भोटेकोशीको विनाशकारी बाढीपछि नेपालका लागि संसारभरबाट सहयोग आइरहेको छ।
त्यसै क्रममा बिहीबार एउटा असाधारण सहयोगको घोषणा भयो— एक करोड अमेरिकी डलर, अर्थात् करिब डेढ अर्ब रूपैयाँ।
अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेले यो सहयोगका लागि अमेरिकी प्रविधि कम्पनी एनभिडियाका संस्थापक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत जेन्सेन ह्वाङलाई सार्वजनिक रूपमै धन्यवाद दिए।
'नेपाल सरकारका तर्फबाट श्री जेन्सेन ह्वाङलाई एक करोड डलर सहयोगका लागि हार्दिक धन्यवाद दिन चाहन्छु,' वाग्लेले भनेका छन्।
सरकारी अधिकारीले सार्वजनिक गरेको विवरणमा एनभिडिया कर्पोरेसनबाट प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा एक करोड डलर योगदान भएको उल्लेख छ। नेपाली सञ्चार माध्यमहरूले भने यसलाई ह्वाङको सहयोगका रूपमा उल्लेख गरेका छन्।
नेपालमा ह्वाङको नाम धेरै मानिसले पहिलो पटक यही सहयोगपछि सुनेका हुन सक्छन्। तर संसारको प्रविधि उद्योगमा उनी अहिले सबैभन्दा शक्तिशाली र प्रभावशाली व्यक्तिमध्ये एक हुन्।
फाइनान्सियल टाइम्सका अनुसार उनले तीन दशकअघि स्थापना गरेको एनभिडियाको बजार मूल्य अहिले करिब ५.५ ट्रिलियन डलर छ। बजार पुँजीकरणका आधारमा यो संसारकै सबैभन्दा मूल्यवान कम्पनी हो।
जेन्सेन ह्वाङलाई बुझ्न आजको एनभिडियाको सफलता मात्र होइन करिब पाँच दशकअघिको एउटा नौ वर्षे बालकको संषर्ष पनि बुझ्नुपर्छ।
ह्वाङ सन् १९६३ मा ताइवानमा जन्मिएका हुन्। उनी पाँच वर्षको हुँदा बुबाले थाइल्यान्डमा तेल प्रशोधन केन्द्रसँग सम्बन्धित काम पाएपछि परिवार बैंकक सर्यो। चार वर्षपछि थाइल्यान्डमा राजनीतिक अस्थिरता बढ्यो।
आमाबाबुलाई आफ्ना दुई छोरा त्यहाँ सुरक्षित नहुन सक्छन् भन्ने डर भयो। त्यसैले एउटा असाधारण निर्णय गरे। दस वर्षका जेठा छोरा र नौ वर्षका जेन्सेनलाई अमेरिका पठाइदिए।
सन् २०२६ मा अमेरिकाकी पूर्व विदेशमन्त्री कोन्डोलिजा राइससँगको लामो अन्तर्वार्तामा ह्वाङले त्यो यात्रा सम्झेका छन्।
उनलाई सबभन्दा धेरै सम्झना आफ्नो दाजुको छ। दस वर्षको दाइ नौ वर्षको भाइलाई लिएर थाइल्यान्डबाट अमेरिका पुग्यो। विशाल सिकागो विमानस्थलमा अर्को उडान खोज्यो। केन्टकी राज्यको टाकोमा पुग्यो।
अनि केही महिनापछि दुवै जना केन्टकीको ग्रामीण बोर्डिङ स्कुल पुगे।
'मेरो दाजु अदभूत छ,' ह्वाङले एउटा अन्तर्वार्तामा भनेका छन्।
ह्वानले पहिलो पटक अमेरिका टेक्दा अर्कै संसारमा पुगेजस्तो लागेको पनि बताएका छन्। उनले बैंककको घरमा कार्पेट देखेका थिएनन्। अमेरिकामा घरभित्र कार्पेटमाथि जुत्ता लगाएर टेक्दा उनलाई ओछ्यानमाथि जुत्ता लगाएर हिँडेजस्तो लाग्यो।
