एक अधुरो प्रेम, समयको परीक्षा र पुनर्मिलनको कथा
काठमाडौंको त्यो साउन महिना थियो। निरन्तरको झरीले सहरलाई भिजाएको थियो। दरबारमार्गस्थित एउटा पुरानो क्याफेको सिसाको भित्ताबाट अविनाश बाहिर परिरहेको पानीलाई एकटकले हेरिरहेको थियो।
टेबलमा राखिएको कफी चिसिएर बाफ आउन छाडिसकेको थियो। उसको हातमा एउटा पुरानो, च्यातिएको रङ उडेको डायरी थियो। त्यसको पहिलो पानामा नीलो मसीले लेखिएको एउटा वाक्य थियो– 'सपनाहरू जति सुन्दर हुन्छन्, यथार्थ त्यति नै निर्मम।'
अविनाश आज देशकै चर्चित उपन्यासकार बनिसकेको थियो। उसका शब्दहरूले हजारौँ पाठकलाई रुवाउँथे, हँसाउँथे र जीवनका अनेकौँ पक्षबारे सोच्न बाध्य बनाउँथे। उसका उपन्यासले पुरस्कार र प्रशंसा दुवै पाएका थिए। तर आफ्नै जीवनको कथा भने ऊ अझै लेख्न सकिरहेको थिएन। विगत सात वर्षदेखि उसको जीवनमा एउटा यस्तो शून्यता थियो, जसलाई न कुनै पुरस्कारले भर्न सकेको थियो, न त हजारौँ पाठकको प्रशंसाले नै।
अचानक क्याफेको काठको ढोकामा झुन्ड्याइएको सानो घण्टी टिङ् गरेर बज्यो। बाहिरको चिसो हावासँगै एउटी महिला भित्र पसिन्। उनको छाताबाट पानीका थोपा तप्किरहेका थिए। अनुहारमा थकान देखिए पनि आँखाको गहिराइ र अनुहारको शान्त भाव उस्तै थियो। उनी थिइन्– ज्योति।
सात वर्षपछि नियतिले उनीहरूलाई फेरि त्यही सहरको क्याफेमा आमनेसामने उभ्याइदिएको थियो। अविनाशको सास एकछिन रोकिएजस्तो भयो। डायरी समातेका औँलाहरू काम्न थाले। के समयले साँच्चै घाउ पुर्छ त ? कि यसले केवल खाटा बल्झाउँछ र अलिकति कोट्याउँदा फेरि रगत बग्न थाल्छ ? ज्योतिका आँखाहरू क्याफेभित्र कसैलाई खोजेजस्ता देखिए। अचानक उनको नजर अविनाशमाथि पुगेर अडियो। दुवैका आँखा जुधे। समय एकैछिनका लागि टक्क रोकिएजस्तो भयो। उनीहरू एकअर्कालाई मौन रूपमा हेरिरहे। शब्दहरू ओठसम्म आएर पनि बाहिर निस्कन सकेनन्।
त्यतिबेला पाटन दरबार स्क्वायरका चिसा ढुङ्गाका सिँढीहरू उनीहरूको भेटघाटको प्रिय स्थान थिए। प्रायः हरेक साँझ अविनाश र ज्योति त्यहीँ भेट्थे। ज्योति मेडिकल कलेजकी मेधावी छात्रा थिइन्। उनको काँधमा मध्यमवर्गीय परिवारको ठूलो जिम्मेवारी थियो । उनी आफ्नो पढाइ पूरा गरेर कुशल चिकित्सक बन्न चाहन्थिन्। अविनाश भने स्वतन्त्र चराजस्तै थियो। ऊ आफ्ना कथा र शब्दका माध्यमबाट संसार जित्ने सपना देख्थ्यो।
'अविनाश, तिम्रा यी शब्दहरूले मात्र पेट भरिँदैन नि,' एक साँझ मन्दिरको पेटीमा बस्दै ज्योतिले उसको डायरीका पाना पल्टाएर मायालु स्वरमा भनेकी थिइन्। उनको स्वरमा चिन्ता थियो, तर आँखामा अविनाशप्रतिको अगाध विश्वास पनि झल्किन्थ्यो।
'तर यी शब्दबिना मेरो आत्मा पनि त बाँच्दैन नि, ज्योति। तिमी मेरो यथार्थ हौ र यो डायरी मेरो सपना,' अविनाशले उनको हात समाउँदै मुस्कुराएर जबाफ दिएको थियो।
