पोखराका पर्यटन व्यवसायी गणेशबहादुर थापाले अमेरिकाको कोलोराडो राज्यमा एउटा अनौठो पर्यटकीय मार्ग देखे।
उकालोमा ठाडै सिँढी बनाइएको त्यो बाटो चढ्दा मुटुको चाल बढ्थ्यो, श्वास फुल्थ्यो र छिटो हिँड्न सकिँदैनथ्यो। त्यही अनुभवले उनलाई नेपालमा पनि यस्तै संरचना बनाउन सकिन्छ भन्ने सोच जन्मायो।
सन् २०२४ मा अमेरिकाबाट फर्किएपछि थापा कास्कीकै खुमैडाँडा पदयात्रामा निस्किए। खुमैडाँडामाथिको कोर्चाङ पुगेर उनी चलनचल्तीमा नरहेको अर्को बाटो हुँदै फर्किए। कोर्चाङबाट कास्कीकै सैंतीघट्ट झर्ने त्यो बाटो निकै ठाडो भिरालो थियो।
'कोर्चाङबाट सैंतीघट्ट झर्दा आराम गर्न पनि सम्म ठाउँ थिएन, ठाडै ओरालो झर्दा मैले कोलोराडोमा बनाइएको उकालो बाटो याद गरें,' उनले भने, 'यहाँ पनि त्यस्तै ठाडै उकालो बाटो बनाएर पर्यटक आकर्षण गर्न सकिन्छ जस्तो लाग्यो।'
थापाका अनुसार विश्वका विभिन्न ठाउँमा यस्ता उकालो बाटो बनाइएका छन्। तर उनले परिकल्पना गरेजस्तो सिधै हिमालतर्फ पुग्ने गरी ठाडो उकालो बाटो अन्यत्र छैन। उच्च हिमाली क्षेत्रमा खेल्न सकिने खेलहरू, विशेषगरी एथलेटिक्सका खेलाडीलाई आकर्षित गर्ने उद्देश्यसहित उनले आफूले हिँडेको भिरालो बाटोमा सिँढी हाल्ने परिकल्पना गरे। त्यसपछि उनले 'माछापुच्छ्रे इन्क्लाइन प्रोजेक्ट' तयार गरेर पर्यटन मन्त्रालयमा पेस गरे।
थापाले अमेरिकामा चढेको उकालो २७०० स्टेपको थियो। त्यो पार गर्न करिब पाँच घण्टा लागेको उनले बताए।
अहिले उनले परिकल्पना गरेको माछापुच्छ्रे इन्क्लाइनको विस्तृत आयोजना प्रतिवेदन (डिपिआर) तयार भइसकेको छ।
प्रतिवेदनअनुसार समुद्री सतहदेखि ११ मिटरमा रहेको सैंतीघट्टदेखि ३८०० मिटर उचाइमा रहेको कोर्चाङसम्म २० हजार स्टेप हुनेछन्। उक्त उकालो ४५ डिग्रीसम्म ठाडो रहने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
विस्तृत आयोजना प्रतिवेदनअनुसार उक्त बाटो बनाउन ४२ करोड रुपैयाँ लाग्नेछ। करिब सात किलोमिटर लामो उकालो सिँढी बाटोमा प्रत्येक पाँच सय मिटरको दूरीमा चिया पसल र प्राथमिक उपचार केन्द्र रहनेछन्। बाटोमा कम्तीमा चार ठाउँमा होटल, दुई ठाउँमा हेलिप्याड तथा फर्किनका लागि छुट्टै बाटो बनाउने अवधारणा पनि समेटिएको छ।
यो बाटो तयार भयो भने सैंतीघट्टदेखि कोर्चाङ पुग्न कम्तीमा तीन दिन लाग्ने अनुमान गरिएको पर्यटन व्यवसायी थापाले बताए। जबकि, अहिले पोखराबाट पदयात्रा गरेर कोर्चाङ एकै दिनमा पुग्न सकिन्छ।
'पदमार्ग सिधा उकालो मात्र छैन, तेर्सो पनि छ, बाटो सजिलो छ। माछापुच्छ्रे इन्क्लाइन चढ्न ठाडै उकालो भएकाले एकैदिनमा पुग्न सकिँदैन,' उनले भने, 'कम्तीमा तीन दिन लाग्ने अनुमान हामीले गरेका छौं।'
यसरी बनाइने बाटोलाई विभिन्न खेलकुद प्रतियोगिता सञ्चालन गर्ने तथा तालिम केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने उद्देश्य रहेको पनि उनले बताए।
