दुबई पुगेपछि लक्ष्मी नयाँ कर्मचारीका रूपमा कम्पनीमा काम सुरु गर्छिन्। त्यही कम्पनीमा केही वर्षदेखि काम गरिरहेकी उमा अनुभव भएकी भएकाले उनले लक्ष्मीलाई काम गर्ने तरिका धैर्यपूर्वक सिकाउँछिन्। समय बित्दै जाँदा उनीहरूबीचको सम्बन्ध सहकर्मीमा सीमित नरही दिदीबहिनी जस्तै आत्मीय बन्छ।
एउटै देशबाट परदेश पुगेका, उस्तै समस्या र पीडा भोगिरहेका कारण उनीहरू एकअर्काको भावना सजिलै बुझ्न थाल्छन्। सुख दुःख साटासाट गर्दै उनीहरूको सम्बन्ध अझ गहिरिँदै जान्छ र अन्ततः उमा लक्ष्मीकी सबैभन्दा विश्वासिलो साथी बन्छिन्।
विश्व सिंगापुरमा बस्ने एक युवक, जसको कम्पनीको व्यापारिक साझेदारी दुबईमा पनि हुने भएकाले ऊ महिनामा एक–दुई पटक त्यहाँ आउँछ। सुरुमा ऊ काम र बैठकका लागि मात्र आउने व्यक्ति हुन्छ र त्यही क्रममा लक्ष्मीसँग उसको भेट हुन्छ। भेटहरू बढ्दै जाँदा उनीहरूबीच सामान्य परिचयबाट क्रमशः नजिकिँदो सम्बन्ध बन्न थाल्छ।
उमाले उनीहरूको नजिकिएको सम्बन्धलाई ध्यान दिँदै जान्छिन्। त्यस समयमा उमाको मनमा विश्वप्रति कुनै प्रेमको भावना हुँदैन। बरु उनी आफ्नो साथी लक्ष्मीले राम्रो र इमानदार मानिस भेटाएको देखेर खुसी नै हुन्छिन्।
विश्वलाई पटक–पटक भेट्दै जाँदा उमा सुरुमा खासै प्रभावित भएकी हुँदिनन्, तर समयसँगै उसको सोच बदलिन थाल्छ। पैसा वा हैसियतभन्दा पनि विश्वको व्यवहार, उसको नम्र बोली, कर्मचारीप्रति देखाउने सम्मान र लक्ष्मीप्रतिको स्पष्ट इमानदारीले उमाको मनमा गहिरो प्रभाव पार्छ।
यी सबै गुणहरूले उसलाई अनायासै आकर्षित गर्छन्, तर त्यतिबेलासम्म परिस्थिति धेरै अगाडि बढिसकेको हुन्छ। विश्व र लक्ष्मीबीच प्रेम सम्बन्ध मजबुत भइसकेको हुन्छ र उनीहरू एकअर्कासँग नजिक भइसकेका हुन्छन्। उमा भने आफ्नो भित्री भावनालाई दबाउँदै मौन बस्छिन्।
लक्ष्मी र विश्वको सम्बन्ध विस्तारै गहिरिँदै जाँदा सामाजिक जातीय भिन्नता नै मुख्य चुनौती बनेर उभिन्छ। विश्व अनाथ भएकाले उसको तर्फबाट कुनै पारिवारिक दबाब हुँदैन र लक्ष्मीकी आमाले पनि उनीहरूको सम्बन्धलाई लिएर खासै विरोध गर्दिनन्। तर लक्ष्मीका बुबाको मनमा भने समाजले देखाएको यथार्थ र अनुभवले गहिरो डर बसिसकेको हुन्छ।