बिहान खाजामा खाएको सिरियल, घरमा हेर्ने टेलिभिजन, चकलेट, चम्किला कार— उनका लागि सबै नयाँ थिए। पहिलो पटक 'म्याकडोनाल्ड्स' मा बसेर बर्गर खानु अन्तरिक्षयानभित्र बसेर खाना खाएजस्तो लागेको पनि उनले बताएका छन्।
ह्वाङ जिन्दगीलाई फर्किएर हेर्दा आप्रवासीको परिवारको एउटा खासियत सम्झिन्छन्— उनीहरूसँग अपेक्षा कम आशा ठूलो हुन्छ।
'तपाईं थोरै अपेक्षा र ठूलो आशा अनि सपना लिएर आउनुहुन्छ। त्यसैले हरेक कुराको मूल्य बुझ्नुहुन्छ,' उनले राइससँग भनेका छन्।
केन्टकीको वनाइडा ब्याप्टिस्ट इन्स्टिच्युटमा आफ्नो विद्यार्थी जीवन सजिलो नभएको बताएका छन्।
त्यहाँ त्यति बेला चिनियाँ मूलका बालबालिका लगभग थिएनन्। ह्वाङले त्यहाँ 'पूर्वाग्रह' सामना गरेको बताएका छन्। धेरैजसो गोरा विद्यार्थीमाझ एउटा चिनियाँ मुलुकको कलिलो विद्यार्थी स्वाभाविक रूपमा फरक र एक्लो थियो। उसको रङ फरक थियो। भाषा फरक थियो। संस्कृति फरक थियो।
तर सो विद्यालयले उनलाई धेरै कुरा सिकायो पनि। विद्यार्थीहरूले विभिन्न जिम्मेवारी पनि लिनुपर्थ्यो।
ह्वाङले छात्रावास र शौचालय सफा गरे। उनी स्वयंले वनाइडालाई 'वन्डरफुल स्कुल' भनेका छन्। र, त्यहाँको बाल्यकाललाई कठिन भए पनि उनी प्रेमपूर्वक सम्झिन्छन्।
उनका आमाबाबु करिब दुई वर्षपछि अमेरिका आए। ह्वाङको सम्झनामा उनीहरू थाइल्यान्ड र ताइवानमा भएको आफ्नो लगभग सबै कुरा बेचेर आएका थिए।
आमा क्याथोलिक विद्यालयमा काम गर्न थालिन्। बुबा इन्जिनियर थिए। परिवारले जोगाएको हरेक पैसा छोराहरूको भविष्यमा लगायो।
त्यो बेलाको एउटा घटना ह्वाङको स्मृतिमा अझै ताजा छ। उनका बुबाले एउटा पुरानो हरियो भ्यान किने। पछाडि सिट थिएन। कार्पेट ओछ्याए, दूध राख्ने प्लास्टिकका क्रेट राखे र परिवारलाई त्यसैमा राखेर ओरेगनबाट लस एन्जलसको 'डिज्नी ल्यान्ड' पुर्याए।
ह्वाङका सम्झेसम्म त्यो उनीहरूको परिवारको एक मात्र बिदाको यात्रा थियो।
आज करिब दुई सय अर्ब डलर सम्पत्ति भएका ह्वाङले आफ्ना आमाबाबुको अमेरिका आगमन सम्झिँदा एउटा वाक्य दोहोर्याउँछन्— मेरा आमाबाबुसँग त्यो बेला केही थिएन। उनीहरू सबै बेचेर आफूले नचिनेको देश अमेरिका आएका थिए।
१६ वर्षको उमेरमा ह्वाङ ओरेगन स्टेट युनिभर्सिटी भर्ना भए। उनी लजालु र अन्तर्मुखी विद्यार्थी थिए।
इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरिङको कक्षामा करिब २५० पुरूष विद्यार्थीबीच तीन जना मात्रै महिला थिए। तीमध्ये एक थिइन्— लोरी मिल्स। ह्वाङलाई उनी मनपर्यो।
एउटा इन्जिनियरले जस्तै उनले प्रेममा पनि गणित लगाए। लोरीसँग एउटै प्रयोगशालामा पर्ने गरी कक्षा मिलाए।
एक दिन हिम्मत बटुलेर उनले लोरीलाई भने— मेरो होमवर्क हेर्न चाहन्छौ?
