सपनाको जापान कि संघर्षको यथार्थ?

भुवन केसी

वैशाख १९

पछिल्ला केही वर्षयता जापान नेपाली युवाहरूका लागि 'सपना बोकेको गन्तव्य' बनेको छ।

विद्यार्थी भिसामा जापान जाने नेपालीको संख्या तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। जसले नेपाललाई जापानमा दोस्रो ठूलो विद्यार्थी समुदाय बनाएको छ—पहिलो स्थानमा अझै पनि चिनियाँ विद्यार्थीहरू नै छन्।

यो वृद्धि अचानक भएको होइन। सन् २०११ मा भएको Great East Japan Earthquake and Tsunami पछि जापानमा चीन, कोरिया र ताइवानबाट विद्यार्थी आउने क्रम घट्यो। त्यसपछि जापानी भाषा विद्यालयहरूले नयाँ बजारको रूपमा नेपाल र भियतनामतर्फ ध्यान केन्द्रित गरे। त्यही समयदेखि नेपाली विद्यार्थीको लहर जापानतर्फ बढ्न थाल्यो।

ऋण, सपना र जोखिमको यात्रा

जापान जाने धेरै नेपाली विद्यार्थी निम्न–मध्यम वर्गीय परिवारबाट आएका हुन्छन्। उनीहरू प्रायः १३–१५ लाख रुपैयाँसम्म ऋण लिएर जापान पुग्छन्। उच्च ब्याजदरमा लिएको यस्तो ऋणले उनीहरूको यात्रा सुरू हुनुअघि नै दबाब सिर्जना गर्छ।

जापान पुगेपछि उनीहरूलाई एकैसाथ तीन वटा जिम्मेवारी हुन्छ:

भाषा विद्यालयको शुल्क तिर्नु

दैनिक जीवनयापन (बस्ने, खाने) खर्च जुटाउनु

नेपालबाट लिएको ऋण तिर्नु

यति धेरै दबाबबीच 'महिनामा २ लाख कमाइ' भन्ने कन्सल्टेन्सीको सपना धेरैका लागि भ्रम सावित हुन्छ।

कानुनी काम समय र वास्तविक आम्दानी

जापानको नियम अनुसार विद्यार्थीले हप्तामा २८ घण्टामात्रै पार्टटाइम काम गर्न पाउँछन्। यो नियम Immigration Services Agency of Japan अन्तर्गत कडाइका साथ लागू हुन्छ।

तर वास्तविकता के छ भने २८ घण्टाको कमाइले मात्रै सबै खर्च धान्न गाह्रो हुन्छ।

धेरै विद्यार्थी बाध्य भएर नियमभन्दा बढी काम गर्छन्। प्रशासनले कहिले कडाइ, कहिले लचकता अपनाउने गर्छ—जुन विकसित देशहरूको 'ओपन सिक्रेट' जस्तै हो।

कामको अवसर छ, तर सीप बिना सम्भव छैन

जापान एक विकसित औद्योगिक राष्ट्र हो, जहाँ श्रमिक अभाव स्पष्ट देखिन्छ। विशेषगरी वृद्ध जनसंख्या बढ्दै जाँदा युवा कामदारको माग पनि बढेको छ।
तर एउटा महत्वपूर्ण कुरा के हो भने— कामको अवसर छ, तर सबैका लागि होइन।

भाषा नजान्नेले प्रायः कडा शारीरिक श्रम गर्नुपर्छ। जापानी भाषा राम्रो भएका विद्यार्थीले सेवा क्षेत्र (रेस्टुरेन्ट, होटल, कार्यालय) मा राम्रो अवसर पाउँछन्
सीप (जस्तै: ड्राइभिङ लाइसेन्स) भएका व्यक्तिलाई थप फाइदा हुन्छ।

बदलिँदो नियम र कडाइ

पछिल्लो समय जापानले विदेशी विद्यार्थी र कामदार सम्बन्धी नियमहरूमा केही कडाइ पनि गरेको छ।

नक्कली विद्यार्थी (फेक इन्रोलमेन्ट) नियन्त्रणमा ध्यान

भाषा विद्यालयहरूको निगरानी बढाइएको

भिसा नवीकरणमा कडा मूल्यांकन (हाजिरी, पढाइ, कामको सन्तुलन)

गैरकानुनी काम गर्नेहरूमाथि निगरानी

यी परिवर्तनहरूले जापान जान सहज जस्तो देखिए पनि, टिक्न झन् चुनौतीपूर्ण बनाएको छ।

शिक्षा कि काम? प्राथमिकता के हो?

धेरै नेपाली विद्यार्थीको मुख्य उद्देश्य पढाइभन्दा कमाइ देखिन्छ। तर विज्ञहरूको सुझाव फरक छ—

सुरूका १–२ वर्ष पढाइमै केन्द्रित हुनुपर्छ। भाषा राम्रो भएपछि मात्र राम्रो अवसर आउँछ। भाषा विद्यालयपछि विश्वविद्यालय वा व्यावसायिक (vocational) शिक्षा रोज्नु उपयुक्त हुन्छ।

तयारी बिना यात्रा: ठूलो भूल

धेरै विद्यार्थी 'जापान पुगेपछि सबै ठीक हुन्छ' भन्ने सोचका साथ जान्छन्, जुन सबैभन्दा ठूलो भ्रम हो। जापान जानुअघि ध्यान दिनुपर्ने मुख्य कुरा:

जापानी भाषाको राम्रो तयारी

वास्तविक खर्च र आम्दानीको स्पष्ट बुझाइ

कलेज/स्कुलको सही छनोट

आफन्त वा नेटवर्कको सहयोग

यदि यी तयारी राम्रोसँग गरियो भने खर्च १५ लाखबाट घटेर ७–१० लाखसम्म झार्न सकिन्छ।

काम पाउने सम्भावना बढ्छ

मानसिक दबाब कम हुन्छ

निष्कर्ष: अवसर र चुनौतीबीचको सन्तुलन

जापान आज पनि अवसरको देश हो, तर त्यो अवसर सबैका लागि सजिलै उपलब्ध हुँदैन। सपना देख्नु गलत होइन, तर त्यो सपनालाई यथार्थसँग जोड्न सक्नुपर्छ।

नेपाली विद्यार्थीहरूको बढ्दो संख्या एउटा सकारात्मक संकेत हो, तर यससँगै चुनौतीहरू पनि उत्तिकै गम्भीर छन्।