उनले पहिले देखेका थिए कि कतिपय उपल्लो जातका केटाहरूले दलित केटीसँग बिहे गर्ने वाचा गरेर विश्वास जित्ने, पछि केही वर्षसम्म साथ दिएर अन्ततः अलपत्र छोड्ने घटनाहरू। त्यही सामाजिक डर र छोरीको भविष्यप्रतिको चिन्ताले उनलाई निरन्तर सताइरहन्छ।
यही परिस्थितिका कारण लक्ष्मी र विश्व दुवैलाई आफ्नो सम्बन्धलाई बचाउन कठिन चुनौतीको सामना गर्नुपर्छ जसले उनीहरूको आत्मसम्मान र भावनामा चोट पुर्याउँछ। अन्ततः दबाब, डर र सामाजिक सीमाहरूको बोझले उनीहरूको सम्बन्ध टुट्छ।
त्यसपछि विश्व सिंगापुर फर्किन्छ, दुबई आउन छोड्छ र व्यापारिक बैठकहरू पनि अरू कर्मचारीमार्फत गराउन थाल्छ। बिस्तारै ऊ कामबाट समेत टाढिँदै जान्छ र उसको व्यवहारमा आएको परिवर्तन कम्पनीभित्र सबैले स्पष्ट रूपमा महसुस गर्छन्।
उमा धेरै दिनसम्म विश्वसँग कुनै सम्पर्क राख्दिनन्। मनमा धेरै कुरा भए पनि उनी चुपचाप बस्छिन्, कुनै सन्देश पठाउँदिनन्। एक दिन अनायासै उनले विश्वको सामाजिक सञ्जाल हेर्छिन् जहाँ पहिले संसार घुम्दै हाँसिरहेको, जीवनप्रति उत्साहित देखिने मान्छे अहिले महिनौँदेखि मौन रहेको देखिन्छ। उसको प्रोफाइल तस्वीर पनि परिवर्तन भएको हुँदैन जसले उसको भित्री शून्यता झन् प्रस्ट देखाउँछ।
उमाले प्रेमको कुनै प्रस्ताव नराखी एक सामान्य तर गहिरो अर्थ बोकेको सन्देश विश्वलाई पठाउँछिन्, ‘कहिलेकाहीँ जीवनले सबैभन्दा धेरै लुटेको मानिसलाई नै फेरि सबैभन्दा धेरै बाँकी दिन्छ। तपाईं हराउनुभएको होइन भन्ने आशा छ।’
सुरुमा विश्वबाट कुनै जवाफ आउँदैन तर केही दिनपछि उसले छोटो रूपमा ‘धन्यवाद।’ मात्र लेख्छ। त्यसपछि उनीहरूबीच बिस्तारै कहिलेकाहीँ सामान्य कुराकानी हुन थाल्छ जसमा काम, जीवन र नेपालका विषयहरू मात्र हुन्छन् तर प्रेमको कुरा भने कहिल्यै हुँदैन।
महिनौँपछि फेरि दुबईको त्यो उही कम्पनीको भवनमा हल्का चहलपहल थियो। बिहानको समय, रिसेप्सनमा आउने–जाने कर्मचारीहरूको भीड सामान्य जस्तै देखिन्थ्यो तर एउटा अनौठो मौनता त्यही भीडभित्र कतै अड्किएको जस्तो थियो। विश्व ढोकाबाट भित्र छिर्छ। उसको पाइला पहिलेजस्तो आत्मविश्वासी छैनन्। थकित पनि होइन तर केही खालीपन बोकेको जस्तो।
धेरै समयपछि ऊ आफैँ कुनै पुरानो काम मिलाउन र केही अधुरा कुरा सिध्याउन दुबई आएको हो। उसले एकछिन वरिपरि हेर्छ। त्यही भवन। त्यही रिसेप्सन। उही उज्यालो बत्ती। सबै उस्तै छ तर उसभित्र केही पुरै फरक भइसकेको छ। उसको नजर स्वतः रिसेप्सनतर्फ जान्छ र त्यही क्षण ऊ रोकिन्छ। रिसेप्सनमा उमा उभिएकी हुन्छिन्।