त्यसपछि सुरू भएको सम्बन्ध आजसम्म कायम छ।
लोरी उनकी जीवनसाथी मात्र होइनन्, ह्वाङको लगभग सम्पूर्ण व्यावसायिक यात्राकी साझेदार पनि हुन्। उनीहरूका दुई सन्तान छन्।
कलेजपछि ह्वाङले प्रविधि कम्पनी एएमडीमा काम पाए। त्यो जागिरले उनको अर्को सपना पूरा गर्यो— स्ट्यानफोर्डमा पढ्ने।
उनी काम गर्दै स्ट्यानफोर्डमा स्नातकोत्तर पढ्न थाले। पढाइ पूरा गर्न करिब आठ वर्ष लाग्यो। बीचमा लोरीसँग बिहे भयो। बच्चा जन्मिए। अनि एउटा नयाँ कम्पनी बनाउने योजना पनि जन्मियो।
ह्वाङले त्यो समय सम्झिँदै भनेका छन्, 'परिवार, बच्चा, कम्पनी, स्ट्यानफोर्ड — सबै काम सुप जस्तो एकै बटुकामा मिसिएका थिए।'
सन् १९९३ मा ह्वाङ र उनका दुई साथीले एनभिडिया स्थापना गरे। कम्पनीको सुरूआती योजना क्यालिफोर्नियाको डेनिज रेस्टुरेन्टमा बसेर बनाइएको थियो।
यसमा पनि उनको जीवनको एउटा संयोग छ। ह्वाङले युवावस्थामा डेनिजमै काम गरेका थिए। त्यहाँ उनी पहिले भाँडा माझ्थे। पछि टेबल सफा गर्ने काम गरे। त्यसपछि वेटर भए।
त्यही रेस्टुरेन्टमा बसेर बनाएको योजनाबाट उनी उद्यमी बने। आज उनी संसारकै सबभन्दा मूल्यवान कम्पनीको मालिक छन्।
उनलाई कसैले काम र नेतृत्वबारे सोध्दा सधैं भन्छन्, 'मेरो लागि कुनै काम सानो छैन। मैले भाँडा माझेको छु, शौचालय सफा गरेको छु। आफूले मद्दत गर्न सक्ने समस्या छ भने पदको प्रतिष्ठा हेरेर टाढा बस्दिनँ। मद्दत गर्छु।'
तर ह्वाङको व्यक्तित्वको अर्को पक्ष पनि छ।
उनी सहज मालिक होइनन्। एनभिडियामा उनलाई असाध्यै 'डिमान्डिङ' लिडरका रूपमा हेरिन्छ।
यसै वर्ष च्यानल सिएनएसँग कुरा गर्दै उनले आफ्नो व्यवस्थापन शैलीलाई ताइवानी अभिभावकसँग तुलना गरे।
'ताइवानी अभिभावकका लागि केही पनि कहिल्यै पर्याप्त राम्रो हुँदैन,' उनले भने, 'अभिभावकले सघैं थप अपेक्षा गर्छन्। म पनि अलि त्यस्तै छु।'
कर्मचारीको कामको आलोचना नगरी बस्न आफूलाई गाह्रो हुने उनी बताउँछन्।
उनी भन्छन्, 'आलोचना मानिसलाई होच्याउन होइन, राम्रो बनाउन हो। प्रतिक्रिया दिएपछि रिस सकिन्छ; मानिसप्रतिको सम्मान र स्नेह कायम रहन्छ।'
उनको व्यवस्थापन शैली पनि परम्परागत छैन। करिब ६० जना वरिष्ठ अधिकारी सिधै उनलाई रिपोर्ट गर्छन्। उनी उनीहरूसँग नियमित एक्लाएक्लै बैठक गर्दैनन्।
'हामी समस्या अगाडि राख्छौं र सबै मिलेर सामधान गर्छौं,' उनले आफ्नो शैलीबारे भनेका छन्।
उनको मान्यता छ — महत्त्वपूर्ण सूचना दुई–चार व्यक्तिको निजी सम्पत्ति बन्नु हुँदैन। एउटै समस्या र त्यसको समाधानको तर्क सबैले सुन्नुपर्छ।
ह्वाङको सार्वजनिक कुराकानीमा बारम्बार आउने एउटा शब्द छ— दुःख। सफलताभन्दा कठिनाइ र दु:खले मानिसको चरित्र बनाउँछ भन्ने उनको विश्वास छ।
सन् २०२४ मा स्ट्यानफोर्डका विद्यार्थीहरूसँग कुरा गर्दा उनले एउटा अनौठो शुभकामना दिए— म तपाईंहरूलाई पर्याप्त पीडा र दुःख परोस् भन्ने कामना गर्छु।
उनको भनाइको अर्थ दुःख खोज्न जाऊ भन्ने होइन। उनको तर्क हो— असफलता नदेखेका मानिसको अपेक्षा धेरै हुन्छ तर सहनशक्ति कम हुन सक्छ। कठिन समय पार गरेका र दु:ख भोगेकाहरूसँग मात्र असफल भएर पनि फेरि उठ्ने क्षमता विकास हुन्छ।
'महानता बुद्धिमत्ताबाट मात्र आउँदैन,' उनले भनेका छन्, 'चरित्रबाट आउँछ।'
यो दर्शन उनले किताबबाट मात्र सिकेका होइनन्। उनको जीवनको भोगाइबाट आएको हो। एनभिडिया आफै धेरै पटक मर्ने अवस्थामा पुगेको थियो। प्रारम्भिक उत्पादन असफल भए। पैसा सकिन थाल्यो। ह्वाङले आफ्नै ग्राहकसँगै पाँच मिलियन डलर मागे। र, धन्न कम्पनी जोगाउन सके।
त्यो संकटले उनलाई पाठ सिकायो— सबै कुरा अस्थायी छ।
एनभिडिया संसारकै सबभन्दा ठूलो कम्पनी बनेपछि पनि उनको मनमा कम्पनी कुनै दिन समाप्त हुन सक्छ भन्ने डर गएको छैन। त्यसैले पनि उनी सधैं काम गर्छन्।
सन् २०२५ को अन्त्यमा जो रोगनसँगको अन्तर्वार्तामा ह्वाङले स्वीकार गरेका छन्— उनी अहिले पनि सातै दिन काम गर्छन्। बिहान सबेरै उठ्छन्। हजारौं इमेल हेर्छन्। काम नगरेका बेला पनि कामकै बारे सोचिरहेका हुन्छन्।
फिल्म हेर्न बस्दा समेत बिर्सेर कम्पनीको समस्याबारे सोचिरहेको उनले बताएका छन्।
किन?
