मंगलबार सेयर बजारमा अधिकांश कम्पनीका लगानीकर्ता निराश भए। तर एउटा जलविद्युत कम्पनीका लगानीकर्ताले भने एकै दिन झन्डै १२ प्रतिशत सेयर मूल्यवृद्धिको फाइदा पाए।
त्यो कम्पनी हो, अप्पर लोहोरे खोला हाइड्रोपावर।
मंगलबार नेप्से परिसूचक १२.७९ अंकले घट्दा अप्पर लोहोरेको सेयर मूल्य ११.८४ प्रतिशत बढ्यो। अघिल्लो कारोबारमा प्रतिकित्ता ३२१ रूपैयाँ रहेको यसको सेयर मूल्य बढेर ३५९ रूपैयाँ पुग्यो।
यससँगै अप्पर लोहोरे मंगलबार सबभन्दा धेरै सेयर मूल्य बढ्ने कम्पनी बन्यो।
समग्र बजार ओरालो लागिरहेका बेला यो कम्पनीको सेयर मूल्य किन यति धेरै बढ्यो?
यसको ठोस कारण तत्काल खुलिसकेको छैन। सेयर ब्रोकरहरू पनि मूल्यवृद्धिको निश्चित कारण यही हो भन्न सक्ने अवस्थामा छैनन्।
तर कम्पनीको पछिल्लो वित्तीय विवरण हेर्दा लगानीकर्ताको चासो बढ्न सक्ने केही आधार देखिन्छन्।
पहिलो, घाटामा रहेको यो कम्पनी अहिले नाफामा फर्किएको छ।
दोस्रो, बिजुली बिक्रीबाट हुने आम्दानी उल्लेख्य बढेको छ।
तेस्रो, कम्पनीले यसअघि नै १५० प्रतिशत हकप्रद सेयर निष्कासन गर्ने प्रस्ताव अघि सारेको छ।
यी सकारात्मक संकेतसँगै कम्पनीको वित्तीय विवरणमा केही जोखिम पनि छन्, जसलाई लगानीकर्ताले बेवास्ता गर्न मिल्दैन।
दैलेखमा चार मेगावाट क्षमताको अप्पर लोहोरे खोला जलविद्युत आयोजना सञ्चालन गरिरहेको कम्पनीले पछिल्लो तीन महिनामा आफ्नो वित्तीय अवस्थामा उल्लेख्य सुधार गरेको छ।
कम्पनीले सार्वजनिक गरेको आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो तीन महिनाको वित्तीय विवरण अनुसार यो अवधिमा करिब ६४ लाख रूपैयाँभन्दा बढी खुद नाफा कमाएको छ।
गत आर्थिक वर्षको यही अवधिमा कम्पनी ३० लाख रूपैयाँभन्दा बढी घाटामा थियो।
अर्थात्, एक वर्षअघि घाटा बेहोरिरहेको कम्पनी अहिले नाफामा फर्किएको छ।
नाफा बढ्नुको मुख्य कारण विद्युत बिक्रीबाट हुने आम्दानीमा आएको सुधार हो। कम्पनीको विद्युत बिक्री आम्दानी करिब ९३ प्रतिशत बढेर करिब साढे ३ करोड रूपैयाँ हाराहारी पुगेको छ। आम्दानी बढ्नुका साथै बिक्री लागत पनि घटेको छ।
यी दुवै कारणले कम्पनीलाई घाटाबाट नाफामा फर्किन सहयोग पुगेको देखिन्छ।
लगानीकर्ताका लागि यो सकारात्मक खबर हो। तर के यसकै आधारमा कम्पनीको वित्तीय अवस्था अब बलियो भइसकेको निष्कर्ष निकाल्न सकिन्छ?