पहिले जस्तो हल्का हाँसो, आत्मविश्वास र सहजता थियो आज पनि छ। तर त्योभन्दा बढी एक प्रकारको परिपक्व शान्तता उनको अनुहारमा देखिन्छ। उनी कागजात मिलाइरहेकी हुन्छिन् तर कसैको नजर आफूतिर परेको महसुस गरेर माथि हेर्छिन्। दुवैको आँखा एकैछिन ठोक्किन्छ। त्यो क्षण लामो हुन्छ। तर शब्द आउँदैन।
विश्व एक कदम अघि बढ्छ, फेरि रोकिन्छ। उसलाई विश्वास गर्न गाह्रो हुन्छ कि महिनौँदेखि ऊ जससँग स्क्रिनमा सीमित थियो आज ठीक अगाडि उभिएकी छिन्। उमाले हल्का टाउको झुकाएर अभिवादन गर्छिन्।
साधारण, औपचारिक तर भित्र कतै पुरानो चिनजानको झिल्को बाँकी। ‘विश्व सर?’ उनी सोध्छिन्, आवाज स्थिर राखेर। विश्व केही सेकेन्ड केही बोल्दैन। उसलाई नामले होइन, परिस्थितिले भारी बनाइरहेको हुन्छ। उसले हल्का सास तान्छ।
‘हो… म आएको केही कामका लागि।’
त्यति मात्र शब्द निस्किन्छ। तर उसको मनमा धेरै कुरा चलिरहेको हुन्छ। महिनौँसम्म उसले उमा मात्र देखेको थियो– शब्दहरूमा, सन्देशमा, कहिलेकाहीँ आउने सामान्य कुराकानीमा। तर आज वास्तविकता फरक छ।
उमाले कागज मिलाउँदै भन्छिन्, ‘लक्ष्मी अहिले अफिसमा छैन। केही दिनको लागि बिदा लिएर नेपाल गएकी छिन्।’
विश्व एकछिन अडिन्छ। उसले लक्ष्मीको नाम सुन्छ तर प्रतिक्रिया तुरुन्त आउँदैन। त्यो सम्बन्ध अब उसको लागि पनि टाढिएको एउटा अध्याय जस्तै भइसकेको छ। ऊ हल्का टाउको हल्लाउँछ र भन्छ, ‘ठिक छ।’
अनि फेरि मौनता। त्यही मौनतामा उनीहरू दुवै उभिन्छन्। विश्वको नजर फेरि उमातर्फ जान्छ। उसले बिस्तारै बुझ्छ, यहाँ अब कुनै प्रेमको कथा अगाडि बढिरहेको छैन। कुनै पुरानो सम्बन्धको निरन्तरता पनि छैन। यो भेट बिल्कुलै फरक छ। यो त्यो मानिससँगको भेट हो जसले उसलाई सबैभन्दा अँध्यारो समयको बीचमा एउटा सामान्य सन्देश पठाएर फेरि बाहिर निकाल्ने बाटो देखाएकी थिइन्।
उमा शान्त छिन् तर भित्र धेरै कुरा लुकिएको छ भन्ने विश्वले महसुस गर्छ। तर उनीहरू दुवैले त्यो कुरा बाहिर ल्याउँदैनन्। विश्व हल्का स्वरमा भन्छ, ‘त्यो सन्देश… मैले कहिल्यै बिर्सिनँ।’
उमा एकछिन रोकिन्छिन्। त्यसपछि हल्का मुस्कान आउँछ तर त्यो मुस्कानमा कुनै दाबी छैन, कुनै अपेक्षा छैन।
‘कहिलेकाहीँ सानो शब्द पनि ठूलो समयका लागि पुग्छ,’ उनी भन्छिन्।
