नेपाल आयल निगमले अब पेट्रोलमा दस प्रतिशत इथानोल मिसाउन पाउने भएको छ।
सोमबारको मन्त्रिपरिषद बैठकले निगमलाई पेट्रोलमा दस प्रतिशत इथानोल मिसाउन दिने निर्णय गरेको छ।
विश्वमा यो प्रयोग नयाँ होइन। तेल उत्पादन गर्ने देश आफैले पनि पेट्रोलमा इथानोल मिसाइरहेका छन्। भारत, ब्राजिल लगायत देशले १० देखि २५ प्रतिशतसम्म इथानोल मिसाउँछन्।
पेट्रोलमा इथानोल मिसाउने भनेको के हो? कसरी मिसाइन्छ? यसले सवारी साधनमा असर गर्छ कि गर्दैन? इथानोल मिसाइएको पेट्रोलको ऊर्जा शक्ति घट्छ कि घट्दैन?
यिनै विषयमा हामीले निगमका कार्यकारी निर्देशक डा. चण्डिका प्रसाद भट्टसँग कुराकानी गरेका छौं।
भट्टका अनुसार पेट्रोल खनिज इन्धन (मिनरल फ्युल) हो। पेट्रोल बाल्दा कार्बन–डाइअक्साइड, कार्बन–मोनोअक्साइड, सल्फर–डाइअक्साइड र नाइट्रोजन–अक्साइडजस्ता हानिकारक ग्यास निस्किन्छन्। यिनले वायु प्रदूषण बढाउँछन् र वातावरण तथा मानव स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्छन्।
इथानोल भने जैविक इन्धन (बायो फ्युल) हो। यसको प्रयोगबाट यस्तो हानिकारक धुवाँ धेरै निस्किँदैन। इथानोल प्रयोग गर्दा प्रदूषण कम हुन्छ र वातावरणमैत्री तथा स्वच्छ ऊर्जा प्राप्त हुन्छ।
त्यसैले पेट्रोलको विकल्प वा मिश्रणका रूपमा इथानोल प्रयोग गर्न लागिएको भट्टले बताए।
'हामीले प्रयोग गर्ने कुल पेट्रोलको परिमाण मध्येमा १० प्रतिशत इथानोल मिसाउने भनिएको हो। ९० प्रतिशत त पेट्रोल नै हुन्छ,' उनले भने।
सरकारले स्वीकृति दिए पनि इथानोल मिसाउने काम तत्काल कार्यान्वयनमा आउन भने कठिन छ। पेट्रोलमा इथानोल मिश्रण गरी प्रयोगमा ल्याउने सम्बन्धी आदेश–२०८२ अनुसार इथानोलको उत्पादन स्वदेशी हुनुपर्नेछ।
इथानोल भनेको अन्न वा वनस्पति 'फर्मेन्सन' गरेर बनाइने एक प्रकारको तरल पदार्थ हो।
हाल नेपालमा चिनी उद्योगीहरूले इथानोल उत्पादन गरिरहेका छन्। उनीहरूले मोलासिस (खुदो) प्रशोधन गरेर इथानोल बनाउँछन्। उक्त इथानोल केही मात्राम बंगलादेश निर्यात हुन्छ भने केही अल्कोहल उत्पादन गर्ने उद्योगीले प्रयोग गर्दै आएका छन्।
चिनी उद्योगहरूले सिजनमा दैनिक ५० हजार लिटर इथानोल उत्पादन गर्छन्। यसको शुद्धता ९२ प्रतिशतसम्म हुने भनिएको छ।
'निगमलाई पेट्रोलमा मिसाउन ९९.५ प्रतिशत शुद्धता भएको इथानोल चाहिन्छ। अहिले खपत भइरहेको पेट्रोलमा १० प्रतिशत मिसाउने हो भने दैनिक दुई लाख लिटर इथानोल चाहिन्छ,' उनले भने।
इथानोल उत्पादन निगमले गर्दैन। निजी क्षेत्र मार्फत नै इथानोल आपूर्ति गरिने भएकाले पूर्ण कार्यान्वयनमा आउन एक/डेढ वर्ष लाग्ने उनले बताए।
