सन् २०१६ मा डोनाल्ड ट्रम्प पहिलोपटक अमेरिकी राष्ट्रपति बन्ने दौडमा थिए।
त्यतिबेला जेडी भान्स राजनीतिमा लागेका थिएनन्। उनी अमेरिकी सेनाको पूर्वसैनिक, येल विश्वविद्यालयबाट कानुन पढेका वकिल र सिलिकन भ्यालीका लगानीकर्ता थिए।
त्यही वर्ष प्रकाशित उनको पुस्तक ‘हिलबिली एलेजी’ले उनलाई अमेरिकाभर चिनाएको थियो।
तर ट्रम्पप्रति उनको धारणा अहिलेको भन्दा ठीक उल्टो थियो। उनी आफूलाई ‘नेभर ट्रम्प’ अर्थात् ट्रम्पलाई कहिल्यै समर्थन नगर्ने व्यक्ति भन्थे। ट्रम्पलाई सार्वजनिक रूपमै ‘इडियट’ र ‘घृणास्पद’ व्यक्ति भनेका थिए। एक निजी सन्देशमा त उनले ट्रम्पलाई ‘अमेरिकाको हिटलर’ समेत भनेका थिए।
सन् २०१६ को चुनावमा आफूले ट्रम्पलाई मत समेत नदिएको भान्स आफैले बताएका थिए।
त्यसको ८ वर्षपछि भने परिस्थिति फेरियो।
ट्रम्पका कट्टर आलोचक रहेका भान्स उनकै निकट सहयोगी बने। ट्रम्पकै समर्थनमा सन् २०२२ मा ओहायोबाट सिनेटर निर्वाचित भए। त्यसको दुई वर्षपछि ट्रम्पले उनलाई उपराष्ट्रपति उम्मेदवार बनाए।
ट्रम्पले चुनाव जितेपछि भान्स अमेरिकाको उपराष्ट्रपति बने।
तर अहिले उनीहरूबीच फेरि दूरी बढेको विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएको छ।
यसको कारण हो– इरानसँगको युद्ध।
यसमा भान्स ट्रम्पको नीतिलाई लिएर असन्तुष्ट रहेको विषयमा अहिले मुखरित मात्रै भएका हुन्। मध्यावधि चुनावमा रिपब्लिकनलाई हराउँदै डेमोक्र्याटले हाउस र सिनेट दुवैमा बहुमत ल्याएपछि ट्रम्प रक्षात्मक हुँदा भान्सले आफ्नो असन्तुष्टि सार्वजनिक रूपमै देखाएका हुन्।
उनले पार्टीको हार्नुका पछाडि इरान युद्ध रहेको भनेर सार्वजनिक रूपमै भनेका छन्। ‘हामीले हार्नुको कारण युद्ध हो,’ उनले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्।
अमेरिकी अखबार वाल स्ट्रिट जर्नलका अनुसार भान्स युद्ध सुरु हुँदादेखि नै व्यक्तिगत रूपमा यसको विपक्षमा थिए। तर सार्वजनिक रूपमा भने उनले ट्रम्पको निर्णयको बचाउ गर्दै आएका थिए।
चुनावी हारपछि उनले पहिलोपटक खुलेर युद्धको आलोचना गरेको भनेर जर्नलले लेखेको छ। त्यसलाई ट्रम्पसँगको उनको सम्बन्धमा आएको दरारका रूपमा हेरिएको छ।
ट्रम्प र भान्स दुवै आफूलाई ‘अमेरिका फर्स्ट’ अर्थात् अमेरिकी हितलाई पहिलो प्राथमिकता दिने नेताका रूपमा प्रस्तुत गर्थे। विदेशमा हुने युद्धमा अमेरिकाले अनावश्यक रूपमा पैसा र सैनिक खर्च गर्न नहुने उनीहरूको साझा धारणा थियो। भान्सले उपराष्ट्रपति बनेपछि पनि अमेरिकालाई विगतका जस्ता अन्त्यहीन युद्धमा नफसाउने बताएका थिए।
तर फेब्रुअरी २८ मा ट्रम्पले इसराइलसँग मिलेर इरानमाथि सैन्य आक्रमण सुरु गरे। त्यसपछि भान्स अप्ठ्यारोमा परेका थिए। युद्धको खुलेर विरोध गर्दा आफ्नै राष्ट्रपतिको निर्णयविरुद्ध उभिनुपर्ने र समर्थन गर्दा आफूले वर्षौंदेखि उठाउँदै आएको विदेशमा युद्ध नगर्ने नीतिविपरीत जानुपर्ने परिस्थिति उनका अगाडि थियो।
