चालु आर्थिक वर्षको १० महिनासम्म कुल बजेटको एक तिहाइभन्दा थोरै मात्र खर्च गर्न सकेको कोशी प्रदेश सरकारले आगामी आर्थिक वर्षका लागि भने महत्वाकांक्षी बजेट ल्याएको छ।
प्रदेश सरकारले आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि ४० अर्ब ४४ करोड ९८ लाख रुपैयाँको बजेट सार्वजनिक गर्दै सडक, सिँचाइ, पर्यटन, स्वास्थ्य र शिक्षा क्षेत्रमा लगानी बढाएर अर्थतन्त्र चलायमान बनाउने दाबी गरेको छ।
कोशीका आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्री विदुरकुमार लिंथेपले सोमबार प्रदेश सभामा प्रस्तुत गरेको बजेट चालु वर्षको संशोधित बजेटभन्दा ४ अर्ब ४२ करोड ८४ लाख रुपैयाँ बढी हो।
अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा प्रदेशको कुल बजेट ३६ अर्ब २ करोड १४ लाख रुपैयाँ कायम भएको थियो।
चालु आर्थिक वर्षको वैशाख मसान्तसम्म प्रदेश सरकारले कुल विनियोजनको ३६.२९ प्रतिशत मात्रै खर्च गरेको छ। अझ पूँजीगत खर्चको अवस्था झन् निराशाजनक छ। १७ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ पूँजीगत बजेटमध्ये वैशाखसम्म ३०.९१ प्रतिशत मात्रै खर्च भएको छ।
गत वर्ष यही अवधिमा कुल बजेट खर्च ४८.४० प्रतिशत पुगेको थियो।
नयाँ बजेटले भने प्रदेशको आर्थिक वृद्धिदर ४.१४ प्रतिशतबाट बढाएर करिब ६ प्रतिशत पुर्याउने महत्वाकांक्षी लक्ष्य राखेको छ।
प्रदेश सरकारले प्रस्तुत गरेको आर्थिक सर्वेक्षणअनुसार कोशी प्रदेशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन गत वर्षको ९ खर्ब ७० अर्ब रुपैयाँबाट बढेर चालु वर्षमा १० खर्ब ४३ अर्ब रुपैयाँ पुग्ने अनुमान गरिएको छ।
कृषि उत्पादनमा देशकै सबैभन्दा ठूलो हिस्सा ओगट्ने प्रदेशका रूपमा कोशीले राष्ट्रिय कृषि उत्पादनको २१ प्रतिशतभन्दा बढी योगदान दिइरहेको छ। उद्योग क्षेत्रको योगदानमा पनि प्रदेश दोस्रो स्थानमा छ। प्रतिव्यक्ति आय भने १ हजार ४१० अमेरिकी डलरमा पुर्याउने सरकारको लक्ष्य छ।
सरकारले आगामी वर्षको बजेटलाई ‘स्वच्छ, सुखी र समुन्नत प्रदेश’ निर्माणको आधार दस्तावेजका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
कोशी सरकारले प्रस्तुत गरेको बजेटको सबैभन्दा ठूलो लाभग्राही फेरि पनि भौतिक पूर्वाधार क्षेत्र बनेको छ।
कुल बजेटको झन्डै एक तिहाइ अर्थात् १२ अर्ब ३८ करोड रुपैयाँ भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालयलाई छुट्याइएको छ।
प्रादेशिक लोकमार्ग, प्रदेश मार्ग र स्थानीय तहका केन्द्र जोड्ने सडक विस्तार तथा स्तरोन्नतिका लागि मात्रै ४ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ।
अनुसूचीअनुसार सडक तथा पुल निर्माण शीर्षकमै ९ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ खर्च हुने भएको छ, जुन प्रदेशको सबैभन्दा ठूलो पूँजीगत कार्यक्रम हो।
प्रदेश सरकारले स्थापना कालदेखि हालसम्म ७११ किलोमिटर कालोपत्रे सडक, १,५६६ किलोमिटर ग्राभेल सडक र ११२ वटा सडक पुल निर्माण गरेको विवरण सार्वजनिक गर्दै आगामी वर्ष पनि सडक पूर्वाधारलाई आर्थिक गतिविधिको मुख्य आधार बनाउने उल्लेख गरेको छ।
सरकारले कृषि, उद्योग र रोजगारीलाई आर्थिक रूपान्तरणको आधार भनेको छ। तर, बजेट संरचना हेर्दा उत्पादन क्षेत्रभन्दा पूर्वाधार क्षेत्र अझै धेरै प्राथमिकतामा परेको देखिन्छ।
