भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीपछि सबभन्दा धेरै मानिस सम्पर्कविहीन रहेको अनुमान गरिएको माथिल्लो त्रिशूली–१ जलविद्युत आयोजनामा खोजतलास तथा उद्धारको काम अझै कठिन अवस्थामा छ।
सुरूङको मुख ठूला ढुंगाले पूरै बन्द भएको र आवश्यक मेसिन समेत बिग्रिएकाले उद्धारमा खटिएको माउन्टेन रेस्क्यू टोली सुरूङभित्र प्रवेश गर्न सकेको छैन।
आयोजनाका परामर्शदाता, ठेकेदार कम्पनी र कर्मचारी गरी ५७३ जना अझै सम्पर्कविहीन रहेको कम्पनीले जनाएको छ।
त्यसमध्ये करिब ३०० जना सुरूङभित्र काम गर्ने थिए। बाढी आएको दिन आयोजनामा १ हजार ४ सयभन्दा बढी मानिस काम गरिरहेको हुनसक्ने अनुमान छ। हालसम्म उद्धार तथा सम्पर्कमा आएकाको संख्या ८७३ पुगेको बताइएको छ।
खोजतलास कार्यलाई तीव्रता दिन कम्पनीले नेपाल माउन्टेनियरिङको विशेष माउन्टेन रेस्क्यू टिम खटाएको छ।
टोलीको नेतृत्व माउन्टेन गाइड जेनजेन लामाले गरिरहेका छन्। उनी सोमबारदेखि टोलीसहित फिल्डमा खटिएका थिए। स्थलगत निरीक्षण गरेपछि अहिले धुन्चे फर्किएका लामासँग हामीले त्यहाँको अवस्थाबारे कुराकानी गरेका छौँ।
लामाका अनुसार उद्धार टोली विशेषगरी लङ लाइन उद्धार, हेलिकप्टरबाट कठिन स्थानमा उद्धार तथा भिरपाखा र ढुंगामा एंकर बनाएर डोरीको सहायताले उद्धार गर्ने काममा विशेषज्ञ छ।
तर टोली त्यहा पुगेपछि सबभन्दा ठूलो चुनौती टनेल ए–वानमा देखियो। सुरूङको मुख नै घरजत्रा ठूला ढुंगाले पूरै बन्द भएको उनले बताए।
‘टनेल ए–वान पूरै ब्लक छ। घरजत्रा ठूला–ठूला ढुंगा आएर सुरूङको मुख नै पूरै बन्द भएको छ। मानिसले मात्र त्यो खोल्न सम्भव छैन,’ लामाले भने।
मेसिन प्रयोग गरेर केही बाटो खोल्न सकिए त्यसपछि आफ्नो टोलीले एङ्कर बनाएर डोरीको सहायताले सुरूङभित्र प्रवेश गर्ने योजना बनाएको थियो।
त्यसका लागि काठमाडौंमा खबर गरेर डोजर, एक्साभेटर चलाउनेहरू समेत बोलाइएको थियो। तर घटनास्थलमा पुगेपछि त्यहाँ रहेको मेसिन नै बिग्रिएको भेटियो।
‘मेसिन चलिदिएको भए हामी बाटो खोलिएको ठाउँबाट एङ्कर बनाएर डोरीको सहायताले भित्र जाने प्रयास गर्थ्यौं। तर मेसिन नै बिग्रेको रहेछ। बाटो पूरै अवरूद्ध भएकाले हामी भित्र छिर्न केही पनि गर्न सकेनौं,’ उनले भने।
टनेल ए–वानसँगै ड्याम साइटको अवस्था पनि बुझिएको थियो।
ड्याम साइटमा पहिलेदेखि नै चिनियाँ टोलीले काम गरिरहेको छ। त्यहाँ पनि सुरूङभित्र ठूलो ढुंगा आएर बाटो बन्द भएको जानकारी आफूहरूले पाएको लामाले बताए।
तर हेलिकप्टरबिना ड्याम साइटसम्म पुग्न नसकेकाले त्यो अवस्था टोलीले प्रत्यक्ष हेर्न भने पाएको छैन।
‘ड्याम साइटमा पनि टनेलभित्र ठूलो चट्टान आएर अवरूद्ध भएको सूचना छ। हामी आफै गएर हेर्न सकेका छैनौं। हेलिकप्टर चाहिन्छ, तर अहिले हेलिकप्टरको समस्या छ,’ लामाले भने।