युद्ध सुरु भएको केही समयपछि ट्रम्पले नै भान्स युद्धमा आफूजति उत्साहित नभएको स्वीकार गरेका थिए। ‘दार्शनिक रूपमा मभन्दा केही फरक छन्। त्यसकारण उनी मभन्दा कम उत्साहित छन,’ मार्च ९ मा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले भनेका थिए।
तर ट्रम्पले आफूहरूबीच मतभेद नरहेको पनि दाबी गरेका थिए भनेर अमेरिकी समाचार संस्था एसोसिएटेड प्रेसले लेखेको छ।
युद्ध लम्बिँदै जाँदा भान्सले यसको अन्त्य खोज्नुपर्ने पक्षमा जोड दिएका थिए। उनी इरानसँग वार्ता गरेर युद्ध रोक्ने प्रयासमा पनि सहभागी भए।
युद्ध लामो समयसम्म चल्न सक्ने भन्दै भान्सले निजी छलफलमा चिन्ता व्यक्त गरेका थिए। उनले ट्रम्पलाई युद्धको अन्त्य खोज्न सल्लाह समेत दिएका थिए भनेर जर्नलले लेखेको छ।
ट्रम्प प्रशासनभित्र त्यस्तो चिन्ता भान्समा मात्रै थिएन। गत सेप्टेम्बरमा ट्रम्पका वरिष्ठ सल्लाहकारहरू, उपराष्ट्रपति भान्स र विदेशमन्त्री मार्को रुबिओसमेतले इरानसँगको संघर्ष ट्रम्पको कार्यकालको अन्त्यसम्मै लम्बिन सक्ने चेतावनी दिएका थिए।
त्यतिबेला युद्धको असर अमेरिकाभित्रै देखिन थालिसकेको थियो। इरानसँगको संघर्षका कारण तेल आपूर्तिमा अवरोध आएको थियो। विश्वकै महत्त्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्ग स्ट्रेट अफ हर्मुजमा तनाव बढेपछि तेलको मूल्य अक्कासिएको थियो। त्यसको असर अमेरिकी बजारमा पेट्रोलको मूल्य र सर्वसाधारणको दैनिक खर्चमा सेप्टेम्बरदेखि नै पर्न थालेको थियो।
यही विषयले ह्वाइट हाउसलाई पनि चिन्तित बनाएको थियो। मध्यावधि चुनाव नजिकिँदै गर्दा युद्धको राजनीतिक असरबारे राष्ट्रपति कार्यालयका अधिकारीहरूबीच छलफल भइरहेको थियो।
जर्नलको पछिल्लो रिपोर्टअनुसार, अधिकारीहरूले चुनावमा युद्धको असरबारे सातौँ आठौँ पटक होइन, लगातार केही सातादेखि नै छलफल गरिरहेका थिए। इरानमाथिका आक्रमणलाई सार्वजनिक रूपमा कम चर्चामा ल्याउने विषयमा समेत उनीहरूले विचार गरेका थिए।
नोभेम्बर ३ को मध्यावधि चुनावले ट्रम्प प्रशासनलाई ठूलो धक्का दियो।
डेमोक्रेटिक पार्टीले सिनेट र प्रतिनिधिसभा दुवैमा बहुमत हासिल गरेको मात्रै होइन, ट्रम्पले सन् २०२४ मा जितेका कतिपय परम्परागत रिपब्लिकन क्षेत्रका मतदाताले समेत यसपालि डेमोक्रेटिक उम्मेदवारलाई मत दिए।
मतदान सकिएको रात भान्स ट्रम्पसँगै ह्वाइट हाउसको इस्ट रुममा बसेर चुनावी नतिजा हेरिरहेका थिए।
भान्सले आफूले केही समय काम गरेको ओहायोको सिनेट सिटसमेत डेमोक्रेटिक पार्टीले जितेको देखे। त्यसपछि संसद्का दुवै सदनमा रिपब्लिकनको नियन्त्रण गुमेको खबर आयो।
