कुनै कम्पनीले निश्चित समूहका लगानीकर्तालाई सेयर जारी गर्दा उनीहरूले त्यो सेयर तत्काल बिक्री गर्न नपाउने व्यवस्था हुन सक्छ। कम्पनीले तोकेको निश्चित अवधिसम्म त्यस्ता सेयर बिक्री गर्न रोक लगाइएको हुन्छ। यसरी रोक लगाइएको अवधिलाई लकिङ अवधि भनिन्छ।
लकिङ अवधि सामान्यतया कम्पनीका संस्थापक, कर्मचारी वा स्थानीय बासिन्दाले पाएको सेयरमा लागू हुन्छ। कुन समूहका सेयरमा कति समयसम्म लकिङ रहने भन्ने सम्बन्धित व्यवस्था र कम्पनी अनुसार फरक हुन सक्छ। लकिङ अवधि सकिएपछि भने सम्बन्धित सेयरधनीले ती सेयर बेच्न पाउँछन्।
त्यसैले लकिङ अवधि सकिएपछि बजारमा सो कम्पनीको बिक्रीयोग्य सेयरको आपूर्ति बढ्न सक्छ। विशेषगरी कम चुक्ता पुँजी भएका र सीमित सेयर मात्रै कारोबार भइरहेका कम्पनीमा लकिङ खुलेपछि थप सेयर बिक्रीयोग्य हुँदा बजार मूल्यमा प्रभाव पर्न सक्छ।
बैंक तथा वित्तीय संस्था तथा बीमा कम्पनी बाहेकका कतिपय कम्पनीमा संस्थापक र सर्वसाधारण सेयरको वर्गीकरण सम्बन्धी छुट्टै व्यवस्था छ। सबै कम्पनीमा लकिङ खुलेपछि सेयरको अवस्था एउटै हुँदैन। त्यसैले लगानीकर्ताले आफूले लगानी गर्न खोजेको कम्पनीमा लकिङ अवधि सकिएपछि सेयरको वर्गीकरण र कारोबारमा के परिवर्तन हुन्छ भन्ने पनि हेर्नुपर्छ।
लकिङ अवधि सकिने समय नजिकिँदै गर्दा कतिपय कम्पनीले आकर्षक बोनस लाभांश वा हकप्रद सेयर सम्बन्धी प्रस्ताव गर्छन्। यस्तो प्रस्तावले कम्पनीप्रति लगानीकर्ताको चासो बढाउन सक्छ।
तर लाभांशको प्रतिशत मात्रै हेरेर निर्णय गर्नुको सट्टा लकिङ खुलेपछि कम्पनीको सेयर आपूर्ति, ठूला सेयरधनीको व्यवहार र बढेको पुँजीबाट कम्पनीले कति आम्दानी गर्न सक्छ भन्ने विषय हेर्नुपर्ने हुन्छ।
लकिङ सकिएपछि को को संस्थापक बाहिरिँदैछन्
लकिङ अवधि सकिनु भनेको सबै संस्थापक वा ठूला सेयरधनीले अनिवार्य रूपमा सेयर बेच्छन् भन्ने होइन। तर उनीहरूलाई बिक्री गर्न सक्ने अवस्था सिर्जना हुने भएकाले कम्पनीका ठूला सेयरधनीले के गर्छन् भन्ने महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
लकिङ खुलेपछि कसले आफ्नो स्वामित्व घटाउँदैछ, कसले आफ्नो हिस्सा कायम राखेको छ र कसले पूर्ण रूपमा बाहिरिन खोजिरहेको छ भन्ने विषय लगानीकर्ताले हेर्न सक्छन्।
ठूला सेयरधनीले आफ्नो स्वामित्व घटाउँदा वा निश्चित सीमाभन्दा बढी सेयर बिक्री गर्दा सम्बन्धित निकायलाई जानकारी गराउनुपर्ने व्यवस्थाका कारण यस्तो जानकारी सजिलै पाइने भएको छ।
यसबाट कम्पनीका प्रमुख संस्थापक वा ठूला लगानीकर्ताले कम्पनीमा आफ्नो स्वामित्व कसरी परिवर्तन गरिरहेका छन् भन्ने बुझ्न सहयोग पुग्न सक्छ।
बजारमा थप सेयरको आपूर्ति कति हुन्छ
लकिङ अवधि खुलेपछि बिक्रीयोग्य सेयर संख्या बढ्छ। तर त्यसको प्रभाव कम्पनी अनुसार फरक हुन सक्छ। बजारमा थपिने सेयरको संख्या कति हो र त्यसलाई धान्ने गरी खरिद माग कति छ भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
विशेषगरी सीमित सेयर आपूर्तिका कारण मूल्य बढेको कम्पनीमा लकिङ खुलेपछि ठूलो संख्यामा सेयर बिक्रीयोग्य भएमा पहिलेको जस्तो मूल्य बढाउन कठिन हुन सक्छ।
तर लकिङ खुलेपछि आपूर्ति बढ्दैमा मूल्य अनिवार्य रूपमा घट्छ भन्ने हुँदैन। थपिएको सेयर धान्ने गरी खरिद माग बलियो रहेमा त्यसको प्रभाव फरक हुन सक्छ। त्यसैले लगानीकर्ताले हाल बजारमा कारोबार भइरहेका सेयरको संख्या र लकिङ खुलेपछि थपिने सेयरको संख्याबीच तुलना गर्नुपर्छ।