एथ्लेटिक्सका खेलाडीलाई आकर्षित गर्नुका साथै उच्च हिमाली क्षेत्रमा गरिने दौड प्रतियोगिता लगायतका कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने योजना रहेको थापाले बताए। यसका लागि अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूसँग सहकार्य गर्ने प्रस्ताव पनि उनले गरेका छन्।
पर्यटन व्यवसायी थापाले यस्तो प्रस्ताव अघिल्लो सरकारका पालामा पनि पर्यटन मन्त्रालयमा पेस गरेका थिए। त्यतिबेला सरकारले उक्त परियोजनाका लागि तीन करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको थियो। तर गत भदौमा भएको जेनजी आन्दोलनका क्रममा सरकारका सम्पूर्ण निकाय जलेर खरानी भएपछि परियोजना अघि बढ्न सकेन।
अहिले पोखराबाटै निर्वाचित गणेश पौडेल पर्यटन मन्त्री भएपछि थापाले पुनः परियोजना पेस गरे। मन्त्रालयले चालु आर्थिक वर्षका लागि 'अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डको माछापुच्छ्रे इन्क्लाइन स्टेप्स रनिङ ट्रेल निर्माण, माछापुच्छ्रे–९' शीर्षकमा पाँच करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको छ।
बहुवर्षीय योजनाका लागि बजेट विनियोजन गरिए पनि तीन वर्षभित्र आयोजना सम्पन्न गर्ने गरी स्रोत सुनिश्चित गरिएको पर्यटन मन्त्री पौडेलले बताए।
'माछापुच्छ्रे इन्क्लाइनको योजना तीन वर्षभित्र सक्ने गरी अघि बढ्नुस्। यस प्रोजेक्टका लागि बजेट अभाव हुँदैन,' उनले भने, 'राज्यलाई प्रतिफल दिने आयोजनामा लगानी गर्ने सरकारको सोच छ।'
उक्त आयोजना रहने माछापुच्छ्रे गाउँपालिका–६ का वडाध्यक्ष हरिबहादुर क्षेत्री 'राजेन्द्र'ले आयोजना अघि बढाउन गाउँपालिकाले सहजीकरण गरेको बताए।
माछापुच्छ्रे इन्क्लाइन बनाउन करिब दुई किलोमिटर निजी जग्गा पर्ने भए पनि जग्गा दिन गाउँले तयार भएको उनले बताए। आयोजना निर्माण भएपछि सञ्चालनमा स्थानीयबासीको सहभागिता सुनिश्चित गर्नुपर्ने उनको सोच छ।
पर्यटनमन्त्री गणेश पौडेल र पर्यटन व्यवसायी गणेशबहादुर थापा।
'हामीले यस आयोजना अघि बढाउन जग्गाधनी र गाउँलेको भेला तीन पटक गरिसकेका छौं, कसैले पनि विरोध गर्नुभएको छैन,' उनले भने, 'आयोजना तयार भएपछि यसको सञ्चालनमा स्थानीय गाउँलेको सहभागिता सुनिश्चित गर्नुपर्छ।'
यस आयोजनाबाट पदमार्ग नबिग्रने भन्दै उनले वन्यजन्तुको ओहोरदोहोर र प्राकृतिक सम्पदामा असर नपर्ने गरी आयोजना अघि बढाउने तयारी गरिएको बताए।
परियोजनाका परिकल्पनाकार थापाले गाउँलेहरूको सामुदायिक संस्था बनाएर सोही संस्थाले नै माछापुच्छ्रे इन्क्लाइन सञ्चालन र संरक्षण गर्ने प्रस्ताव पनि मन्त्रालयमा पेस गरेको बताए।
'माछापुच्छ्रे इन्क्लाइन निर्माण भएपछि बाटोमा चिया पसल र होटल पनि स्थानीयले नै सञ्चालन गरून् भन्ने चाहना छ,' उनले भने, 'प्रभावित क्षेत्रका व्यक्तिहरूको सामुदायिक संस्था बनाएर सोही संस्थाले यसको सञ्चालन र संरक्षण गर्ने प्रस्ताव गरेका छौं।'