मंगलबार ड्याम साइटमा थुप्रिएको लेदो हटाउने योजना थियो। पानी, माटो र ढुंगा मिसिएको लेदो निकाल्न जेनेरेटर र पाइप लैजाने तयारी गरिएको थियो। तर हेलिकप्टर अवतरण गर्न समस्या भएपछि जेनेरेटर घटनास्थल पुर्याउन नसकिएको लामाले बताए।
अब आवश्यक सामान वारपार गराउन जिप लाइन बनाउने योजना छ। त्यसका लागि आवश्यक सामग्री र तयारी भने जुटाउन बाँकी छ।
यसबीच माउन्टेन रेस्क्यू टोलीले सम्पर्कविहीन व्यक्तिहरू कतै जीवित अवस्थामा फसेका छन् कि भनेर जमिन र हवाई दुवै माध्यमबाट खोजी गरेको छ।
जंगलमा स्थलगत तथा हेलिकप्टरबाट हवाई खोजी गर्दा हालसम्म कोही फेला नपरेको लामाले बताए। सम्पर्कविहीनका आफन्तहरू पनि आफ्ना मान्छेको खोजीमा जंगलतिर जाने गरेका छन्।
नेपाली सेनाको टोली पनि फिल्डमा पुगेको छ। तर आवश्यक स्रोतसाधनको अभावमा तत्काल प्रभावकारी उद्धार गर्न नसकिएको लामाको भनाइ छ। फिल्डमा चिनियाँ टोली भने रहेको उनले बताए।
उद्धार टोलीले स्थानीयलाई पनि सहयोग गरेको छ। आकुबेसीका बिरामी वृद्धवृद्धा, बालबालिका तथा प्रेसर र सुगरका औषधि खाने मानिसहरूलाई स्थानीय जनप्रतिनिधिसँग समन्वय गरेर धुन्चे पठाइएको लामाले बताए।
मोबाइल चार्ज गर्न समस्या भएपछि काठमाडौंबाट मगाइएका सोलार चार्जर र पावर बैंक पनि गाउँलेलाई वितरण गरिएको छ।
उद्धार टोलीलाई कम्पनीले करिब १२ गते नै सम्पर्क गरेको थियो। तर सरकारी तहबाट हेलिकप्टरको अनुमति नपाउँदा समयमै फिल्डमा जान नसकिएको लामाले बताए।
यसअघि हेलिकप्टरबाट धुन्चे पुगे पनि प्रभावित क्षेत्रमा लैजानुपर्ने सानो हेलिकप्टर उपलब्ध नभएपछि टोली काठमाडौं फर्किएको थियो।
मंगलबार सूचनामा केही असमझदारी भएपछि उद्धार टोलीको एउटा समूह हेलिकप्टरबाट काठमाडौं फर्किएको उनले बताए। अहिले धुन्चेमा माउन्टेन रेस्क्यूका दुई सदस्य, एक मेसिन अपरेटर र एक ड्रोन पाइलट गरी चार जना छन्।
यसअघि कम्पनीका लगानी प्रतिनिधि गिरिराज अधिकारीले पनि सुरूङ क्षेत्रमा पानीसँगै माटो र ढुंगा थुप्रिएकाले उद्धार कार्य कठिन बनेको बताएका थिए। कम्पनीले सोमबारदेखि कर्मचारी र प्राविधिकलाई फिल्डमा खटाएर आवश्यक सामग्री जुटाउने काम अघि बढाएको छ।
सुरूङबाट पानी निकाल्न सकिङ पम्पलगायत सामग्री खोजिएको र सामग्री जुटेपछि हेलिकप्टरबाट घटनास्थल पुर्याउने तयारी गरिएको थियो।
तर फिल्डमा खटिएको माउन्टेन रेस्क्यू टोलीका अनुसार अहिलेको मुख्य समस्या आवश्यक सामग्री जुटाउनु मात्रै होइन, सुरूङको मुख नै खोल्न नसक्नु हो। विशेषगरी ए–वान टनेलमा मेसिन बिग्रिएका कारण टोलीले आफ्नो विशेषज्ञता प्रयोग गरेर सुरूङभित्र प्रवेश गर्ने अवस्थासमेत बनेको छैन।
‘हाम्रो काम भनेको जहाँ साधारण मान्छे वा हेलिकप्टर सहजै पुग्न सक्दैन, त्यहाँ एङ्कर बनाएर डोरीको सहायताले पुग्ने र उद्धार गर्ने हो। तर त्यसका लागि पहिले सुरूङसम्म पुग्ने बाटो खोलिनुपर्छ,’ लामाले भने।
उद्धार टोलीलाई प्रवर्द्धक कम्पनीले करिब १२ गते नै सम्पर्क गरेको थियो। तर उडान अनुमति नहुँदा टोली तत्काल घटनास्थल पुग्न सकेन।
