प्रज्ञा-प्रतिष्ठानमा सुनियो इन्द्रजात्राको कथा, प्रस्तुत भयो लाखे र कुमारी नाच

सेतोपाटी कला

काठमाडौं, असोज ९

अविरल झरीबीच पनि बिहीबार नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठान परिसर सांस्कृतिक डबलीजस्तै देखियो।

वसन्तपुरको इन्द्रजात्राको चहलपहल, नाच र सांस्कृतिक कथालाई प्रज्ञा-प्रतिष्ठानले आफ्नै आँगनमा उतार्दै ‘इन्द्रजात्रा: शारदीय पर्व’ कार्यक्रम आयोजना गरेको हो।

'कथा डबली-१' अन्तर्गत आयोजित कार्यक्रममा वज्रकला कुञ्जका कलाकारले धाँ बाजा, भुस्याः (झ्याली) र बाँसुरीको धुनमा लाखे तथा कुमारी नाच प्रस्तुत गरे। राता पहिरन र मुकुटसहितको लाखे नाचले कार्यक्रमस्थलमा इन्द्रजात्राको झल्को दिएको थियो।

कार्यक्रमको मुख्य आकर्षण नेपालभाषा एकेडेमीका चान्सलर मल्ल के. सुन्दरको इन्द्रजात्रासम्बन्धी कथावाचन रह्यो। उनले इन्द्रजात्रा, लाखे नाच, मयजु–कुमारीका मिथक तथा तिनको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्वबारे चर्चा गरे।

'मिथले भन्छन्- इन्द्र देवराज हुन्। तर, उनले नेपालमण्डलमा आएर निर्वाह गरेको आचरण प्रचलित सामाजिक मर्यादाको उल्लंघन हो। स्वर्गका अधिपति इन्द्र पनि सजायको भागी हुनुपर्दोरहेछ,' उनले भने, 'अनेक आयाम छन्, थुप्रै लोक आख्यान र परम्परा छन् येँयाः इन्द्रजात्राको। यो पर्व सबै धर्म, सम्प्रदाय, जातजातिको साझा जीवन्त सभ्यता हो अनि रैथानेहरूको गौरवगाथा हो।'

उनको कथावाचनले इन्द्रजात्रासँग जोडिएका मिथक र लोककथालाई दर्शकमाझ जीवन्त बनाएको थियो। कार्यक्रममा सहभागी कवि स्नेह सायमीले मल्ल के. सुन्दरको प्रस्तुतिले इन्द्र र उनको कथालाई नै जीवन्त बनाएजस्तो अनुभूति भएको बताए।

कार्यक्रममा प्रज्ञा-प्रतिष्ठानको 'काव्य, संस्कृति र डिजिटलाइजेसन' विभाग प्रमुख दीपक सापकोटाले उपत्यकाका जात्रा तथा पर्वको ऐतिहासिक र सामाजिक महत्वबारे चर्चा गरे। उनले जात्रा समुदाय जोड्ने सांस्कृतिक धागो भएको बताए।

'जात्राहरू जीवनमय भएकै कारण सहरहरू जीवन्त छन्। जात्रा चलायमान छन्, मानौं- यी अद्भुत प्राणले बाँचेका छन्,' उनले भने, ‘काठमाडौं उपत्यका भन्नु नै लोकाख्यान, जात्रा र उत्सवहरू हो। जात्रा, नाच, भोज र संगीत उपत्यकाको सांस्कृतिक वैभव हुन्।'

आधुनिकताको भीडमा ओझेल पर्दै गएका मौलिक संस्कृति र पर्वलाई कथा तथा कलामार्फत पुनर्जीवित गर्ने उद्देश्यले 'कथा डबली'लाई नेपालका विभिन्न सहर तथा गाउँमा निरन्तर आयोजना गरिने प्रज्ञा-प्रतिष्ठानले जनाएको छ।