उनीहरूको प्रेम शब्दमा भन्दा बढी मौनतामा हुर्किएको थियो। एकअर्काको आँखामा भविष्य खोज्ने उनीहरूका लागि सानो भेट पनि ठूलो खुसीको विषय बन्थ्यो। तर प्रेम जतिसुकै पवित्र र गहिरो भए पनि जीवनका व्यावहारिक कठिनाइबाट सधैँ जोगिन सक्दैन। समाज, आर्थिक अवस्था र पारिवारिक जिम्मेवारीका अग्ला पर्खालहरू उनीहरूको सम्बन्धको बाटोमा पनि विस्तारै उभिन थालेका थिए।
अचानक ज्योतिका बुवाका दुवै मिर्गौलाले काम गर्न छाडे। परिवारको सम्पूर्ण जिम्मेवारी एकाएक ज्योतिको कलिलो काँधमा आइपर्यो।
चिकित्सकहरूले नियमित डायलाइसिस र सम्भावित मिर्गौला प्रत्यारोपणका लागि ठूलो रकम आवश्यक पर्ने बताए। त्यो रकम जुटाउने सामर्थ्य न ज्योतिका परिवारसँग थियो, न त पत्रपत्रिकामा कथा छपाएर थोरै पारिश्रमिक पाउने अविनाशसँग नै।
अविनाश ज्योतिलाई असाध्यै माया गर्थ्यो। तर मायाले मात्र बिरामीको उपचार सम्भव थिएन। उनीहरूका अगाडि प्रेमभन्दा ठूलो चुनौती बनेर ज्योतिका बुवाको उपचार गर्ने विषय भयो। अस्पतालको दौडधुप, बुवाको पीडा र आर्थिक अभावले ज्योतिलाई भित्रभित्रै कमजोर बनाइसकेको थियो। त्यही समयमा ज्योतिको परिवारमा उनको विवाहको प्रस्ताव आयो। अमेरिकामा स्थापित एक सम्पन्न चिकित्सकले ज्योतिका बुवाको सम्पूर्ण उपचार खर्च बेहोर्ने र आवश्यक उपचारका लागि अमेरिकासमेत लैजाने प्रस्तावसहित ज्योतिसँग विवाह गर्ने इच्छा व्यक्त गरे।
एकातिर आफूले माया गरेको अविनाश थियो, अर्कोतिर जीवन र मृत्युको दोसाँधमा रहेका बुवा। अन्ततः उनले आफ्ना व्यक्तिगत इच्छा र प्रेमभन्दा बुवाको जीवनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने निष्कर्ष निकालिन्। ज्योतिका लागि त्यो निर्णय सामान्य थिएन।
त्यो रात काठमाडौंमा आजको जस्तै ठूलो पानी परेको थियो। अविनाशको सानो भाडाको कोठाको ढोका ढकढक भयो। ढोका खोल्दा बाहिर ज्योति उभिएकी थिइन्। उनी पूर्ण रूपमा भिजेकी थिइन्। उनको अनुहारमा पानीका थोपा थिए कि आँसु, छुट्याउन गाह्रो थियो।
कोठाभित्र पस्नेबित्तिकै उनी अविनाशको अँगालोमा बेस्सरी रोइन्। त्यो रात उनले आफ्नो मनमा थुप्रिएका पीडा, विवशता र भावनाहरू आँसुका माध्यमबाट पोखिन्।
'मलाई माफ गर, अविनाश,' सुँक्कसुँक्क गर्दै उनले भनिन्, 'मेरो प्रेमभन्दा मेरो बुवाको जीवन ठूलो भयो। म तिम्रो सपनाको बाधक बन्न चाहन्नँ। तिमी एक दिन ठूलो लेखक बन्नू। तर तिम्रा कथामा मलाई कहिल्यै नलेख्नु।'