फेरि मौनता। विश्वले वरिपरि एकछिन हेर्छ, अनि गहिरो सास फेर्छ। उसलाई महसुस हुन्छ– ऊ यहाँ कसैलाई फिर्ता लिन आएको होइन। न कुनै सम्बन्ध सुल्झाउन आएको हो। ऊ त कुनै कामको लागि आएको हो। र त्यो भेटको पहिलो संकेत उसको अगाडि उभिएकी उमा हुन्।
दुवै केही सेकेन्ड फेरि चुप रहन्छन्। त्यसपछि विश्व हल्का टाउको झुकाएर भन्छ, ‘म फेरि आउँछु।’
उमा केही बोल्दिनन्, मात्र टाउको हल्लाउँछिन्। विश्व पछाडि फर्किन्छ। तर यसपटक उसको पाइला पहिलेजस्तो भारी हुँदैन।
दिनहरू फेरि आफ्नै गतिमा चल्न थाल्छन्। कम्पनीको काम, मिटिङ, रिपोर्ट र यात्रा बीच विश्व बिस्तारै पुरानो लयमा फर्किन खोज्छ तर अब उसको निर्णय गर्ने आधार फरक हुन्छ। पहिले ऊ आफैँ सबै कुरा सम्हाल्थ्यो भने अहिले धेरै कुरा ऊ सोधेर, बुझेर अनि एकछिन रोकिएर मात्र अघि बढाउँछ।
त्यो परिवर्तनको केन्द्रमा उमा हुन्छिन्। सुरुमा त्यो कामको समन्वय जस्तो देखिन्छ। फाइल मिलाउने, समय तालिका बुझाउने, यात्राको तयारी गर्ने यस्ता साना साना कुराहरू। तर समयसँगै त्यो सहयोगको सीमाना विस्तार हुँदै जान्छ।
विश्वलाई दुबईमा हुने कुनै बैठकमा जानुअघि अब उमाको सुझाव अनिवार्य जस्तो लाग्न थाल्छ। ऊ कुनै निर्णय लिनुअघि मनमै सोचेर भन्छ, ‘उमालाई सोधेर मात्रै गर्छु।’ यो निर्भरता अचानक आएको होइन। यो बिस्तारै बनेको विश्वास हो।
उमा भने कहिल्यै त्यसलाई सम्बन्धको रूपमा धकेल्दिनन्। उनी नजिकिन्छिन् तर कब्जा गर्दिनन्। सहयोग गर्छिन् तर नियन्त्रण गर्दिनन्। उनको व्यवहारमा एउटा स्पष्ट रेखा हुन्छ जसलाई उनले कहिल्यै मेटाउने प्रयास गर्दिनन्।
कहिलेकाहीँ विश्व केही कुरा खुलस्त भन्न खोज्छ– पुराना बोझ, अधुरा भाव वा थाकेको मन। तर उमा ती सबैलाई आफ्नोतर्फ तान्दिनन्। उनी सुन्छिन्, बुझ्छिन् र त्यहीँ छोडिदिन्छिन्।
‘तपाईंलाई जे सहज लाग्छ, त्यही गर्नुहोस्,’ उनी प्रायः यति मात्र भन्छिन्।
त्यो वाक्य साधारण हुन्छ तर विश्वका लागि धेरै भारी सोचलाई हल्का बनाउने माध्यम बन्छ।
लक्ष्मीको कुरा पनि अब बिस्तारै अतीतको हिस्सा बन्छ। न त उनीहरूको बीचमा प्रतिस्पर्धा हुन्छ, न तुलना। उमा कहिल्यै आफूलाई लक्ष्मीको विकल्पको रूपमा प्रस्तुत गर्दिनन्। उनी त्यो खाली ठाउँ भर्न खोज्दिनन् जुन पहिले कुनै सम्बन्धले बनाएको थियो। त्यही कारणले सम्बन्ध जटिल बन्न पाउँदैन। यो कुनै प्रतिस्थापन होइन। यो नयाँ परिभाषा हो।