सफल हुने चाहनाभन्दा असफल नहुने डरले आफूलाई बढी चलाउने उनी बताउँछन्।
एक अन्तर्वार्तामा उनले भनेका छन्, 'म सधैं एक किसिमको चिन्तामा हुन्छु।'
यसले संसारकै मूल्यवान कम्पनी चलाउने मानिसभित्र पनि सफलता आएपछि डर समाप्त हुन्न भन्ने देखाउँछ। पैसा, प्रतिष्ठा र सफलतासँगै चिन्ता सकिँदैन भन्ने देखाउँछ।
ह्वाङ कठोर काम गर्छन्, तर आफूलाई अवसर दिएका र सहयोग गरेका संस्थालाई गुण फर्काउँछन्। उनले पत्नी लोरीसँग मिलेर आफू पढेको स्ट्यानफोर्डमा तीन करोड डलर सहयोग गरेका छन्। त्यहाँ उनीहरूको सहयोगमा बनेको इन्जिनियरिङ केन्द्र ह्वाङकै नाममा छ।
सन् २०२२ मा दम्पतीले आफ्नो विश्वविद्यालय ओरेगन स्टेटलाई पाँच करोड डलर सहयोग गरे। त्यो रकम कृत्रिम बुद्धिमत्ता, रोबोटिक्स र वैज्ञानिक अनुसन्धानका लागि नयाँ केन्द्र निर्माणमा प्रयोग भएको छ।
'यही विश्वविद्यालयमा हामीले कम्प्युटर विज्ञान र इन्जिनियरिङलाई प्रेम गर्न सिक्यौं,' ह्वाङ दम्पतीले सो सहयोग घोषणा गर्दा भनेका थिए।
सायद त्यो सहयोग त्यही प्रेम प्रतिको कृतज्ञता हो।
त्यसैले नेपालका लागि आएको एक करोड डलरको सहयोग उनको जीवनमा पहिलो ठूलो परोपकारी योगदान होइन। तर नेपालका लागि यसको छुट्टै अर्थ छ।
यहाँ उनको नाम नचिन्ने लाखौं मानिसका लागि जेन्सेन ह्वाङ अहिले अचानक एउटा समाचार बनेका छन्— डेढ अर्ब रूपैयाँ सहयोग गर्ने धनी मानिसका रूपमा।
तर उनको जीवनलाई अलि नजिकबाट हेर्दा अर्को मानिस देखिन्छ र त्यसले हामीलाई अर्को शिक्षा पनि दिन्छ— डेनिज रेस्टुरेन्टमा भाँडा माझ्ने युवक। संसारको सबभन्दा मूल्यवान कम्पनीका मालिक। तीन पटकजति समाप्त हुने अवस्थामा पुगे पनि कम्पनी नछाड्ने उद्यमी। आज पनि असफलतासँग डराउने करिब दुई सय अर्ब डलरका धनी व्यक्ति। जीवनमा सुखभन्दा धेरै दुःखले धेरै सिकाउँछ भन्ने विस्वास गर्ने मानिस।
आज भोटेकोशी–त्रिशुलीको विपदले यति धेरै मानिसको जीवनमा दु:ख ल्याएको छ। यस्तो दु:ख कसैलाई नपरोस्। तर जसलाई परेको उसको जीवनलाई यसले ह्वानले भनेजस्तै सकारात्मक रूपमा बदलोस्।
***
सम्पादकीय नोट: यो स्टोरीमा प्रयोग भएका कतिपय सामग्री खोज्न, व्यवस्थित गर्न र प्रारम्भिक मस्यौदा विकास गर्न एआई प्रयोग गरिएको छ। यसमा प्रयोग गरिएका तथ्य, दाबी र व्याख्या उपलब्ध प्राथमिक तथा अन्य विश्वसनीय स्रोतसँग पुनः जाँचिएका छन्। यो स्टोरीको अन्तिम लेखन, सम्पादन र सम्पूर्ण जिम्मेवारी सेतोपाटीको हो।
-1746009348.jpg)