अविनाशले उनलाई रोक्न सकेन। उसलाई थाहा थियो, उसको सान्त्वना र आदर्शका कुराले ज्योतिका बुवाको ज्यान बच्नेवाला थिएन। प्रेम कहिलेकाहीँ कसैलाई पाउनु मात्र होइन, कसैको जीवन र खुसीका लागि चुपचाप आफ्नै खुसीको आहुति दिनु पनि रहेछ। त्यो रात एउटा सानो कोठामा दुई वटा मुटु टुक्रिएका थिए। बाहिर दर्किरहेको पानीले उनीहरूको पीडाको आवाज सहरसम्म पुग्न दिएन। भोलिपल्ट ज्योति आफ्नो बुवालाई साथै लिएर काठमाडौं छाडेर अमेरिकातर्फ उडिन्। अविनाश भने, आफ्नै शून्यतामा हरायो।
अमेरिका पुगेको पहिलो रात ज्योति झ्यालबाट बाहिर हेरिरहेकी थिइन्। सडकमा गाडीहरू दौडिरहेका थिए। मानिसहरू आआफ्नै काममा व्यस्त थिए। सबै कुरा व्यवस्थित र सुन्दर देखिन्थ्यो। तर उनको मनभित्र भने अनेकौँ प्रश्नहरू उब्जिरहेका थिए। अविनाशको सम्झना, बुवाको उपचार र आफ्नै अधुरो सपना उनका मनमा एकैसाथ खेलिरहेका थिए।
समय बित्दै गयो। ज्योतिका बुवाको उपचार सफल भयो। उनी विस्तारै स्वस्थ हुँदै गए। त्यसपछि ज्योतिले आफ्नो अध्ययनलाई निरन्तरता दिने बाटो खोज्न थालिन्। नयाँ देश, नयाँ भाषा, फरक शैक्षिक प्रणाली र अपरिचित परिवेशले उनलाई अनेकौँ चुनौती दिइरहेका थिए। तर उनी आफ्नो लक्ष्यप्रति दृढ थिइन्।
उनको सपना एक कुशल हृदय शल्यचिकित्सक अर्थात् कार्डियाक सर्जन बन्ने थियो। त्यसका लागि आवश्यक चिकित्सा शिक्षा, लाइसेन्सिङ परीक्षा र लामो व्यावसायिक तालिम पूरा गर्नु सजिलो थिएन। निरन्तरको प्रयासपछि अनेकौँ कठिनाइका बाबजुद उनले मेहनत गरिन्। आवश्यक परीक्षाहरू उत्तीर्ण गर्दै आफ्नो चिकित्सकीय यात्रालाई अगाडि बढाइन्।
केही समयपछि ज्योतिका जीवनमा एउटी सानी परीको आगमन भयो। उनले छोरीलाई जन्म दिइन्। छोरीको नाम राखियो– आयुषी।
छोरी जन्मिएको दिन ज्योतिले पहिलोपटक जीवनको वास्तविक अर्थ अनुभूति गरिन्। उनले छोरीलाई काखमा लिँदै मनमनै भनिन्, 'मेरी छोरी, तिमी मेरो जीवनको नयाँ सुरूवात हौ। तिम्रो उज्ज्वल भविष्यका लागि म संसारसँग लड्न सक्छु।'
तर छोरीको आगमनसँगै ज्योतिका जिम्मेवारीहरू पनि बढ्दै गए। पढाइ, अस्पतालको प्रशिक्षण, पारिवारिक जिम्मेवारी र आर्थिक दबाबले उनलाई शारीरिक तथा मानसिक रूपमा थकाउन थाल्यो। समयसँगै उनको वैवाहिक सम्बन्धमा पनि समस्या देखिन थाले।
श्रीमानसँग सानातिना कुरामा विवाद हुन थाल्यो। पहिले घण्टौँसम्म कुरा गरेर पनि नथाक्ने उनीहरू अहिले केही मिनेट पनि शान्त भएर बस्न नसक्ने भए। एउटै घरभित्र बस्दा पनि उनीहरूका मनहरू टाढिँदै गएका थिए। सम्बन्धमा सबैभन्दा ठूलो समस्या कहिलेकाहीँ झगडा होइन, मौनता हुने रहेछ। उनीहरूको सम्बन्धमा पनि त्यही मौनता विस्तारै गहिरिँदै गयो।
अन्ततः उनीहरूले सम्बन्धविच्छेद गर्ने निर्णय गरे।