समयसँगै विश्वले उमालाई एउटा स्थिर आधारको रूपमा हेर्न थाल्छ। ऊ थाक्दा उमा हुन्छिन्, ऊ अलमलिँदा उमा हुन्छिन् र ऊ मौन हुँदा पनि उमा बुझ्न सक्ने मान्छे बन्छिन्। उमाको विशेषता यही हो, उनी नजिक हुन्छिन् तर कहिल्यै भारी बनिनन्। सम्बन्ध कुनै ठूलो घोषणा बिना नै गहिरिँदै जान्छ। कुनै नाटकीय मोड आउँदैन, न कुनै ठूलो स्वीकारोक्ति।
एक दिन, सामान्य कामकै बीचमा विश्व लामो समय चुप रहन्छ। उमा त्यसलाई बाध्य पार्दिनन्। केहीबेरपछि ऊ आफैँ भन्छ, ‘मलाई लाग्छ, तपाईं नभएको भए म यहाँसम्म फेरि आइपुग्दिनथेँ।’
उमा केही क्षण मौन रहन्छिन्। त्यसपछि हल्का मुस्कानसहित भन्छिन्, ‘तपाईं आफैँ आइपुग्नु भएको हो।’
त्यो वाक्यले धेरै कुरा स्पष्ट गर्छ। न उनी आफ्नो भूमिका बढाउँछिन्, न उसको यात्रालाई आफ्नो बनाउँछिन्। समयसँगै यही स्पष्टता सम्बन्धको आधार बन्छ।
विवाहको निर्णय पनि ठूलो घटनाजस्तो हुँदैन। न कुनै अचानक मोड, न कुनै नाटकीय स्वीकारोक्ति। यो एक स्वाभाविक निष्कर्ष हुन्छ, धेरै वर्षको बुझाइपछि आएको सहमति। परिवार र वरिपरिका मानिसहरूले सुरुमा प्रश्न गर्छन्, तुलना गर्छन्, विगत सम्झन्छन्।
तर विश्व र उमाको सम्बन्धमा देखिएको स्थिरता र पारदर्शिताले ती प्रश्नहरू बिस्तारै कमजोर बनाउँछ। किनभने त्यहाँ कुनै लुकेको दाबी छैन। कुनै अपूरो प्रतिस्पर्धा छैन। र सबैभन्दा महत्वपूर्ण, कुनै भ्रम छैन।
विवाहपछि पनि उही सहजता रहन्छ। न सम्बन्ध बदलिन्छ, न व्यवहार नाटकीय रूपमा परिवर्तन हुन्छ। जिम्मेवारीहरू थपिन्छन्, बुझाइ गहिरिन्छ। किनभने त्यो प्रेम अचानक बनेको होइन। यो बिस्तारै बनेको विश्वास हो, जसमा कसैले कसैको ठाउँ लिन खोजेन तर आफ्नै ठाउँ बनायो।
उनलाई सुरुदेखि नै सबै थाहा थियो। लक्ष्मी र विश्वबीचको सम्बन्ध, त्यसको गहिराइ, अन्त्यको कारण र त्यसपछि बनेको खालीपन पनि। तर उनले कहिल्यै त्यसलाई प्रश्न बनाइनन्। कहिल्यै तुलना गरिनन्। कहिल्यै त्यो विगतलाई आफ्नो असुरक्षाको कारण बनाइनन्।
एक दिन, सामान्य साँझको समय, काम सकिएपछि कार्यालय लगभग खाली थियो। विश्व आफ्नो फाइल मिलाइरहेको थियो। उमा ढोका नजिकै केही क्षण उभिइन्, अनि सामान्य स्वरमा भनिन्, ‘तपाईं अझै पनि लक्ष्मीलाई सम्झनुहुन्छ, हैन?’
