कहिलेकाहीँ यात्रा कुनै ठाउँमा पुगेर सकिँदैन। घर फर्किएपछि पनि त्यो यात्रा मनभित्र चलिरहन्छ। केही दृश्य आँखामा बसिरहन्छन्, केही संवाद कानमा गुन्जिरहन्छन्। कहिलेकाहीँ यात्रामा भेटिएको एउटा मानिसले आफू हिँडिरहेको बाटोलाई नै फर्केर हेर्न बाध्य बनाइदिन्छ।
गत साता भारतको सूरत पुग्दा मलाई यस्तै भयो। कामको सिलसिला थियो, कपडाको बजार बुझ्ने योजना थियो। तर फर्किँदा कपडाभन्दा ठूलो एउटा कुरा बोकेर आएँ, व्यवसायलाई हेर्ने दृष्टिकोण।
त्यो दृष्टिकोणसँग मेरो भेट अजमेरा फेसनको कार्यालयमा भयो। त्यही भीडमा मेरो आँखा एउटा व्यक्तिमा गएर रोकियो।
सेतो कुर्ता। बाक्लो कपाल। बाक्लो जुँगा। अनुहारभरि सहज मुस्कान। यस्तो मुस्कान, मानौँ उनीसँग भेट्न आउने हरेक मानिसका लागि त्यसको केही अंश पहिल्यै छुट्ट्याएर राखिएको हो।
उनी थिए अजयराज अजमेरा।
मैले पनि मुस्कान थपेँ। हात मिलायौँ।
मेरो अनुमान थियो, केहीबेर कुरा होला। तर त्यो ‘केहीबेर’ कहिले चार घण्टा बन्यो, पत्तै भएन।
कपडाबाट सुरू भएको कुरा बजारमा पुग्यो। बजारबाट व्यवसायमा। व्यवसायबाट संघर्षमा। संघर्षबाट सफलतामा। र सफलताबाट मानिसप्रतिको जिम्मेवारीमा।
उनी बोलिरहेका थिए। म सुनिरहेको थिएँ। कतिपय क्षणमा लाग्थ्यो, म कपडा कम्पनीको कार्यालयमा होइन, प्रेरणादायी कार्यक्रमको पहिलो पङ्क्तिमा छु। यहाँ मञ्च थिएन, माइक थिएन, ताली बजाउने भीड थिएन। सायद त्यसैले उनका कुरा बढी वास्तविक लागिरहेका थिए।
चार घण्टाको कुराकानीमा एउटा वाक्यले मलाई रोकिदियो।
‘जागिर गर्दा पनि जागिरे मानसिकताले काम नगर। व्यवसायीको मानसिकताले काम गर।’
वाक्य सानो थियो। तर मनभित्र ठूलै ठाउँ लियो।
उनको कुराबाट मैले बुझेँ, जिम्मेवारी पूरा गर्नु एउटा कुरा हो, संस्थाको समस्या आफ्नै समस्या सम्झनु अर्को। भनिएको काम गर्नु एउटा कुरा हो, नभनिएको समस्या देख्नु अर्को। तलबका लागि काम गर्नु एउटा कुरा हो, आफ्नो कामले संस्था, ग्राहक र समाजलाई कस्तो मूल्य थप्छ भनेर सोच्नु अर्को।
व्यवसायी मानसिकता सायद यही हो, समस्या देख्ने, समाधान खोज्ने र नयाँ अवसर चिन्न सक्ने सोच।
सायद उद्यमशीलता कम्पनी खोलेको दिनबाट होइन, सोच्ने तरिकाबाट सुरू हुँदो रहेछ।
सफल मानिसलाई भेट्दा हामी प्रायः उसको आज हेर्छौं। कार्यालय, ब्रान्ड, कारोबार, परिचय। तर सफलताको आज बुझ्न त्यसको हिजो हेर्नुपर्छ।
-1789806463.jpg)
अजयराज अजमेराको साथमा।
अजयराजको हिजो निकै सामान्य थियो।
उनको कपडा उद्योगको यात्रा मासिक १,२०० तलबको जागिरबाट सुरू भएको रहेछ। त्यहाँ उनले तलब मात्र कमाएनन्। बजार, मानिस र ग्राहक पढ्दै आफ्नै व्यवसायको जग तयार गरे।