त्यसको भोलिपल्ट भान्सले आफ्नो असन्तुष्टि सार्वजनिक गरेका हुन्। सामाजिक सञ्जालमा लामो सन्देश लेख्दै रिपब्लिकन पार्टीको हारका पछाडि इरानसँगको युद्ध, महँगी र ट्रम्प प्रशासनले ‘अमेरिका फर्स्ट’ नीतिलाई छाडेको जस्ता कारण रहेको बताए। इसराइलसँगको सम्बन्धलाई पनि उनले मतदाताको असन्तुष्टिसँग जोडेका छन्।
भान्सले युद्धको राजनीतिक मूल्यबारे प्रश्न उठाउँदै यसका कारण आगामी ६ वर्षसम्म सिनेट गुमाउनु उचित हो कि होइन भनेर चुनौती दिएका छन्। उनले युद्ध अन्त्य गर्न आफूले दिएको पहिलेको सल्लाह सही रहेको पनि बताएका छन्।
युद्धका कारण चुनावमा हार बेहोर्नुपरेको कुरा ट्रम्पले पनि स्वीकार गरेका छन्।
तर त्यसलाई उनले गलत निर्णय भने मानेका छैनन्।
वाल स्ट्रिट जर्नलसँग कुरा गर्दै उनले इरानलाई परमाणु हतियार बनाउनबाट रोक्न आफूले सही काम गरेको र फेरि पनि त्यही निर्णय गर्ने बताए। भान्सको आलोचनाबारे सोध्दा पनि उनले उपराष्ट्रपतिको धारणा आफूलाई थाहा भएको बताएको भनेर जर्नलले लेखेको छ।
चुनावपछि ट्रम्प प्रशासनभित्र इरानसँग अब के गर्ने भन्ने बहस पनि चर्किएको छ।
केही अधिकारी इरानमाथि थप आक्रमण गरेर त्यसपछि वार्तामा बस्नुपर्ने पक्षमा छन्। अरूले भने युद्ध अन्त्य गर्ने बाटो खोज्नुपर्ने बताएका छन्। पेन्टागनले पनि ठूलो स्तरको सैन्य संघर्ष फेरि सुरु हुन सक्ने अवस्थाका लागि तयारी गरिरहेको छ।
यसले ट्रम्प प्रशासनभित्र युद्धलाई कसरी अघि बढाउने भन्ने विषयमा एउटै धारणा नरहेको देखाउँछ। रोयटर्सका अनुसार, ट्रम्प फेरि ठूलो सैन्य कारबाही सुरु गर्ने विकल्पबारे सोचिरहेका छन्। तर अमेरिकी अधिकारीहरूले युद्ध फेरि चर्काउँदा इरानको वार्ताको अडानमा ठूलो परिवर्तन आउने वा त्यहाँको सत्ता परिवर्तन हुने सम्भावना कम रहेको आकलन गरेका छन्।
युद्ध र चुनावको नतिजाले भान्सको आफ्नै राजनीतिक भविष्यबारे पनि चर्चा बढाएको छ।
उनले सन् २०२८ को राष्ट्रपतीय चुनावमा उम्मेदवारी दिने वा नदिने निर्णय मध्यावधि चुनावपछि गर्ने बताएका थिए। एपीले चुनावपछि भान्सले युद्धबाट आफूलाई अलग देखाउन खोजेको र उनको भावी राजनीतिक महत्वाकांक्षाबारे प्रश्न उठेको उल्लेख गरेको छ।
ट्रम्पकै समर्थनले भान्स सिनेटर हुँदै उपराष्ट्रपति बनेका हुन्। त्यसैले उनी ट्रम्पसँगको सम्बन्ध बिगार्न चाहँदैनन्। तर युद्ध र महँगीका कारण आफ्नै पार्टीका मतदाता असन्तुष्ट भइरहेका बेला ट्रम्पको निर्णयको बचाउ गरिरहनु पनि उनका लागि सजिलो छैन।
सन् २०१६ मा ट्रम्पलाई ‘अमेरिकाको हिटलर’ भन्ने भान्स ८ वर्षपछि उनकै उपराष्ट्रपति बने। अहिले फेरि उनीहरूबीच युद्धको विषयमा मतभेद देखिएको छ। ट्रम्पसँगको निकटता कायम राख्ने कि आफूले पहिले उठाउँदै आएको ‘अमेरिका फर्स्ट’ नीतिमा अडिने? भान्सका लागि यो विषय अहिलेको चुनौती रहेको भनेर जर्नलले लेखेको छ।