त्यो प्रश्न न त कठोर थियो, न त जाँच गर्ने जस्तो। एउटा स्वाभाविक स्वीकारोक्ति जस्तो थियो। विश्व केही क्षण रोकियो।
उसले झुट बोल्ने प्रयास गरेन।
‘सम्झिन्छु,’ ऊ बिस्तारै भन्छ, ‘तर त्यसरी होइन जसरी पहिले हुन्थ्यो। अब त्यो मेरो विगत हो, अहिलेको जीवन होइन।’
उमा टेबलतिर हेर्छिन्, हल्का टाउको हल्लाउँछिन्। त्यहाँ कुनै असन्तोष छैन, कुनै प्रतिस्पर्धा छैन।
उनी भन्छिन्, ‘विगत हुनु सामान्य हो। तर अहिले तपाईं यहाँ हुनुहुन्छ, त्यो नै महत्त्वपूर्ण हो।’
त्यसपछि केहीबेर मौनता रहन्छ। त्यो मौनतामा कुनै अप्ठ्यारोपन छैन।
विश्वले पहिलो पटक स्पष्ट रूपमा महसुस गर्छ, उमा उसको जीवनमा कुनै खाली ठाउँ भर्न आएको होइन। उनी कुनै हराएको सम्बन्धको प्रतिस्थापन होइनन्। उनी त यस्तो व्यक्ति हुन्, जसले विगतलाई स्वीकार गरेर पनि वर्तमानलाई सुरक्षित राख्न सक्छिन्।
त्यही क्षणबाट विश्वको दृष्टिकोण फेरिन्छ। उसले उमालाई अझ गहिरो रूपमा बुझ्न थाल्छ। उनको स्थिरता, उनको धैर्य, र सबैभन्दा महत्वपूर्ण, उनको स्वीकार गर्ने क्षमता। उनी कुनै पनि कुरा नियन्त्रण गर्न खोज्दिनन्, तर सबै कुरा बुझेर पनि सम्हाल्न सक्छिन्। समयसँगै यो बुझाइ विश्वासमा बदलिन्छ। र त्यो विश्वास पहिलेको जस्तो सतही हुँदैन।
यो भावनात्मक रूपमा गहिरो, स्थिर र लगभग निर्विवाद हुन्छ। विश्व अब निर्णयहरू एक्लै होइन, उमाको उपस्थितिमा गर्छ। किनभने उसलाई थाहा हुन्छ, उमा उसको कमजोरीबाट डराउँदिनन्, न त उसको विगतबाट।
न त कुनै दाबी रह्यो, न कुनै अधीनता। उनीहरूबीच बाँकी रह्यो– साथ जसमा कुनै शर्त थिएन, कुनै अपेक्षा थिएन। समयसँगै सम्बन्ध आफैँ आफ्नो स्वरूपमा बस्यो, जहाँ कुनै ठूलो मोड आएन, कुनै नाटकीय घोषणा भएन र कुनै ठूलो घटना पनि घटेन।
जीवन आफ्नो सामान्य लयमै बगिरह्यो जस्तै नदी बगिरहन्छ, आफ्नै बाटो जान्ने भएर। तर यही सामान्यताभित्र एउटा कुरा बिस्तारै स्पष्ट हुँदै गयो। विश्वले लक्ष्मीलाई बिर्सेको थिएन– त्यो स्मृति पूर्ण रूपमा हराएको पनि थिएन। तर अब त्यो स्मृति उसको वर्तमानको निर्देशन गर्ने शक्ति रहेन। ऊ विगतसँग बाँधिएको थिएन न त त्यसले उसको आजको निर्णयहरूलाई नियन्त्रण गरिरहेको थियो।
अर्कोतर्फ उमा, जसले कहिल्यै पनि कसैको खाली ठाउँ भर्न खोजिनन्, न प्रतिस्पर्धा गरिन्, न आफूलाई विकल्पको रूपमा प्रस्तुत गरिन्, अब विश्वको जीवनको सबैभन्दा स्थिर आधार बनेकी थिइन्। उनको उपस्थिति चर्को थिएन, तर गहिरो थियो। उनी त्यहाँ थिइन्, जहाँ शंका होइन, बुझाइ बस्छ।
अन्ततः विश्वले एउटा कुरा बिस्तारै बुझ्दै गयो, सबै सम्बन्धहरू प्रतिस्पर्धा हुँदैनन्। केही सम्बन्धहरू स्वीकार्य पनि हुन्छन्, जहाँ विगतलाई निषेध नगरिकन वर्तमानलाई जिउन सकिन्छ। र उमा त्यही ठाउँ थिइन्। जहाँ प्रेम ठूलो शब्दमा होइन, शान्त बुझाइमा बाँच्छ।