कृषि, उद्योग तथा सहकारी मन्त्रालयका लागि २ अर्ब ९२ करोड रुपैयाँ मात्र विनियोजन गरिएको छ। यो रकम सडक क्षेत्रको बजेटको चौथाइभन्दा कम हो।
साना किसानलाई ब्याज अनुदान दिन ८ करोड ३८ लाख, रैथाने बाली तथा फलफूल प्रवर्द्धनमा ७ करोड ३० लाख र पशु रोग नियन्त्रणका लागि १८ करोड रुपैयाँ छुट्याइएको छ।
प्रदेशको अर्थतन्त्रमा कृषि क्षेत्रको योगदान ३२ प्रतिशतभन्दा बढी रहेकाले उत्पादन वृद्धिमा केन्द्रित लगानी अपेक्षाकृत कम देखिन्छ।
कोशी प्रदेश सरकारले २०८३ साउनदेखि २०८५ असारसम्म ‘कोशी प्रदेश भ्रमण वर्ष’ सञ्चालन गर्ने घोषणा गरेको छ। भ्रमण वर्षका लागि १२ करोड १२ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ।
मुन्धुम, फाल्गुनन्द, लालीगुराँस र चियाबारी पदमार्गको एकीकृत विकास, कन्याम–श्रीअन्तु, सन्दकपुर, पाथिभरा, हलेसी, दूधकुण्ड, बृहत् विराट क्षेत्र लगायतका गन्तव्यको स्तरोन्नति कार्यक्रम बजेटमा समेटिएका छन्।
पर्यटन क्षेत्रले रोजगारी सिर्जना र निजी लगानी विस्तारमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने सरकारको अपेक्षा देखिन्छ।
स्वास्थ्य क्षेत्रले ३ अर्ब ६१ करोड रुपैयाँ पाएको छ। विद्यालय नर्सिङ कार्यक्रम २५० विद्यालयमा विस्तार गर्ने, पाँचथर, संखुवासभा, उदयपुर र उर्लाबारी अस्पताललाई रेफरल अस्पताल बनाउने, गर्भवती महिला र १२ वर्षमुनिका बालबालिकाको निःशुल्क उपचार गर्ने कार्यक्रम बजेटमा समावेश छन्।
शिक्षा, खेलकुद, संस्कृति र रोजगार क्षेत्रमा ३ अर्ब १० करोड रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ। १०० विद्यालयमा डिजिटल बोर्ड, प्राविधिक शिक्षाको विस्तार, वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका युवालाई सीपमूलक कार्यक्रम र ‘सक्षम छोरी’ अभियान बजेटका प्रमुख कार्यक्रम हुन्।
प्रदेश सरकारले आगामी वर्ष ५ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ आन्तरिक राजस्व उठाउने लक्ष्य राखेको छ। चालु वर्ष पनि यही हाराहारीको लक्ष्य राखिए पनि वैशाखसम्म ३ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ मात्रै उठेको छ।
कुल ४० अर्ब ४४ करोड रुपैयाँको बजेटमध्ये १२ अर्ब ८७ करोड रुपैयाँ राजस्व बाँडफाँटबाट, १५ अर्बभन्दा बढी संघीय अनुदानबाट र ५ अर्ब रुपैयाँ गत वर्षको मौज्दातबाट व्यवस्थापन गरिने भएको छ।
बजेटमा विकासका कार्यक्रमसँगै विभिन्न क्षेत्रगत नारालाई पनि प्राथमिकतापूर्वक समेटिएको छ।
पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि २०८३ साउनदेखि २०८५ असारसम्म सञ्चालन हुने‘‘कोशी प्रदेश भ्रमण वर्ष’ लाई विशेष अभियानका रूपमा अघि सारिएको छ भने चुरे संरक्षण कार्यक्रमलाई ‘चुरेको माटो चुरेलाई, सफा पानी सबैलाई’ भन्ने नारासहित निरन्तरता दिइएको छ।
स्वास्थ्य क्षेत्रमा ‘मेरो स्वास्थ्य, मेरो जिम्मेवारी’ अभियानलाई विस्तार गरिने भएको छ भने महिलाको स्वास्थ्य सचेतना अभिवृद्धिका लागि ‘समयमै पहिचान, समयमै उपचार: महिलाको स्वास्थ्य, हाम्रो सरोकार’ नारासहित पाठेघर तथा स्तन क्यान्सर परीक्षण कार्यक्रम विस्तार गरिने भएको छ।
बजेटमा युवामुखी र समावेशी विकासका सन्देश पनि समेटिएका छन्। युवालाई उद्यम, सीप र रोजगारीसँग जोड्न ‘म अघि बढ्छु’ अभियानलाई निरन्तरता दिइएको छ भने छोरीहरूको शिक्षामा पहुँच र सशक्तीकरणका लागि ‘सक्षम छोरी’ कार्यक्रमलाई विस्तार गरिएको छ।
