जिन्दगीको यात्रा पनि कति अनौठो र रहस्यमय हुँदो रहेछ! समयको चक्रसँगै मानिसका भूमिका र सम्बन्धका परिभाषाहरू कसरी फेरिँदा रहेछन् भन्ने कुरा आज म आफ्नै जीवनमा भोगिरहेकी छु।
आज म दोस्रो पटक आमा बनेर सुत्केरी उकास्न र आफ्नो कमजोर शरीरलाई तङ्ग्राउन आफ्नै जन्मघर आएकी छु। दुनियाँको रीत, समाजको चलन र बोलीचालीको भाषाअनुसार मैले अब यस घरलाई 'माइतीघर' भन्नुपर्छ। तर खै किन हो, मेरो मनले कहिल्यै यस घरलाई माइती मान्नै सक्दैन।
म जन्मेको, ताते-ताते गर्दै हिँड्न सिकेको, हुर्केको र मेरो बाल्यकालका अनगिन्ती मीठा सम्झनाहरू कोरिएको यो आँगनलाई म कसरी पराईको जस्तो नाम दिऊँ? मेरो मनको भित्री कुनाले त आज पनि यसलाई 'मेरो आफ्नै घर' नै भन्छ।
पहिलो पटक आमा बन्दाको अनुभव र दोस्रो पटक आमा बन्दाको जिम्मेवारीमा आकाश-पातालको फरक हुँदो रहेछ। यस पटक म माइती आउँदा एक्लै आइनँ, मेरा मुटुका दुई टुक्रा अर्थात् मेरा दुवै सन्तानलाई सँगै लिएर आएँ। काखमा भर्खरै धर्तीमा पाइला टेकेको सानो बच्चा र हातमा मेरी ठुली छोरी।
मैले माइती आउने तरखर गर्दा ठुली छोरीलाई घरमै छोडेर आउने सोच नबनाएकी होइन। घरमा बस्दा उसको स्कुलको पढाइ बिग्रिँदैन थियो, उसको दैनिकी नियमित चल्थ्यो। तर मेरी सानी छोरीले मलाई छोडेर एकछिन पनि घरमा बस्न मानिन। ‘आमा, म पनि हजुरसँगै मामाघर जान्छु’ भन्दै ऊ मेरै पछि लागी।
उसको पढाइ बिग्रिन्छ भन्ने चिन्ताले मलाई भित्रभित्रै पोलिरहेको थियो, तर अर्कोतिर मैले सोचेँ— यदि मैले उसलाई घरमै छोडेर सानो बच्चालाई मात्र लिएर आएँ भने उसको कलिलो मस्तिष्कमा कस्तो असर पर्ला?
सानो भाइ/बहिनी जन्मेपछि आमाले मलाई माया गर्न छोडिन् कि भन्ने हीनताबोध र ईर्ष्याको भावना उसको मनमा पलायो भने त्यो त झन् ठुलो गल्ती हुनेछ। यही सोचेर, उसको पढाइको चिन्तालाई एकातिर पन्छाउँदै मैले उसलाई पनि आफैँसँगै लिएर आएँ।
आफ्नै जन्मघरमा आएर बसेको पनि आज करिब साढे दुई महिना बितिसकेछ। यी साढे दुई महिना मेरो जीवनका निकै सहज, न्यानो र स्मरणीय दिनहरू बनेर बिते। साँच्चै, दुःख पर्दा, शरीरले नसक्दा र मन कमजोर हुँदा आमाको काखजति प्यारो, न्यानो र सुरक्षित संसारमा अरू केही हुँदो रहेनछ। आफ्नो शरीर आफैँले सम्हाल्न नसक्ने अवस्थामा आमाको काखभन्दा ठुलो ओखती अरू के नै हुन सक्छ र?
यहाँ मेरो शारीरिक पीडा र मानसिक थकानलाई मेरो अनुहार हेरेरै नजिकबाट बुझिदिने मेरी आमा हुनुहुन्छ। मैले मुख खोलेर ‘मलाई गाह्रो भयो’ भन्नु अगावै आमाले मेरो पीडा बुझेर मलाई सम्हाल्नुभयो। आमाले मलाई मात्र होइन, मेरा दुवै बच्चालाई उत्तिकै प्रेम, धैर्य र वात्सल्यका साथ स्याहार्नुभयो। राति बच्चा रुँदा आफू नसुती मलाई आराम दिनु, तातो-तातो पोसिलो खानेकुरा बनाएर खुवाउनु अनि ठुली छोरीको पनि हरेक रहर पूरा गरिदिनु— आमाको यो निस्वार्थ मायाले मेरा सबै पीडाहरू बिर्साइदियो।
तर समयको गति कसले पो रोक्न सक्छ र? यो समाजको रीत पनि कति अनौठो छ! विवाहपछि आफैँ जन्मेको घर पनि बिरानो हुँदो रहेछ। हिजोसम्म जुन घरकी राजकुमारी थिएँ, आज त्यही घरमा निश्चित समयका लागि पाहुना बनेर आउनुपर्ने कस्तो विडम्बना हो यो! अब यहाँको साढे दुई महिनाको रमाइलो र न्यानो बसाइ सकिन लागेको छ।
आफ्नो कर्मघर फर्कने दिन नजिकिँदै गर्दा मेरो मन एकदमै भारी र नरमाइलो भइरहेको छ। कसरी यो दैलो काटेर जाऊँ जस्तो भइरहेको छ।
मनले त अझै केही समय आमाकै काखमा लुटपुटिएर बस्न खोज्छ, तर अब नफर्की सुखै छैन। मेरो आफ्नो आराम र रहरका लागि मैले ठुली छोरीको पढाइ र भविष्यलाई दाउमा लगाउन मिल्दैन। उसको पढाइ पहिले नै धेरै बिग्रिसकेको छ, अब थप बिग्रन दिनु हुँदैन।
बिहे भएर अन्मिँदा जति पीडा, डर र छटपटी भएको थियो, आज सुत्केरी अवस्थामा माइतीको आँगन छोडेर घर फर्कँदा पनि ठ्याक्कै त्यस्तै पिर परिरहेको छ।
उता मेरी आमाको मन पनि मभन्दा कम रोएको छैन। छोरी र नातिनातिना जाने दिन नजिक आयो भनेर आमाको अनुहारको चमक हराएको छ। हामी गएपछि यो घर फेरि कति सुनसान र शून्य होला भनेर आमाले भित्रभित्रै मभन्दा बढी पिर मान्नुभएको म प्रस्ट देख्न सक्छु।
समय कति छिटो चल्दो रहेछ! हिजो भर्खर आएजस्तो लाग्छ, आज फर्कने बेला भइसक्यो। मनभरि आमाको अथाह माया, आशीर्वाद र आँखाभरि बिछोडका आँसु बोकेर म फेरि आफ्नो कर्तव्य र जिम्मेवारीको बाटोमा फर्कने तरखर गर्दैछु।