'उद्योग स्थापना गर्न ठूलो लगानी चाहिन्छ। तुरून्तै हुँदैन,' कार्यकारी निर्देशक भट्टले भने, 'हामी दस प्रतिशत नै परिमाण कुरेर बस्दैनौं। उपलब्धताका आधारमा एक/दुई प्रतिशत मिसाएर छिट्टै सुरू गर्ने योजनामा छौं।'
निगमलाई पेट्रोलमा एक प्रतिशत मिसाउन पनि दैनिक २५ हजार लिटर इथानोल आवश्यक पर्छ।
इथानोल भण्डारणका लागि पूर्वाधार थप्नुपर्ने छैन। निगमसँग अमलेखगञ्ज डिपोमा चार वटा भूमिगत ट्यांकी खाली छन्। सोही ट्यांकीमा इथानोल भण्डार गरिने छ।
'हामी आफै डिपोबाट ट्याक्टरमा पेट्रोल र इथानोल मिसाएर पठाउँछौं,' उनले भने।
पेट्रोलमा इथानोल मिसाउँदा सवारी साधनमा कुनै हानि नगर्ने उनी बताउँछन्। तर पेट्रोलको तुलनामा इथानोलको ऊर्जा शक्ति कम हुन्छ। त्यसैले इथानोल मिश्रित इन्धनबाट प्राप्त हुने ऊर्जा थोरै घट्छ।
ऊर्जा कम हुँदा सवारी साधनको माइलेजमा सामान्य असर पर्छ।
'त्यस्तो धेरै फरक हुँदैन। एक–दुई प्रतिशत मात्र माइलेज घट्छ,' भट्टले भने, 'अहिले प्रतिलिटर ३० किलोमिटर माइलेज दिने मोटरसाइकलले दस प्रतिशत इथानोल मिसाएको पेट्रोल हाल्दा २८/२९ किलोमिटर दिन्छ। त्यसैले आत्तिनु पर्दैन।'
गुणस्तर विभागले इथानोलको गुणस्तर तोक्ने भएकाले शंका गर्नुपर्ने ठाउँ नरहेको उनी बताउँछन्।
इथानोल बजारमा सर्वसाधारणले सजिलै किन्न पाउने वस्तु पनि होइन। अन्तशुल्क तिर्नुपर्ने कम्पनीहरूले मात्र इथानोल प्रयोग गर्न पाउँछन्।
'हामीले जाँचका लागि इथानोल किन्न जाँदा पाएका छैनौं,' उनले भने, 'इथानोल सस्तो र सजिलै उपलब्ध नहुने भएकाले निगमले बाहेक अरूले मिसाउन सक्दैन।'
उनले थप भने, 'फेरि इथानोलको उत्पादन र उपभोक्ता सीमित छन्। हामीले किन्ने मूल्य र बजारमा पाइने मूल्य फरक हुन्छ। पेट्रोल जत्ति नै मूल्य पर्ने भयो भने कसले मिसाउला र?'
नयाँ सञ्चालनमा आउने इथानोल उद्योगलाई पनि सजिलै अनुगमन गर्न सकिने उनी बताउँछन्।
इथानोलको प्रमुख खरिदकर्ता निगम हुने भएकाले उत्पादन र आपूर्तिको आधारमा इथानोलको अवस्था सहजै बुझ्न सकिने छ।
इथानोल मिसाइएको प्रतिशत जाँच गर्न निगमसँग अहिले प्रयोग भइरहेका परीक्षण उपकरण नै पर्याप्त छन्। थप उपकरणको आवश्यकता नपर्ने उनले जानकारी दिए।
अनुगमनका लागि पनि थप संरचना आवश्यक छैन, निगम र गुणस्तर विभागले नै गर्ने छ।
पेट्रोलियम पदार्थको प्रयोगबाट वातावरणमा पर्न गएको असर न्यूनीकरण गर्न तथा वैदेशिक मुद्रा सञ्चितिमा सहयोग पुर्याउने उद्देश्यले पेट्रोलमा इथानोल मिश्रण प्रक्रिया अघि बढाइएकाले यसमा सबै निकायको सहयोग आवश्यक भएको उनल् बताए।
'यो अहिलेको आवश्यकता हो। अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास अनुसार हामी पनि अघि बढेका हौं,' कार्यकारी निर्देशक भट्टले भने।
-1746009348.jpg)