एक सेयर बजार विश्लेषकका अनुसार त्यसो भन्न हतार हुन्छ।
यसका दुई कारण छन्।
पहिलो, जलविद्युत कम्पनीहरूको कमाइ सधैं एकनास हुँदैन।
विशेषगरी नदीको बहावमा आधारित जलविद्युत आयोजनाहरूले वर्षायाममा बढी विद्युत उत्पादन गर्छन्। हिउँदमा नदीको पानी घटेसँगै विद्युत उत्पादन र आम्दानी पनि घट्न सक्छ।
अप्पर लोहोरेले नाफा कमाएको पहिलो तीन महिना वर्षा याम समेटिएको अवधि हो। यद्यपि कम्पनीको आम्दानी वृद्धिको तुलना अघिल्लो वर्षको यही अवधिसँग गरिएको छ। त्यसैले यो सुधारलाई मौसमी प्रभाव मात्रै भनेर पन्छाउन मिल्दैन।
तर अहिले देखिएको सुधार वर्षभरि कायम रहन्छ भन्ने पनि निश्चित छैन।
दोस्रो कारण अझ महत्त्वपूर्ण छ। कम्पनी नाफामा फर्किए पनि ऋण र वित्तीय खर्चको दबाब अझै ठूलो छ।
अप्पर लोहोरेले विद्युत बिक्रीबाट साढे ३ करोड रूपैयाँ हाराहारी आम्दानी गरेको छ। तर यही अवधिमा करिब साढे १ करोड रूपैयाँ वित्तीय खर्च भएको छ। यो विद्युत बिक्री आम्दानीको झन्डै ४५ प्रतिशत हो।
अर्थात्, कम्पनीले विद्युत बेचेर कमाएको रकमको ठूलो हिस्सा वित्तीय खर्चमै गएको छ।
यस्तो खर्च कटाएपछि कम्पनीको खुद नाफा ६४ लाख रूपैयाँ भएको हो।
त्यस्तै, कम्पनीको दीर्घकालीन ऋण ७० करोड रूपैयाँभन्दा बढी छ। त्यस्तै, चालु सम्पत्तिभन्दा चालु दायित्व दोब्बरभन्दा बढी छ।
यसको अर्थ कम्पनीसँग अल्पकालीन दायित्व भुक्तानीको व्यवस्थापनमा दबाब छ।
अझै कम्पनीको सञ्चित घाटा ६ करोड रूपैयाँभन्दा बढी छ।
यसरी एउटै वित्तीय विवरणमा कम्पनीको दुई फरक अवस्था देखिन्छन्। एकातिर विद्युत बिक्री आम्दानी बढेको छ। कम्पनी घाटाबाट नाफामा फर्किएको छ। अर्कोतर्फ, ठूलो ऋण, वित्तीय खर्च र अल्पकालीन दायित्वको दबाब कायमै छ।
त्यसैले अप्पर लोहोरेको वित्तीय अवस्था वास्तवमै कति बलियो हुँदै जान्छ भन्ने कुरा आम्दानीमा आएको सुधारलाई निरन्तरता दिनुका साथै ऋण र वित्तीय खर्च कति घटाउन सक्छ भन्नेमा निर्भर हुनेछ।
अप्पर लोहोरेप्रति लगानीकर्ताको चासो बढ्न सक्ने अर्को कारण प्रस्तावित हकप्रद सेयर पनि हो।
कम्पनीले यसअघि नै हाल कायम चुक्ता पुँजीको १५० प्रतिशत हकप्रद सेयर निष्कासन गर्ने प्रस्ताव अघि सारेको छ। यसको अर्थ अहिले एक कित्ता सेयर हुने लगानीकर्ताले थप डेढ कित्ता हकप्रद सेयर किन्ने अवसर पाउनेछन्।
प्रस्तावित हकप्रद निष्कासनको आकार करिब साढे ७६ करोड रूपैयाँ छ। कम्पनीले नेपाल धितोपत्र बोर्डबाट अन्तिम स्वीकृति भने पाइसकेको छैन।