सन् २०११ मा अजमेरा फेसन सुरू भयो। तर त्यो केवल कम्पनी सुरू भएको घटना थिएन। व्यापार आफूले मात्र ठूलो बनाउने कि अरूका लागि पनि बाटो सजिलो बनाउने भन्ने सोचको सुरूआत थियो।
अजमेरा फेसनमा जताततै कपडा थिए। साडी, कुर्ती, लेहेंगा, गाउन। फरक बजारका लागि फरक रोजाइ।
पहिलो नजरमा यो विशाल कपडा व्यवसाय हो। तर केहीबेरपछि लाग्यो, त्यहाँ कपडा मात्रै थिएनन्। अवसरहरू पनि प्याक भइरहेका थिए।
कुनै सानो व्यापारीले पसल चलाउन सक्छ। कुनै युवाले कारोबार सुरू गर्न सक्छ। कुनै महिलाले घरबाटै आफ्ना ग्राहक बनाउन सक्छिन्।
कपडा उही हो। तर त्यो कसको हातमा पुग्छ भन्ने कुराले त्यसको अर्थ बदलिदिन्छ।
यहीँ आएर मैले अजमेरा फेसनलाई केवल कपडाको ब्रान्डका रूपमा हेर्न सकिनँ। यसको संरचनाभित्र एउटा विचार पनि रहेछ, सामान बेच्नुभन्दा व्यवसाय गर्न सक्ने मानिस बढाउनु।
व्यापारको राम्रो पक्ष सायद यही हो। आफू कमाउँदै गर्दा अरूलाई पनि कमाउने ठाउँ बनाइदिन सक्नु।
कुराकानी महिलाको आर्थिक आत्मनिर्भरतामा पुग्दा विषयले मलाई अझ छोयो। हामी महिला सशक्तीकरणका कुरा धेरै गर्छौँ। तर आर्थिक निर्णय गर्ने स्वतन्त्रता नहुँदासम्म सशक्तीकरणको ठूलो हिस्सा अधुरै रहन्छ।
अजयराजको सोच फरक थियो। महिलालाई केवल जागिर खोज्ने मानिसका रूपमा होइन, व्यवसाय सुरू गर्न सक्ने व्यक्तिका रूपमा हेर्नुपर्छ भन्ने उनको विश्वास रहेछ।
सोचौँ त,
एउटी महिलाले घरबाट पाँच वा दस थान कपडाबाट व्यवसाय सुरू गरिन्। पहिलो ग्राहक छिमेकी। अर्को साथी। बिस्तारै मोबाइलमा डिजाइन पठाउन थालिन्। अर्डर आउन थाल्यो। आफ्नै कमाइ हुन थाल्यो।
कमाइ सानो होला। तर परिवर्तन सानो नहुन सक्छ। आफ्नै कमाइबाट बच्चाको किताब किन्दाको अनुभूति, आमालाई केही दिँदाको खुसी, घरको निर्णयमा आफ्नो योगदान हुँदाको आत्मविश्वास।
त्यो बेला हातमा रहेको साडी केवल साडी रहँदैन। त्यो आत्मविश्वास बन्छ। पहिचान बन्छ। आत्मनिर्भरताको पहिलो पाइला बन्छ। सायद व्यवसायको सबैभन्दा सुन्दर रूप यही हो, जहाँ उत्पादनको मूल्य मूल्यसूचीभन्दा ठूलो हुन्छ।
अजयराजसँगको कुराकानीमा अर्को कुरा बारम्बार महसुस भयो। उनको वाक्यमा ‘म’ भन्दा ‘हामी’ बढी आइरहेको थियो।
आफू कहाँ पुगियो भन्नेभन्दा आफूले बनाएको बाटोमा अरू को को हिँडिरहेका छन् भन्नेमा उनको रूचि बढी देखिन्थ्यो।
एकातिर कपडाको व्यवसाय चलिरहेको थियो, अर्कातिर मानिसका सम्भावना बढिरहेका थिए।
हामी व्यवसाय ठूलो भयो कि भएन भनेर कारोबार, कार्यालय, कर्मचारी, शोरूम वा बजारको आकारबाट नाप्छौँ।
यी सबै महत्त्वपूर्ण हुन्। तर सूरतमा त्यो दिन मलाई अर्को सूचक थप्न मन लाग्यो। तपाईंको व्यवसायका कारण कति जना अरू मानिसले आफ्नो यात्रा सुरू गर्न पाए?