आकर्षक लाभांश किन दिइयो
लकिङ अवधि सकिने समय नजिकिँदा कतिपय कम्पनीले अघिल्ला वर्षको तुलनामा आकर्षक लाभांश प्रस्ताव गर्छन्। यस्तो अवस्थामा कम्पनीको लाभांश इतिहास हेर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
कम्पनीले लकिङ अवधि खुल्ने समयमा मात्र ठूलो लाभांश प्रस्ताव गरेको हो कि विगतदेखि नै नियमित रूपमा दिँदै आएको छ भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
त्यसैले लाभांशको प्रतिशतसँगै कम्पनीको नाफा, सञ्चित नाफा र आगामी वर्ष पनि त्यही स्तरको लाभांश दिन सक्ने क्षमता छ कि छैन भन्ने हेर्नुपर्छ। आकर्षक लाभांशमा बोनस सेयरको हिस्सा ठूलो छ भने बोनसपछि कम्पनीको चुक्ता पुँजी कति पुग्छ भन्ने हेर्नुपर्छ।
बोनस सेयरले कम्पनीको चुक्ता पुँजी बढाउँछ। तर पुँजी बढ्दैमा नाफा पनि त्यही अनुपातमा बढ्छ भन्ने हुँदैन।
अझ महत्त्वपूर्ण कुरा, बढेको चुक्ता पुँजी अनुसार कम्पनीले नाफा पनि बढाउन सक्छ कि सक्दैन भन्ने हो। कम्पनीको पुँजी बढ्यो तर नाफा त्यस अनुसार बढ्न सकेन भने प्रतिसेयर आम्दानीमा दबाब पर्न सक्छ। यसले भविष्यमा सेयरप्रतिको आकर्षणमा असर पार्न सक्छ।
बोनसपछि कम्पनीको बजार मूल्य कहाँ पुग्छ भन्ने विषय पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
उदाहरणका लागि, ६०६ रूपैयाँमा कारोबार भइरहेको कुनै कम्पनीले १५ प्रतिशत बोनस सेयर दिने प्रस्ताव गर्यो भने समायोजनपछि मूल्य करिब ५२७ रूपैयाँ हुन्छ। मूल्य समायोजन भए पनि लगानीकर्तासँग रहेको सेयर संख्या भने १५ प्रतिशत बढ्छ।
समायोजनपछि बजार मूल्य बढेमा लगानीकर्तालाई लाभ हुन सक्छ भने घटेमा नोक्सान हुन सक्छ।
हकप्रदबाट बढेको पुँजी कहाँ प्रयोग हुन्छ
लकिङ अवधि सकिने समय नजिकिँदा कतिपय कम्पनीले हकप्रद सेयर जारी गर्ने घोषणा पनि गर्न सक्छन्। हकप्रदबाट कम्पनीमा थप पुँजी भित्रिन्छ। तर उक्त रकम कहाँ प्रयोग हुन्छ भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
कम्पनीले हकप्रदबाट उठाएको रकम नयाँ आयोजना, व्यवसाय विस्तार वा आम्दानी बढाउने क्षेत्रमा प्रयोग गर्न सक्छ भने त्यसबाट भविष्यमा नाफा बढ्ने सम्भावना रहन्छ। तर थपिएको पुँजी प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्न नसके चुक्ता पुँजी मात्रै बढ्छ। त्यस अनुसार नाफा नबढ्ने अवस्था आउन सक्छ।
त्यसैले हकप्रदको प्रतिशत मात्रै हेर्नुभन्दा त्यसबाट उठ्ने रकमको प्रयोग र त्यसबाट सिर्जना हुने आम्दानीको सम्भावना हेर्नुपर्छ।
कम्पनीको चुक्ता पुँजी बढेपछि त्यस अनुसार नाफा पनि बढाउन सक्ने क्षमता छ कि छैन भन्ने महत्त्वपूर्ण हुन्छ। बोनस वा हकप्रदबाट पुँजी बढे पनि त्यसबाट अपेक्षित प्रतिफल कमाउन नसके प्रतिसेयर आम्दानी कमजोर हुन सक्छ।
त्यसैले लगानीकर्ताले लकिङ अवधि सकिन लागेको कम्पनीमा ठूला सेयरधनीको सम्भावित बिक्री, बजारमा थपिने सेयरको आपूर्ति, लाभांश इतिहास, बोनस वा हकप्रदबाट बढ्ने चुक्ता पुँजी र त्यस अनुसार कम्पनीले नाफा बढाउन सक्ने क्षमता एकसाथ हेर्नुपर्ने हुन्छ।
आकर्षक लाभांश प्रस्ताव मात्रै कम्पनीको सेयर मूल्य बढ्ने आधार नहुन सक्छ। लकिङ अवधि खुलेपछि थपिने सेयरको आपूर्ति, त्यसलाई धान्ने खरिद माग र कम्पनीको वास्तविक वित्तीय अवस्थाले आगामी मूल्यमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।
-1790072299.jpg)
-1746009348.jpg)
