रको उच्च प्रतिफल र ब्याजदर बढ्ने अपेक्षा सुनका लागि प्रतिकूल छन्।
यी अवस्था कायम रहे सुनको मूल्यमा थप दबाब पर्न सक्छ।
दीर्घकालीन रूपमा सुनको मागलाई टेवा दिने आधार पनि छन्।
विश्वका केन्द्रीय बैंकहरूले सुन खरिद जारी राखेका छन्। सरकारी ऋणको बढ्दो भार, भूराजनीतिक तनाव र विश्व अर्थतन्त्रमा देखिने अनिश्चितताले पनि लगानीकर्तालाई सुरक्षित सम्पत्तिका रूपमा सुनतर्फ आकर्षित गर्न सक्छ।
वर्ल्ड गोल्ड काउन्सिलको नोभेम्बर ३ को प्रतिवेदनले पनि आगामी दिनमा सुनको मागमा दुई वटा विपरीत प्रवृत्तिले प्रभाव पार्न सक्ने उल्लेख गरेको छ। उच्च ब्याजदर, सरकारी ऋणपत्रको बढ्दो प्रतिफल र बलियो अमेरिकी डलरले सुनमा लगानी गर्ने आकर्षण घटाउन सक्छन्।
अर्कोतिर सरकारी वित्तको दिगोपन सम्बन्धी चिन्ता, महँगीको जोखिम, भूराजनीतिक तनाव र वित्तीय बजारमा आउने अस्थिरताले सुनको मागलाई टेवा दिन सक्छन्। काउन्सिलले सन् २०२६ को बाँकी अवधिमा पनि केन्द्रीय बैंकहरूको सुन खरिद महत्त्वपूर्ण रहने अपेक्षा गरेको छ।
त्यस्तै, इटिएफ लगायतका लगानीका माध्यमबाट हुने मागले सुन बजारलाई सहयोग गर्न सक्ने विश्लेषण गरेको छ।
तर केन्द्रीय बैंकहरूको खरिदले सुनको मूल्य निश्चित विन्दुभन्दा तल झर्नै नदिने भन्ने होइन। सुनको मूल्यमा अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक अवस्था र लगानीकर्ताको व्यवहारले निरन्तर प्रभाव पारिरहन्छ।
त्यसैले अहिलेको गिरावटलाई सुनको मूल्य लामो समयसम्म निरन्तर घटिरहने निश्चित संकेत मान्न सकिँदैन।
अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य घट्दा नेपालमा कति प्रभाव पर्छ?
नेपालमा सुनको मूल्य निर्धारणमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारको मूल्यसँगै अमेरिकी डलरको विनिमय दरले पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य प्रतिट्रोय औंसमा निर्धारण हुन्छ। एक ट्रोय औंसमा करिब ३१.१०३५ ग्राम सुन हुन्छ भने एक तोलामा करिब ११.६६३८ ग्राम हुन्छ।
त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य डलरमा घट्दा नेपालमा आयात हुने सुनको आधार मूल्य पनि घट्ने दबाब पर्छ। तर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य घटेकै अनुपातमा नेपाली बजारमा पनि मूल्य घट्छ भन्ने हुँदैन।
यसको एउटा प्रमुख कारण हो, अमेरिकी डलर र नेपाली रूपैयाँबीचको विनिमय दर।
उदाहरणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य पाँच प्रतिशत घट्यो तर त्यही अवधिमा नेपाली रुपैयाँ डलरको तुलनामा कमजोर भयो भने नेपालमा सुनको मूल्य पाँच प्रतिशत नै नघट्न सक्छ। किनभने नेपालले सुन आयात गर्दा अमेरिकी डलरमा भुक्तानी गर्नुपर्छ।
डलर महँगिँदा सुन किन्न आवश्यक पर्ने नेपाली रूपैयाँको मात्रा बढ्छ। यसका अतिरिक्त सुनको आयातमा लाग्ने भन्सार महसुल, आयात लागत तथा अन्य खर्चले पनि नेपाली बजारको मूल्य निर्धारणमा प्रभाव पार्छन्।
त्यसैले नेपाली बजारमा सुन सस्तिन अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य घट्नु एउटा महत्त्वपूर्ण आधार भए पनि विनिमय दरको अवस्था पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
अहिले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य एक वर्षभन्दा लामो अवधिकै न्यून विन्दुमा पुगेको छ। नेपालमा पनि गत माघको ऐतिहासिक उच्च मूल्यबाट प्रतितोला ७० हजार रूपैयाँभन्दा धेरै घटिसकेको छ।
अमेरिकी ब्याजदर र बलियो डलरका कारण तत्काल सुनमा थप दबाब पर्ने जोखिम देखिए पनि केन्द्रीय बैंकहरूको खरिद, लगानी कोषहरूको माग र विश्व अर्थतन्त्रको अनिश्चितताले सुनलाई फेरि टेवा दिन सक्ने आधार बाँकी छन्।
त्यसैले अहिलेको गिरावटले एउटा कुरा स्पष्ट पारेको छ— केही समय अघिसम्म लगातार नयाँ रेकर्ड बनाइरहेको सुनको बजार अहिले बदलिएको छ।
तर यो गिरावट कहाँ पुगेर रोकिन्छ र सुनको मूल्य फेरि कहिलेदेखि बढ्न थाल्छ भन्ने कुरा भने आगामी दिनमा अमेरिकी ब्याजदर, डलरको विनिमय दर र विश्व अर्थतन्त्रको अवस्थाले निर्धारण गर्नेछन्।