यो प्रश्नको उत्तर संख्यामा मात्र खोज्न सकिँदैन। सानो पसलको सटरमा, महिलाको पहिलो अर्डरमा, नयाँ उद्यमीको आत्मविश्वासमा खोज्नुपर्छ। सायद कम्पनीको वास्तविक विस्तार नक्सामा मात्रै हुँदैन, मानिसका जीवनमा पनि हुन्छ।
घडी हेर्दा झन्डै चार घण्टा बितिसकेको थियो। उनी अझै उस्तै ऊर्जाका साथ कुरा गरिरहेका थिए। सेतो कुर्ता उस्तै थियो। मुस्कान पनि उस्तै।
हामी उठ्यौँ। हात मिलायौँ।
कार्यालयबाट बाहिर निस्कँदा वरिपरिका कपडा फेरि हेरेँ। आउँदा तिनलाई उत्पादनका रूपमा हेरिरहेको थिएँ। फर्कँदा ती फरक देखिए।
कुनै कपडा काठमाडौं पुग्ला, कुनै दिल्ली, कुनै अर्को देश। कुनैचाहिँ घरबाट व्यवसाय सुरू गर्न खोजिरहेकी महिलाको हातमा पुग्ला। वस्तु उही, कथा फरक।
व्यापारको यात्रा पनि मानिसको यात्राजस्तै रहेछ। हामी कहाँ पुग्छौँ भन्ने मात्र होइन, बाटोमा कसलाई छुन्छौँ भन्ने पनि महत्त्वपूर्ण।
सूरतबाट फर्किएको केही दिन भइसकेको छ। तस्बिर र भिडिओ धेरै छन्। तर सबैभन्दा बढी सम्झनामा आउँछ, सेतो कुर्ता, बाक्लो जुँगा र सहज मुस्कान।
त्योसँगै एउटा वाक्य पनि, ‘जागिर गर, तर जागिरे मानसिकताले होइन।’
सायद म त्यो दिन कपडा व्यवसाय बुझ्न सूरत गएको थिएँ। तर फर्किँदा आफ्नो कामलाई नै फेरि बुझ्ने प्रयास गर्दै थिएँ। मैले कामलाई कामका रूपमा मात्र हेरिरहेको छु कि जिम्मेवारीका रूपमा? म समस्या देखेर पन्छिन्छु कि समाधान खोज्छु? आफू अगाडि बढ्दा अरूका लागि पनि बाटो बनाइरहेको छु कि छैन?
यी प्रश्नको उत्तर सूरतमा थिएन। उत्तर अब मैले आफ्नै जीवनमा खोज्नुपर्ने थियो।
हामी सफलतालाई धेरैजसो उचाइबाट हेर्छौँ। कति कमायो? कति ठूलो कम्पनी बनायो? कति मानिसले चिन्छन्?
तर त्यो दिनदेखि सफलताको अर्को परिभाषा पनि मनमा बसेको छ।
आफूमाथि पुग्नु सफलता हो।
तर माथि पुग्दै गर्दा अरूका लागि सिँढी बनाइदिन सक्नु सायद अझ ठूलो सफलता हो। भारू १,२०० को तलबबाट सुरू भएको अजयराज अजमेराको यात्रा प्रेरणादायी छ।
तर मलाई सबैभन्दा सुन्दर त्यो दूरी लागेन। सुन्दर लाग्यो, त्यो यात्रामा बनेका बाटाहरू। सानो व्यापारीका लागि। नयाँ उद्यमीका लागि। आफ्नै खुट्टामा उभिन चाहने महिलाका लागि। अवसर खोजिरहेका मानिसका लागि।
सायद ब्रान्डको सबैभन्दा सुन्दर विज्ञापन ठूल्ठूला होर्डिङमा लेखिएको हुँदैन। त्यो कसैको जीवनमा आएको सानो परिवर्तनमा लेखिएको हुन्छ।
त्यसैले अजमेरा फेसनबाट निस्कँदा मलाई लागेन, म केवल एउटा ठूलो कपडा व्यवसाय हेरेर फर्किरहेको छु।
म एउटा विचार बोकेर फर्किरहेको छु।
हामी जीवनमा कति माथि पुग्यौँ भन्ने ठूलो कुरा हो कि माथि पुग्ने क्रममा कति मानिसलाई आफूसँगै अगाडि ल्याउन सक्यौँ भन्ने?
किनभने सबैभन्दा सुन्दर सफलता त्यो होइन जहाँ एउटा मानिस एक्लै शिखरमा उभिएको हुन्छ। सबैभन्दा सुन्दर सफलता त त्यो हो, जहाँ ऊ माथि पुग्दै गर्दा तलबाट आउनेहरूका लागि बाटो पनि बनाउँदै गएको हुन्छ।
सूरतमा भेटिएको त्यो सेतो कुर्ता र मुस्कानले मलाई यही कुरा सम्झाइरहेको छ।
-1746009348.jpg)