हकप्रद सेयरको योजनाले लगानीकर्ताको चासो बढाउन सक्छ। तर यहाँ बुझ्नुपर्ने महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने, हकप्रद सेयर जारी हुनु आफैमा कम्पनीको वित्तीय अवस्था सुधार हुने ग्यारेन्टी होइन।
हकप्रद सेयर बोनस सेयरजस्तो निःशुल्क पाइँदैन। सेयरधनीले थप रकम तिरेर किन्नुपर्छ। त्यसैले हकप्रद जारी हुने वा नहुनेभन्दा पनि त्यसबाट संकलन हुने रकम कम्पनीले कहाँ खर्च गर्छ भन्ने विषय बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
मानौं, कम्पनीले हकप्रदबाट संकलित रकम ऋण तिर्न प्रयोग गर्यो। त्यसो भए ऋणको भार कम हुन र आगामी दिनमा वित्तीय खर्च घट्न सहयोग पुग्न सक्छ। तर त्यही रकम अन्य आयोजनामा लगानी गरियो भने त्यसबाट प्रतिफल प्राप्त हुन समय लाग्न सक्छ।
यसको अर्को पक्ष पनि छ।
हकप्रद जारी गरेपछि कम्पनीको कुल सेयर संख्या बढ्छ। तर सेयर संख्या बढेकै अनुपातमा कम्पनीको नाफा बढेन भने प्रतिसेयर आम्दानी घट्न सक्छ।
त्यसैले लगानीकर्ताले हकप्रद सेयर पाउने सम्भावना मात्रै हेरेर लगानीको निर्णय गर्नु उचित हुँदैन। त्यसबाट जुट्ने पुँजीको उपयोग र त्यसले भविष्यमा दिने प्रतिफल पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
मंगलबारको मूल्य अनुसार अप्पर लोहोरेको सेयर बजार मूल्य कम्पनीको प्रतिसेयर नेटवर्थको करिब चार गुणा छ।
कम्पनीको प्रतिसेयर नेटवर्थभन्दा बजार मूल्य बढी हुनु आफैमा अस्वाभाविक होइन।
सेयर बजारमा लगानीकर्ताले कम्पनीको अहिलेको अवस्था मात्रै हेरेर मूल्य निर्धारण गर्दैनन्। भविष्यमा कम्पनीले कति आम्दानी र नाफा कमाउन सक्छ भन्ने अपेक्षाले पनि सेयर मूल्यमा प्रभाव पार्छ।
त्यस्तो अपेक्षालाई भविष्यको वास्तविक आम्दानी र नाफाले समर्थन गर्न भने सक्नुपर्छ। अप्पर लोहोरेको हकमा पनि यही लागू हुन्छ।
कम्पनी घाटाबाट नाफामा फर्किएको छ। विद्युत बिक्री आम्दानी उल्लेख्य बढेको छ। यी सकारात्मक संकेत हुन्।
तर ठूलो ऋण र वित्तीय खर्चको दबाब घटिसकेको छैन। चालु सम्पत्तिको तुलनामा अल्पकालीन दायित्व धेरै छ। सञ्चित घाटा पनि कायमै छ।
यस्तो अवस्थामा कम्पनीको एक त्रैमासिकको नाफा मात्रै हेरेर दीर्घकालीन वित्तीय अवस्थाबारे निष्कर्ष निकाल्नु हतार हुनेछ।
अबका त्रैमासिकमा कम्पनीले कति विद्युत बिक्री गर्छ, त्यसबाट कति नाफा कमाउँछ र वित्तीय खर्च घटाउन कति सफल हुन्छ भन्ने विषयले धेरै कुरा स्पष्ट पार्नेछ।
त्यस्तै, प्रस्तावित हकप्रद सेयर निष्कासनको प्रक्रिया कसरी अघि बढ्छ र त्यसबाट जुट्ने पुँजी कहाँ उपयोग हुन्छ भन्नेले पनि कम्पनीको आगामी वित्तीय अवस्थामा प्रभाव पार्न सक्छ।
***