अदालतमा सम्बन्धविच्छेदको कागजमा हस्ताक्षर गरेको त्यो दिन ज्योतिका लागि अत्यन्त पीडादायी थियो। केही कानुनी प्रक्रिया पूरा भएसँगै उनीहरू अलग भए। तर ज्योतिका लागि त्यो केवल वैवाहिक सम्बन्धको अन्त्य थिएन, उनले देखेको एउटा सुन्दर भविष्यको पनि अन्त्य थियो। यद्यपि उनले आफूलाई सम्हालिन्। छोरी आयुषीको भविष्य र आफ्नो अधुरो व्यावसायिक सपना पूरा गर्ने सङ्कल्पका साथ अघि बढिन्। लामो अध्ययन, प्रशिक्षण र सङ्घर्षपछि उनले कार्डियाक सर्जरीको क्षेत्रमा उल्लेखनीय उपलब्धि हासिल गरिन्। अब उनी केवल ज्योति थिइनन्, उनी थिइन्– डाक्टर ज्योति।
सेतो कोटमा आफ्नो नाम देख्दा उनलाई जीवनका पुराना दिनहरू सम्झना आउँथ्यो। आफूले भोगेका पीडा, गुमाएका अवसर र पूरा गर्न नसकेका व्यक्तिगत सपनाहरू सम्झँदा पनि उनले कहिल्यै हार मानिनन्। उनले आफ्नो ज्ञान र सीपलाई मानव सेवामा समर्पित गर्ने निर्णय गरिन्।
केही समयपछि उनी आफ्नै देश नेपाल फर्किइन्। नेपालको एक प्रतिष्ठित अस्पतालमा हृदय शल्यचिकित्सकका रूपमा काम गर्न थालिन्। लामो समयपछि आफ्नै माटोमा फर्किएर बिरामीहरूको सेवा गर्न पाउँदा उनलाई विशेष सन्तुष्टि मिलेको थियो।
एक दिन अस्पतालमा एकजना महिलालाई गम्भीर हृदयघात भएपछि तत्काल शल्यक्रिया गर्नुपर्ने अवस्था आयो। ती महिला थिइन्– अविनाशकी आमा। उनको अवस्था अत्यन्त गम्भीर थियो। डाक्टर ज्योतिले आफ्नो टोलीसहित तत्काल उपचार सुरू गरिन्। घण्टौँको प्रयासपछि शल्यक्रिया सफल भयो र बिरामीको अवस्था स्थिर बन्यो।
उता अस्पतालको शल्यक्रिया कक्षबाहिर अविनाश बेचैन भएर यताउता गरिरहेको थियो। उसकी आमाको मुटुको गम्भीर शल्यक्रिया भइरहेको थियो। समयले अविनाशलाई धेरै परिवर्तन गरिसकेको थियो। अब ऊ त्यो सानो कोठामा बस्ने सङ्घर्षशील युवा थिएन। ऊ आर्थिक रूपमा सम्पन्न र देशकै चर्चित उपन्यासकार बनिसकेको थियो। तर आज फेरि नियतिका अगाडि ऊ सात वर्षअघिकै जस्तै लाचार थियो।
झन्डै चार घण्टापछि शल्यक्रिया कक्षको ढोका खुल्यो। मुख्य शल्यचिकित्सक बाहिर आइन्। उनको अनुहारमा हरियो मास्क थियो र आँखामा थकान देखिन्थ्यो। तर ती आँखाहरू अविनाशका लागि अपरिचित थिएनन्। उसले तुरून्तै चिन्यो। ती ज्योति थिइन्।
'आमा खतरामुक्त हुनुहुन्छ, अविनाश,' मास्क खोल्दै ज्योतिले बिस्तारै भनिन्।
उनको स्वरमा भावनाको कम्पन थियो। अविनाश केही बोल्न सकेन। अविनाशले केवल ज्योतिलाई हेरिरह्यो। सात वर्षपछि भएको यो भेटमा न कुनै नाटकीय रूवाबासी थियो, न त कुनै गुनासो। केवल एउटा गहिरो र अर्थपूर्ण मौनता थियो।
पछि अस्पतालको क्यान्टिनमा चिया पिउँदै गर्दा उनीहरूबीच कुराकानी भयो। त्यही क्रममा अविनाशले ज्योतिको वैवाहिक जीवनबारे थाहा पायो। बुवाको उपचारका लागि गरिएको सम्झौताको विवाह धेरै टिक्न सकेनछ। अहिले उनी पाँच वर्षकी छोरी आयुषीसहित एक्लै जीवन बिताइरहेकी थिइन्। बुवाको जीवन बचाउने क्रममा उनले आफ्नो प्रेम गुमाएकी थिइन्। त्यसपछि वैवाहिक जीवन पनि असफल भयो। तर यी सबै पीडाका बीच उनले आफ्नो व्यावसायिक सपना भने पूरा गरेकी थिइन्।
अविनाशले पनि आफ्नो जीवनका धेरै कुरा सुनायो। उसले प्राप्त गरेका पुरस्कार, प्रकाशित उपन्यास र पाठकको प्रशंसाबारे ज्योतिलाई थाहा भयो। तर यी सबै सफलताका पछाडि एउटा अधुरो कथा लुकेको थियो। त्यो कथा उनीहरू दुवैको साझा विगत थियो।
दुवैका मनमा हजारौँ प्रश्न थिए। के उनीहरू फेरि पुरानै सम्बन्धमा फर्कन सक्छन्? के बितेको समयलाई पुनः प्राप्त गर्न सकिन्छ? के जीवनले उनीहरूलाई अर्को अवसर दिएको हो? तर ती प्रश्नहरू ओठसम्म आइपुगेर पनि व्यक्त हुन सकेनन्।
रात छिप्पिसकेको थियो। अस्पतालको छतमा चिसो हावा चलिरहेको थियो। आकाशमा आधा जून लागेको थियो। त्यसको मधुरो प्रकाश काठमाडौंको कङ्क्रिटको जङ्गलमाथि पोखिएको थियो। अविनाश र ज्योति सँगै उभिएर सहरका झिलिमिली बत्तीहरू हेरिरहेका थिए।
'तिमीले आफ्नो सपना पूरा गर्यौ नि, अविनाश? तिम्रो उपन्यास ‘अधुरो आकाश’ मैले पढेँ। निकै राम्रो छ,' ज्योतिले मौनता तोड्दै भनिन्। 'तर त्यो कथा अझै अधुरो छ, ज्योति। ठ्याक्कै यो आकाशको आधा जूनजस्तै,' अविनाशले लामो सास फेर्दै भन्यो।
त्यसपछि उसले गोजीबाट त्यही पुरानो डायरी निकाल्यो। ज्योतिले डायरी हातमा लिइन् र बिस्तारै पानाहरू पल्टाउन थालिन्। डायरीको आधा भागमा उनीहरूका पुराना सम्झना, भेटघाट र प्रेमका अनुभूतिहरू लेखिएका थिए। तर बाँकी आधा भाग पूरै खाली थियो।
त्यो खाली भाग देखेर ज्योतिका आँखा रसाए।
'सपनाहरू यथार्थको अगाडि हार्दा रहेछन् होला, ज्योति। तर प्रेम कहिल्यै हार्दैन रहेछ। यसले केवल आफ्नो रूप बदल्दो रहेछ,' अविनाशले ज्योतितर्फ हेर्दै भन्यो।
ज्योतिले अविनाशको हात समातिन्। त्यहाँ सात वर्षअघिकै जस्तो न्यानोपन थियो। तर अब त्यसमा अनुभव, परिपक्वता र जीवनले सिकाएका अनेकौँ पाठहरू पनि मिसिएका थिए। उनीहरू दुवैलाई थाहा थियो, अब उनीहरू हिजोका जस्ता अल्लारे प्रेमीप्रेमिका बन्न सक्दैनथे। जीवनले दुवैलाई धेरैपटक घाइते बनाएको थियो। समयले उनीहरूका घाउमा खाटा त बसालेको थियो, तर सम्झनाहरू मेटाउन सकेको थिएन।
'के हामी यो आधा जूनलाई यसैगरी सँगै हेर्दै बाँकी रहेका यी खाली पानाहरू भर्न सक्छौँ?' अविनाशले मधुरो स्वरमा सोध्यो।
ज्योतिको आँखाबाट एक थोपा तातो आँसु खसेर अविनाशको हातमा पर्यो।
उनले आकाशतर्फ हेरिन् र ओठमा एउटा शान्त मुस्कान ल्याउँदै भनिन्, 'हुनसक्छ अविनाश। कहिलेकाहीँ जीवनका अधुरा कुराहरू नै सबैभन्दा सुन्दर हुन्छन्।'
छतमा चिसो हावा चलिरह्यो। दुईवटा छायाहरू आधा जूनको उज्यालोमा एउटै बन्दै थिए। एउटा अधुरो आकाशले बल्ल आफ्नो पूर्णताको अर्थ भेट्टाउँदै थियो।
